Lady Bird
Zama
Cobain
The Rider
Foxtrot
De naam van het slachtoffer

TABEE TOEAN

Nederland, 1995 | Tom Verheul
"Je gaat niet op patrouille om te kijken hoe alles groeit en bloeit." Een mooier understatement over het gebruik van geweld door Nederlandse soldaten in Indonesië is moeilijk denkbaar. Dat dergelijk geweld meer was dan een incident, is inmiddels redelijk bekend. Minder bekend is dat veel betrokkenen daar nog dagelijks de gevolgen van ondervinden. Tom Verheul maakte een documentaire over de emotionele nasleep van de militaire strijd in voormalig Nederlands-Indië.

De politionele acties werden in 1969 ontmaskerd. Sinds die tijd gelden zij niet langer als een heroïsche missie om de orde en rust te herstellen die de Japanse bezetter zo wreed had verstoord. Geleidelijk won een andere visie terrein: met grove militaire middelen had Nederland geprobeerd de Indonesische vrijheidsstrijd te onderdrukken. Enkele veteranenclubs zweren nog steeds bij Polygoontaal, maar verder is dit inzicht wel zo'n beetje gemeengoed.
De laatste paar jaar is het openen van de Indië-doofpot in een stroomversnelling geraakt. Het eufemisme 'politionele acties' is politiek incorrect aan het worden en zal vermoedelijk spoedig uit onze taal verdwijnen. In deze fase gaat het er vooral om de precieze aard en omvang van het geweld vast te stellen. Nog steeds verbaast het me hoe weinig Hans Hylkema's verfilming van Oeroeg heeft losgemaakt. Poncke Princen en Graa Boomsma waren onbedoeld heel wat succesvoller in het aanwakkeren van het publieke debat.

Niet gering
Wellicht kan Tom Verheul over een paar maanden aan deze namen worden toegevoegd. Met veel gevoel voor timing valt de premièredatum van zijn documentaire samen met het vijftigjarige jubileum van de — eenzijdig uitgeroepen — onafhankelijkheid van Indonesië. In combinatie met het bezoek van Beatrix aan Indonesië zal dit jubileum zorgen voor nog meer aandacht voor de relatie tussen Nederland en Indonesië. Tabee Toean is opmerkelijk genoeg om hier een belangrijke rol in te spelen. Wat de geïnterviewden in deze film vertellen over het gebruik van geweld is niet gering.
Verheul sprak met vijf veteranen over hun herinneringen aan de oorlog. Al deze mannen hebben deelgenomen aan of zijn getuige geweest van extreme geweldsuitbarstingen van Nederlandse zijde: executies, martelingen, bombardementen. "We schoten op alles wat bewoog", horen we meer dan eens. De vragen zijn toegespitst op het geweld, al het andere blijft buiten beschouwing. Met vier veteranen ging Verheul terug naar Indonesië. Ter plekke laat hij hen vertellen wat er is gebeurd. De vijfde veteraan bleef thuis; hij denkt dat er nog een prijs op zijn hoofd staat.
De opbouw is eenvoudig. Zonder veel franje of archiefmateriaal worden de vijf verhalen verteld, stukje bij beetje. Verheul stelde zijn gezelschap samen als een patrouille: een luitenant, een radioman, een verbindingsofficier en twee brenschutters. De een vertelt één afgerond verhaal, de ander haalt verschillende gebeurtenissen naar boven. Wat ze gemeen hebben is dat ze er een trauma aan hebben overgehouden: verleden en heden vallen samen. De man die in de greppel duikt om te laten zien hoe de kogels over hem heen floten spreekt in de tegenwoordige tijd.
Echt ontluisterend zijn de ontmoetingen van twee andere veteranen met Indonesiërs. De man die nog de sporen draagt van een dum dum-kogel in zijn kaak zit vol met rancune. "Hebt u daar nog naweeën van, dat u die jongens zag liggen kermen?" vraagt hij een Indonesiër met nauw verholen agressie in zijn stem. Hij wil bevestigd zien dat zij er in hun dromen nog net zoveel last van hebben als hij. Nog een stapje verder: de man die de oom bezoekt van een Indonesiër die hij destijds heeft vermoord. Huilend biedt hij de oude man zijn verontschuldigingen aan en vraagt hij om de naam van het slachtoffer.

Geestelijk welzijn
Murw gebeukt door de opgepepte emoties van tv-shows zit je verbijsterd naar zo'n scène te kijken. Wantrouwig ook: zou er echt niet even een voorgesprekje zijn geweest met die oude man? En met weerzin: dit wil ik helemaal niet zien, dit is te intiem. Wat overblijft is verbazing. Over de getoonde emoties en de indiscretie van de filmmaker. Maar vooral over de omvang van het psychische leed. En daar is het de maker om te doen. Tom Verheul komt graag erg dicht bij zijn onderwerp. In De ontkenning ging dat goed, in Oswald ging dat pijnlijk mis. Verheul is socioloog en was jarenlang werkzaam in de geestelijke gezondheidszorg. Zijn kracht ligt niet zozeer in het filmmaken an sich, maar in de research voor zijn onderwerp, het contact met de mensen die hij hiervoor nodig heeft en in de betrokkenheid bij hun geestelijk welzijn.
Als film is Tabee Toean weinig opmerkelijk, als bijdrage aan het publieke debat is het vuurwerk. Aandacht voor de veteranen is niet nieuw, de beperking tot hun geweldstrauma's is dat wel. Tabee Toean mengt zich niet in de complexe cocktail van schuldgevoel, frustratie, verongelijktheid en verzwegen zaken die de Indië-discussie zo vertroebelt.Tabee Toean beperkt zich tot geweld en de psychologische gevolgen daarvan. En zoals bij elke goede documentaire moet je na afloop erkennen: je dacht dat je het wist, maar je wist niets.

Mark Duursma



top
TABEE TOEAN

Juli/augustus 1995 #158

Produktie
Tom Verheul
Willem Thijssen
Regie
Tom Verheul
Camera
Melle van Essen
Bernd Wouthuysen
Geluid
Martijn van Haalen
Pepijn Aben
Montage
Jan Hendriks

Kleur, 90 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 17 augustus

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


T

T2 Trainspotting
Taal is zeg maar echt mijn ding
TABEE TOEAN
Tabloid
Tabu
Tabu: A Story of the South Seas
TADPOLE
TAEGUKGI
TAG
THE TAILOR OF PANAMA
THE TAKE
TAKE CARE OF YOUR SCARF, TATJANA
Take Shelter
TAKE THE LEAD
Take This Waltz
TAKEN
Taken 2
Taken 3
TAKERS
TAKING LIVES
The Taking of Deborah Logan
THE TAKING OF PELHAM 1-2-3
TAKING SIDES
TAKING WOODSTOCK
The Tale of Princess Kaguya (Isao Takahata over)
A TALE OF TWO SISTERS
THE TALENTED MR. RIPLEY
Tales (Ghesse-ha)
TALES FROM EARTHSEA
TALES FROM THE GOLDEN AGE
TALK TO ME
TALKING GUITARS
Tamara
TAMARA DREWE
TAMBIEN LA LLUVIA
TAN DE REPENTE
TANGO
TANGO ARGENTINO
LE TANGO DES RASHEVSKI
THE TANGO LESSON
TANK GIRL
Tanta agua
THE TAO OF STEVE
TAPAS
Tape (Diederik van Rooijen)
TAPE (Richard Linklater)
TARA
TARA ROAD
TARNATION
Tarzan
DE TASJESDIEF
TASTE OF CHERRY (TA'M E GUILASS)
THE TASTE OF TEA
Tatsumi
TAURUS
TAXI
TAXI 2
TAXI 3
Taxi Teheran
TAXIDERMIA
TBS
TE DOY MIS OJOS
TEA
TEA WITH MUSSOLINI
The Teacher
TEACHING MRS. TINGLE
TEAM AMERICA: WORLD POLICE
TEARS OF THE BLACK TIGER
TEARS OF THE SUN
TECHNOCALYPS
Ted
Ted & de schat van de mummie
Ted 2
TED BUNDY
TEGEN HET VERGETEN
TEIGETJES FILM
TEKKONKINKREET
TELEGRAM
TELL NO ONE
TEMMINK: THE ULTIMATE FIGHT
LES TÉMOINS
TEMPORADA DE PATOS
LE TEMPS DU LOUP
LES TEMPS QUI CHANGENT
LE TEMPS QUI RESTE
LE TEMPS RETROUVÉ
TEMPTATION OF A MONK
THE TEMPTATION OF ST. TONY
TEMPUS FUGIT
TEN
TEN CANOES
TEN MONOLOGUES FROM THE LIVES OF THE SERIAL KILLERS
TENACIOUS D: THE PICK OF DESTINY
TENDER SON — THE FRANKENSTEIN PROJECT
TENDERNESS
La tendresse
Term Life
THE TERMINAL
TERMINAL VELOCITY
Terminator 2: Judgement Day 3D
TERMINATOR 3: RISE OF THE MACHINES
TERMINATOR SALVATION
Terminator: Genesys
THE TERMINATOR: SPECIAL EDITION
TERMINUS PARADIS
Terraferma
TERRIBLY HAPPY
TERRORAMA!
TERUG NAAR DE KUST
TESIS
THE TESSERACT
DAS TESTAMENT DES DOKTOR MABUSE
Testament of Youth
LA TETA ASUSTADA
LA TÊTE EN FRICHE
La tête haute
TETSUO II: THE BODY HAMMER
Texas Chainsaw Massacre
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE: THE BEGINNING
Texas Killing Fields
TEZA
THANK YOU FOR SMOKING
Thank You for Your Service
Thanks for Sharing
That Awkward Moment
That Small Piece
That Sugar Film
THAT THING YOU DO!
The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2
Theeb
Their Finest
Thelma
THELONIOUS MONK: STRAIGHT NO CHASER
The Theory of Everything
THERE WILL BE BLOOD
THERE'S ONLY ONE JIMMY GRIMBLE
THERE'S SOMETHING ABOUT MARY
Thérèse Desqueyroux
THEY
THE THICK OF IT
THE THIN RED LINE
The Thing
THINGS TO DO IN DENVER WHEN YOU'RE DEAD
THINGS WE LOST IN THE FIRE
THINGS YOU CAN TELL JUST BY LOOKING AT HER
THE THIRD MIRACLE
The Third Side of the River
THE THIRD WHEEL
THIRTEEN
THIRTEEN DAYS
THIRTEEN GHOSTS
THIS BOY'S LIFE
THIS FILM IS NOT YET RATED
This is 40
THIS IS ENGLAND
This Means War
This Must Be the Place
THIS WORLD, THEN THE FIREWORKS
THE THOMAS CROWN AFFAIR
THOMAS EST AMOUREUX
THOR 3D
Thor: Ragnarok
Thor: The Dark World
Those Who Feel the Fire Burning
A THOUSAND ACRES
THOUSAND PIECES OF GOLD
A Thousand Times Good Night
Three Billboards Outside Ebbing, Missouri
THE THREE BURIALS
The Three Disappearances of Soad Hosni
Three Generations
THREE KINGS
THREE MILES NORTH OF MOLKOM
THREE MONKEYS
The Three Musketeers (Paul W.S. Anderson)
THE THREE MUSKETEERS (Stephen Herek)
THREE NINJAS
THREE SEASONS
THREE TIMES
THREE TO TANGO
THREESOME
THRILLER — EN GRYM FILM
THROUGH THE OLIVE TREES
Through the Wall (Laavor et Hakir)
THUIS
THUMBSUCKER
THUNDERBIRDS
THUNDERHEART
TIC TAC
TICKET TO JERUSALEM
TICKETS
TIDELAND
TIE XI QU: WEST OF THE TRACKS
TIENGEMETEN
TIERRA
La tierra y la sombra
THE TIGER AND THE SNOW
TIGERLAND
EEN TIJD VOOR DRONKEN PAARDEN
TIJL UILENSPIEGEL
TILL HUMAN VOICES WAKE US
TIM BURTON'S THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS
TIMBOEKTOE
Timbuktu
TIME AND TIDE
THE TIME MACHINE
THE TIME THAT REMAINS
A TIME TO KILL
A TIME TO LOVE AND A TIME TO DIE
THE TIME TRAVELLER'S WIFE
TIMECOP
TIMELINE
Times like deese
THE TIMES OF HARVEY MILK
TIN CUP
TINA, WHAT'S LOVE GOT TO DO WITH IT
Tini, het nieuwe leven van Violetta
TINKE
Tinker Bell
Tinker Tailor Soldier Spy
TINKERBEL EN DE GROTE REDDINGSOPERATIE
Tinkerbell & de legende van het Nooitgedachtbeest
Tinkerbell en de piraten
TIRAMISU
TIRZA
TISHE!
TITAN A.E.
TITANIC
Titanic 3D
TITUS
TMNT
TO DIE FOR
TO END ALL WARS
To My Beloved (Para monha amada morta)
To Rome with Love (Woody Allen over)
TO SANG FOTOSTUDIO
To Stay Alive — A Method
To the Wonder
TO WONG FOO, THANKS FOR EVERYTHING! JULIE NEWMAR
DIE TÖDLICHE MARIA
TODO SOBRE MI MADRE (ALL ABOUT MY MOTHER)
Toegetakeld door de liefde
DE TOEKOMST IS OVER EEN UUR
Toen mijn vader een struik werd (setbezoek)
Toen was geluk heel gewoon — De film
TOGETHER (Chen Kaige)
TOGETHER (Lukas Moodysson)
TOKYO DECADENCE
TOKYO EYES
TOKYO FIST
TOKYO RAIDERS
TOKYO SONATA
Tokyo Trial
TOLLBOOTH
TOM & THOMAS
TOM & VIV
Tom à la ferme
TOM AND JERRY
Tom of Finland
Tomb Raider
TOMBOY
TOMBSTONE
TOMMY BOY
Tomorrow
TOMORROW NEVER DIES
Toni Erdmann
TONINO
Tonio
Tony
Tony 10
TONY MANERO
TONY TAKITANI
TOO MUCH FLESH
TOOTLETUBS & JYRO
Top of the Lake
Top of the Lake China Girl
TOPSY-TURVY
Torn
TORQUE
Toscaanse bruiloft
Tot altijd
TOT ZIENS
TOTAL BALALAIKA SHOW
TOTAL ECLIPSE
TOTAL LOSS
Total Recall
TOTALLY F***ED UP
TOTALLY SPIES!
Toto and His Sisters
TOTÒ CHE VISSE DUE VOLTE
TOUCH
THE TOUCH
TOUCH OF EVIL
A TOUCH OF FEVER
A Touch of Sin
Touch of the Light
TOUCHING THE VOID
Tour de France
TOUR DES LÉGENDES
THE TOURIST
TOURNÉE
LA TOURNEUSE DE PAGES
Tous ensemble
Tous les chats sont gris
TOUS LES MATINS DU MONDE
TOUS LES SOLEILS
TOUT EST PARFAIT
Le tout nouveau testament
TOUT VA BIEN (ON S'EN VA)
TOWELHEAD
Tower Heist
Towers & Comets (Torres & cometas)
THE TOWN
TOWN AND COUNTRY
TOY STORY
TOY STORY 1 & 2, 3D
TOY STORY 2
TOY STORY 3, 3D
Tracers
Tracks
TRADE
TRAFFIC
TRAHIR
Train to Busan
TRAINING DAY
TRAINSPOTTING
Trainwreck
TRAITOR
TRAMONTANA
Tramontane (Rabih) (Vatche Boulghourian over)
Trance
TRANSAMERICA
Transcendence
TRANSE
TRANSFORMERS
Transformers: Age of Extinction
Transformers: Dark of the Moon 3D
TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN
Transformers: The Last Knight
Transit Havana
TRANSPORTER
TRANSPORTER 2
The Transporter Refueled
TRANSSIBERIAN
TRANSYLVANIA
THE TRAP (KLOPKA)
Trash
TRASH HUMPERS
TRAVELING BIRDS
TRAVELLERS AND MAGICIANS
The Treasure (Corneliu Porumboiu over)
TREASURE PLANET (PIRATENPLANEET)
THE TREE
THE TREE OF LIFE
TREES LOUNGE
Treme seizoen 1
TRÊS IRMÃOS
Trespass (Joel Schumacher)
TRESPASS (Walter Hill)
TRI BRATA
THE TRIAL
TRIAL BY JURY
TRIANGLE
The Tribe
THE TRIBUNAL
TRICKS
TRIGGER
THE TRIGGER EFFECT
THE TRIP
The Trip to Italy
DE TRIP VAN TEETJE
Triple 9
TRIPLE AGENT
TRIPLE BOGEY ON A PAR 5 HOLE
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Trippel Trappel: dierensinterklaas
Trishna
TRISTAN + ISOLDE
TRISTRAM SHANDY: A COCK AND BULL STORY
TROIS COULEURS: BLANC
TROIS COULEURS: BLEU
TROIS COULEURS: ROUGE
Trois mondes
Trois souvenirs de ma jeunesse
TROIS VIES ET UNE SEULE MORT
TROJAN EDDIE
THE TROLL HUNTER
Trolls
TROMABILIA
TROPA DE ELITE
La Tropa de Elite 2
TROPIC THUNDER
TROPICAL MALADY
LE TROU
Trouble with the Curve
TROUBLED WATER
TROY
THE TRUCE
TRUE CRIME
True Detective
TRUE GRIT
TRUE LIES
TRUE NOON
TRUE ROMANCE
Truman
THE TRUMAN SHOW
Trumbo
TRUST
THE TRUTH ABOUT CATS & DOGS
TRYS DIENOS
TSATSIKI
TSATSIKI 2
Tschick
TSOTSI
Tu dors Nicole
TU RIDI
TUCKER & DALE VS EVIL
TUESDAY, AFTER CHRISTMAS
DE TUIN VAN DE FINZI-CONTINI'S
Tuintje in mijn hart
Tula: The Revolt
Tulip Fever
Tulipani
TULPAN
THE TULSE LUPER SUITCASES. PART ONE: THE MOAB STORY
Turbo
TURBULENCE
Türelem (With a Little Patience)
The Turin Horse
Turist
TURISTAS (Previously Unreleased)
TURKS FRUIT
THE TURNER REVELATION
TURTLE: THE INCREDIBLE JOURNEY
TURTLES CAN FLY
Tussen 10 en 12
TUSSEN HEMEL EN AARDE
TUSSENLAND
TUSSENSTAND
DE TUSSENTIJD
TUVALU
THE TUXEDO
TUYA'S MARRIAGE
TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
TWEE VROUWEN
De tweeling
TWELFTH NIGHT
TWELVE
TWENTYFOURSEVEN
Twentynine Palms
TWILIGHT (Catherine Hardwicke)
TWILIGHT (Robert Benton)
The Twilight Saga: Breaking Dawn — Part 1
TWILIGHT SAGA: ECLIPSE
TWILIGHT SAMURAI
TWIN FALLS IDAHO
TWIN PEAKS FIRE WALK WITH ME
TWIN TOWN
TWISTED
TWISTER
TWO BITS
The Two Faces of January
TWO FAMILY HOUSE
TWO FOR THE MONEY
TWO HANDS
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN
TWO LOVERS
Two Mothers
TWO MUCH
Two Night Stand
TWO WEEKS NOTICE
TWO-LANE BLACKTOP
TYKHO MOON
Tyrannosaur