Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Slamet Djarot Rahardjo (foto: André Bakker) Vluchten in de leugen

TELEGRAM

Indonesië, 2001 | Slamet Djarot Rahardjo
Hij heeft wat weg van een culturele guerrillastrijder, de Indonesische filmmaker Slamet Djarot Rahardjo. Via zijn film Telegram strijdt hij tegen de apathie, tegen de censuur en tegen het cultureel imperialisme. "Indonesiërs zijn lui geworden. Het enige dat we doen is kopen en verkopen."

Nederlandse filmmakers klagen wel eens over een gebrek aan interessante onderwerpen in ons overgeorganiseerde en van welvaart overlopende land. De Indonesische regisseur Slamet Djarot Rahardjo (1949, Serang, Java) moet daar om lachen. Zijn land heeft veel in overvloed: armoede, mensen, vervuiling, corruptie en dus ook filmonderwerpen. "Zet een camera in het centrum van Jakarta en in een willekeurig shot vang je zo al minstens vijf maatschappelijke lagen. De verhalen liggen op straat. Neem bijvoorbeeld het feit dat we uit de 200 miljoen inwoners die het land telt, uitgerekend een manke blinde tot president kiezen — dat is toch een prachtig verhaal. Ja, Indonesië is wat dat betreft een rijke inspiratiebron; wij filmers hebben niks te klagen."
Vanaf 1980 zet Rahardjo die inspiratie om in beelden. Met negen films op zijn naam geldt hij als een van de grootste hedendaagse cineasten van Indonesië. Buitenlandse erkenning volgde na Langitku Rumakho uit 1990. Na dat succes regisseerde hij nog drie films, maar vanaf 1994 werd niets meer vernomen van de Aziatische meester. Dit jaar doorbrak hij de stilte met de sterke speelfilm Telegram.
De film toont het leven van Daku, een jonge Balinese vrijgezel die als journalist in Jakarta werkt. Hij onderhoudt relaties met de prostituee Norma en de lokale schoonheid Rosa. Ook zorgt hij voor zijn geadopteerde dochter Sinta. Als zijn moeder overlijdt en van hem verwacht wordt dat hij terugkeert naar Bali, weigert hij zijn leven in de hoofdstad op te geven. Het telegram met het onheilspellende nieuws opent hij niet. Daku vlucht in de leugen en weet uiteindelijk geen onderscheid meer te maken tussen zijn eigen verzinsels en de werkelijkheid die om hem heen in elkaar stort.
Rahardjo baseerde zijn film op de gelijknamige roman van de Balinese schrijver Putu Wijaya. Het was de eerste keer dat hij werkte aan de hand van een al bestaande tekst. "Ik moest met iets tastbaars komen bij de Franse financier, anders had die het nooit begrepen", vertelt de regisseur. "Gewoonlijk werk ik vanuit een eigen idee dat zich langzaam tijdens het filmen ontwikkelt en steeds wordt bijgeschaafd en aangepast. Ik werk eigenlijk net als de traditionele schilders in Indonesië. Die zetten nooit hun handtekening op hun werk, omdat ze het nooit afkrijgen. Ze werken er eindeloos lang aan, telkens wordt er weer een detail verbeterd. En dan staat plotseling de kunsthandelaar voor hun neus en die neemt het doek mee. Dan is het noodgedwongen af. Hetzelfde geldt voor mijn films. Op een gegeven moment besluit de producent dat het klaar is en wordt de film me uit handen gerukt. Na de eerste screening ben ik hem alweer vergeten. Hij behoort dan toe aan het publiek en niet meer aan mij."

Archipel
Telegram beleefde afgelopen januari zijn wereldpremière op het Filmfestival Rotterdam. Maar het had maar een haartje gescheeld of Rahardjo's comeback was niet doorgegaan. De regisseur werd namelijk midden in zijn productie overvallen door de Azië-crisis en zag zijn budget in een periode van slechts enkele weken verschrompelen tot een zesde van de oorspronkelijke omvang. Noodhulp van het Hubert Bals Fonds en het speciaal hiervoor opgezette productiefonds Artcam International redde de film van een roemloos einde op een plank in de montagekamer.
Rahardjo geeft toe nogal wat moedeloze momenten te hebben gekend. "En niet alleen tijdens deze productie. Het is de laatste tien jaar sowieso slecht gesteld geweest met mijn motivatie", zegt hij. "En dat geldt niet alleen voor mij. De censuur die lange tijd heerste in ons land smoorde iedere vorm van creativiteit. Schilderkunst, literatuur, cinema, ze zijn allemaal het slachtoffer geworden van apathie. Het gaat nu, met de nieuwe regering, een stuk beter, maar ik pas ervoor mee te gaan in de algemene euforie. De stimulans voor een heropbouw van het culturele leven ontbreekt. Zelfs de president, toch een beschaafd en cultureel onderlegd man, negeert de kunsten. Dat snap ik niet."
Hoezeer het ook praten tegen dovemansoren is, Rahardjo blijft hameren op het belang van cinema. "Zeker in een land als Indonesië is de film enorm belangrijk. Ons land is een archipel, een samenraapsel van duizenden eilandjes met allemaal verschillende bevolkingsgroepen, talen en religies. De filmindustrie kan een belangrijke rol spelen in het vormen van eenheid en het construeren van een overkoepelende identiteit. Bovendien zijn filmbeelden een bron van informatie over onszelf. In een land met zoveel analfabeten als Indonesië kan je het beeld niet negeren. En toch is dat precies wat het vorige regime heeft gedaan."
Televisie is volgens Rahardjo minder geschikt voor het vervullen van een maatschappelijke rol dan film. "Wat is er nou te zien op tv? Soaps", zegt hij met een vies gezicht. "Het gaat over roddel, familiedrama, glamour. Natuurlijk, ook dat is nodig. Zeker de armen hebben er behoefte aan te vluchten in dromen van schoonheid. Maar dat kan toch niet het enige zijn? Bovendien verzwakt televisie de film door zich te presenteren als volwaardig alternatief. Maar sommige dingen komen beter tot hun recht op filmformaat. Een onderwerp als Reformasi bijvoorbeeld, dat is gewoon te groot voor het tv-scherm. Dat schreeuwt om een filmframe. Ook mijn nieuwe film, die gaat over de moord op vrouwelijke arbeiders door het vorige regime, is een voorbeeld van zo'n onderwerp."
Niet alleen met de televisie, ook in de bioscoop lijkt Rahardjo een ongelijke strijd te leveren. De concurrentie van Amerikaanse en Indiase amusementsfilms is moordend. "Ik ben absoluut niet tegen de Verenigde Staten en ook niet tegen de vrije markt. Wat wij nodig hebben is vooral een eerlijke markt. Nu is het zo dat een film die in New York voor elf dollar bekeken kan worden en in Parijs voor acht dollar, hier maar twee dollar per kaartje kost. Als lokale filmmaker kan ik daar niet tegenop."

Debiliserend
Wie Rahardjo hoort spreken over de positie van de film in Indonesië, kan moeilijk ontkomen aan het beeld van de culturele guerrillastrijder. Zijn vocabulaire is rijkelijk doorspekt met termen als 'cultureel imperialisme' en 'nationale identiteit'. De gemakzucht van het grote geld en de debiliserende invloed van Hollywood moeten het ontgelden, evenals de kortzichtigheid van de eigen overheid. Maar Rahardjo is niet het type moralist dat zijn mond vol heeft van grote woorden en ondertussen niets onderneemt. Hij grijpt juist iedere mogelijkheid aan om zijn visie op film uit te dragen en het Indonesische volk meer cinema-minded te maken. Hij is voorzitter van het Comité d'Etude sur le Cinéma Indonésien van de Indonesische Filmraad en onderwijst filmregie aan het Jakarta Institute of Arts. "Ik had op een gegeven moment de keuze om door te gaan als eenling en uiteindelijk gedesillusioneerd te stoppen, of om medestanders te creëren. Ik koos voor het laatste en ik denk dat ik geslaagd ben in mijn opzet. Er loopt heel wat jong talent rond in Indonesië. Ik ben niet meer alleen."
In zijn pogingen het filmklimaat in Indonesië te verbeteren, beperkt Rahardjo zich echter niet tot de makers, maar bewerkt hij ook de kijkers. In Jakarta organiseert hij op gezette tijden filmweken rond een bepaald land. "Dan kan ik bioscoopbezoekers laten zien dat er meer is dan de extravaganza van Godzilla, Titanic en Independence Day. Ik laat belangrijke films zien uit Groot-Brittannië, Iran, Afrika, Frankrijk. Zie het als een contraoffensief tegen de culturele infiltratie van de Verenigde Staten."
Geheel belangeloos is die publieke educatie niet. Natuurlijk hoopt Rahardjo zo een publiek voor zijn eigen films te scheppen. "Ik realiseer me dat een film als Telegram waarschijnlijk te ingewikkeld is voor het bioscooppubliek in Jakarta. Die zijn besmet door het virus van de snelle montage en makkelijke verhaallijnen. Ze moeten opnieuw leren nadenken over film. En mijn film is als een soort college. Ik probeer mijn publiek bepaalde dingen opnieuw aan te leren, ik probeer ze te herinneren aan hun identiteit. Want voordat we ook maar een rol van betekenis kunnen spelen op het wereldtoneel, zullen we eerst opnieuw moeten leren wat het betekent om Indonesiër te zijn."
De allereerste stap op de weg naar dat ideaal is volgens Rahardjo gelegen in het bestrijden van de consumptieve mentaliteit. "Indonesiërs zijn lui geworden", stelt hij. "Het enige dat we doen is kopen en verkopen. We zijn eigenlijk net als Norma in Telegram, die alles, zelfs haar lijf, verkoopt. Die prostitutiementaliteit moet worden verbrand, net als Norma zelf in de film. Het gevaar is natuurlijk dat je tegelijkertijd het droombeeld, in de film gesymboliseerd door de mooie Rosa, vernietigt. Dat is een risico dat we dan maar moeten nemen."

Edo Dijksterhuis



top
TELEGRAM

Mei 2001 #222

Productie
Ekapraya Tatacipta
Regie
Slamet Rahardjo Djarot
Scenario
Slamet Rahardjo Djarot
Putu Wijaya, naar diens gelijknamige roman
Camera
Jacques Bouquin
Montage
Catherine d'Hoir
Art direction
Judy Soebroto
Muziek
Djadug Ferianto
Met
Sujiwo Tejo
Ayu Azhari
Deasy Ratnasari
Mira Ayudhia

Kleur, 82 minuten

Distributie
Contact Film
Te zien
vanaf 10 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


T

T2 Trainspotting
TABEE TOEAN
Tabloid
Tabu
Tabu: A Story of the South Seas
TADPOLE
TAEGUKGI
THE TAILOR OF PANAMA
THE TAKE
TAKE CARE OF YOUR SCARF, TATJANA
Take Shelter
TAKE THE LEAD
Take This Waltz
TAKEN
Taken 2
Taken 3
TAKERS
TAKING LIVES
The Taking of Deborah Logan
THE TAKING OF PELHAM 1-2-3
TAKING SIDES
TAKING WOODSTOCK
The Tale of Princess Kaguya (Isao Takahata over)
A TALE OF TWO SISTERS
THE TALENTED MR. RIPLEY
Tales (Ghesse-ha)
TALES FROM EARTHSEA
TALES FROM THE GOLDEN AGE
TALK TO ME
TALKING GUITARS
TAMARA DREWE
TAMBIEN LA LLUVIA
TAN DE REPENTE
TANGO
TANGO ARGENTINO
LE TANGO DES RASHEVSKI
THE TANGO LESSON
TANK GIRL
Tanta agua
THE TAO OF STEVE
TAPAS
Tape (Diederik van Rooijen)
TAPE (Richard Linklater)
TARA
TARA ROAD
TARNATION
Tarzan
DE TASJESDIEF
TASTE OF CHERRY (TA'M E GUILASS)
THE TASTE OF TEA
Tatsumi
TAURUS
TAXI
TAXI 2
TAXI 3
Taxi Teheran
TAXIDERMIA
TBS
TE DOY MIS OJOS
TEA
TEA WITH MUSSOLINI
The Teacher
TEACHING MRS. TINGLE
TEAM AMERICA: WORLD POLICE
TEARS OF THE BLACK TIGER
TEARS OF THE SUN
TECHNOCALYPS
Ted
Ted & de schat van de mummie
Ted 2
TED BUNDY
TEGEN HET VERGETEN
TEIGETJES FILM
TEKKONKINKREET
TELEGRAM
TELL NO ONE
TEMMINK: THE ULTIMATE FIGHT
LES TÉMOINS
TEMPORADA DE PATOS
LE TEMPS DU LOUP
LES TEMPS QUI CHANGENT
LE TEMPS QUI RESTE
LE TEMPS RETROUVÉ
TEMPTATION OF A MONK
THE TEMPTATION OF ST. TONY
TEMPUS FUGIT
TEN
TEN CANOES
TEN MONOLOGUES FROM THE LIVES OF THE SERIAL KILLERS
TENACIOUS D: THE PICK OF DESTINY
TENDER SON — THE FRANKENSTEIN PROJECT
TENDERNESS
La tendresse
Term Life
THE TERMINAL
TERMINAL VELOCITY
Terminator 2: Judgement Day 3D
TERMINATOR 3: RISE OF THE MACHINES
TERMINATOR SALVATION
Terminator: Genesys
THE TERMINATOR: SPECIAL EDITION
TERMINUS PARADIS
Terraferma
TERRIBLY HAPPY
TERRORAMA!
TERUG NAAR DE KUST
TESIS
THE TESSERACT
DAS TESTAMENT DES DOKTOR MABUSE
Testament of Youth
LA TETA ASUSTADA
LA TÊTE EN FRICHE
La tête haute
TETSUO II: THE BODY HAMMER
Texas Chainsaw Massacre
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE: THE BEGINNING
Texas Killing Fields
TEZA
THANK YOU FOR SMOKING
Thanks for Sharing
That Awkward Moment
That Small Piece
That Sugar Film
THAT THING YOU DO!
The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2
Theeb
Their Finest
THELONIOUS MONK: STRAIGHT NO CHASER
The Theory of Everything
THERE WILL BE BLOOD
THERE'S ONLY ONE JIMMY GRIMBLE
THERE'S SOMETHING ABOUT MARY
Thérèse Desqueyroux
THEY
THE THICK OF IT
THE THIN RED LINE
The Thing
THINGS TO DO IN DENVER WHEN YOU'RE DEAD
THINGS WE LOST IN THE FIRE
THINGS YOU CAN TELL JUST BY LOOKING AT HER
THE THIRD MIRACLE
The Third Side of the River
THE THIRD WHEEL
THIRTEEN
THIRTEEN DAYS
THIRTEEN GHOSTS
THIS BOY'S LIFE
THIS FILM IS NOT YET RATED
This is 40
THIS IS ENGLAND
This Means War
This Must Be the Place
THIS WORLD, THEN THE FIREWORKS
THE THOMAS CROWN AFFAIR
THOMAS EST AMOUREUX
THOR 3D
Thor: The Dark World
Those Who Feel the Fire Burning
A THOUSAND ACRES
THOUSAND PIECES OF GOLD
A Thousand Times Good Night
THE THREE BURIALS
The Three Disappearances of Soad Hosni
Three Generations
THREE KINGS
THREE MILES NORTH OF MOLKOM
THREE MONKEYS
The Three Musketeers (Paul W.S. Anderson)
THE THREE MUSKETEERS (Stephen Herek)
THREE NINJAS
THREE SEASONS
THREE TIMES
THREE TO TANGO
THREESOME
THRILLER — EN GRYM FILM
THROUGH THE OLIVE TREES
Through the Wall (Laavor et Hakir)
THUIS
THUMBSUCKER
THUNDERBIRDS
THUNDERHEART
TIC TAC
TICKET TO JERUSALEM
TICKETS
TIDELAND
TIE XI QU: WEST OF THE TRACKS
TIENGEMETEN
TIERRA
La tierra y la sombra
THE TIGER AND THE SNOW
TIGERLAND
EEN TIJD VOOR DRONKEN PAARDEN
TIJL UILENSPIEGEL
TILL HUMAN VOICES WAKE US
TIM BURTON'S THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS
TIMBOEKTOE
Timbuktu
TIME AND TIDE
THE TIME MACHINE
THE TIME THAT REMAINS
A TIME TO KILL
A TIME TO LOVE AND A TIME TO DIE
THE TIME TRAVELLER'S WIFE
TIMECOP
TIMELINE
Times like deese
THE TIMES OF HARVEY MILK
TIN CUP
TINA, WHAT'S LOVE GOT TO DO WITH IT
Tini, het nieuwe leven van Violetta
TINKE
Tinker Bell
Tinker Tailor Soldier Spy
TINKERBEL EN DE GROTE REDDINGSOPERATIE
Tinkerbell & de legende van het Nooitgedachtbeest
Tinkerbell en de piraten
TIRAMISU
TIRZA
TISHE!
TITAN A.E.
TITANIC
Titanic 3D
TITUS
TMNT
TO DIE FOR
TO END ALL WARS
To My Beloved (Para monha amada morta)
To Rome with Love (Woody Allen over)
TO SANG FOTOSTUDIO
To Stay Alive — A Method
To the Wonder
TO WONG FOO, THANKS FOR EVERYTHING! JULIE NEWMAR
DIE TÖDLICHE MARIA
TODO SOBRE MI MADRE (ALL ABOUT MY MOTHER)
Toegetakeld door de liefde
DE TOEKOMST IS OVER EEN UUR
Toen mijn vader een struik werd (setbezoek)
Toen was geluk heel gewoon — De film
TOGETHER (Chen Kaige)
TOGETHER (Lukas Moodysson)
TOKYO DECADENCE
TOKYO EYES
TOKYO FIST
TOKYO RAIDERS
TOKYO SONATA
TOLLBOOTH
TOM & THOMAS
TOM & VIV
Tom à la ferme
TOM AND JERRY
TOMBOY
TOMBSTONE
TOMMY BOY
Tomorrow
TOMORROW NEVER DIES
Toni Erdmann
TONINO
Tonio
Tony
Tony 10
TONY MANERO
TONY TAKITANI
TOO MUCH FLESH
TOOTLETUBS & JYRO
Top of the Lake
Top of the Lake China Girl
TOPSY-TURVY
Torn
TORQUE
Toscaanse bruiloft
Tot altijd
TOT ZIENS
TOTAL BALALAIKA SHOW
TOTAL ECLIPSE
TOTAL LOSS
Total Recall
TOTALLY F***ED UP
TOTALLY SPIES!
Toto and His Sisters
TOTÒ CHE VISSE DUE VOLTE
TOUCH
THE TOUCH
TOUCH OF EVIL
A TOUCH OF FEVER
A Touch of Sin
Touch of the Light
TOUCHING THE VOID
Tour de France
TOUR DES LÉGENDES
THE TOURIST
TOURNÉE
LA TOURNEUSE DE PAGES
Tous ensemble
Tous les chats sont gris
TOUS LES MATINS DU MONDE
TOUS LES SOLEILS
TOUT EST PARFAIT
Le tout nouveau testament
TOUT VA BIEN (ON S'EN VA)
TOWELHEAD
Tower Heist
Towers & Comets (Torres & cometas)
THE TOWN
TOWN AND COUNTRY
TOY STORY
TOY STORY 1 & 2, 3D
TOY STORY 2
TOY STORY 3, 3D
Tracers
Tracks
TRADE
TRAFFIC
TRAHIR
Train to Busan
TRAINING DAY
TRAINSPOTTING
Trainwreck
TRAITOR
TRAMONTANA
Tramontane (Rabih) (Vatche Boulghourian over)
Trance
TRANSAMERICA
Transcendence
TRANSE
TRANSFORMERS
Transformers: Age of Extinction
Transformers: Dark of the Moon 3D
TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN
Transformers: The Last Knight
Transit Havana
TRANSPORTER
TRANSPORTER 2
The Transporter Refueled
TRANSSIBERIAN
TRANSYLVANIA
THE TRAP (KLOPKA)
Trash
TRASH HUMPERS
TRAVELING BIRDS
TRAVELLERS AND MAGICIANS
The Treasure (Corneliu Porumboiu over)
TREASURE PLANET (PIRATENPLANEET)
THE TREE
THE TREE OF LIFE
TREES LOUNGE
Treme seizoen 1
TRÊS IRMÃOS
Trespass (Joel Schumacher)
TRESPASS (Walter Hill)
TRI BRATA
THE TRIAL
TRIAL BY JURY
TRIANGLE
The Tribe
THE TRIBUNAL
TRICKS
TRIGGER
THE TRIGGER EFFECT
THE TRIP
The Trip to Italy
DE TRIP VAN TEETJE
Triple 9
TRIPLE AGENT
TRIPLE BOGEY ON A PAR 5 HOLE
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Trippel Trappel: dierensinterklaas
Trishna
TRISTAN + ISOLDE
TRISTRAM SHANDY: A COCK AND BULL STORY
TROIS COULEURS: BLANC
TROIS COULEURS: BLEU
TROIS COULEURS: ROUGE
Trois mondes
Trois souvenirs de ma jeunesse
TROIS VIES ET UNE SEULE MORT
TROJAN EDDIE
THE TROLL HUNTER
Trolls
TROMABILIA
TROPA DE ELITE
La Tropa de Elite 2
TROPIC THUNDER
TROPICAL MALADY
LE TROU
Trouble with the Curve
TROUBLED WATER
TROY
THE TRUCE
TRUE CRIME
True Detective
TRUE GRIT
TRUE LIES
TRUE NOON
TRUE ROMANCE
Truman
THE TRUMAN SHOW
Trumbo
TRUST
THE TRUTH ABOUT CATS & DOGS
TRYS DIENOS
TSATSIKI
TSATSIKI 2
Tschick
TSOTSI
Tu dors Nicole
TU RIDI
TUCKER & DALE VS EVIL
TUESDAY, AFTER CHRISTMAS
DE TUIN VAN DE FINZI-CONTINI'S
Tuintje in mijn hart
Tula: The Revolt
Tulip Fever
Tulipani
TULPAN
THE TULSE LUPER SUITCASES. PART ONE: THE MOAB STORY
Turbo
TURBULENCE
Türelem (With a Little Patience)
The Turin Horse
Turist
TURISTAS (Previously Unreleased)
TURKS FRUIT
THE TURNER REVELATION
TURTLE: THE INCREDIBLE JOURNEY
TURTLES CAN FLY
Tussen 10 en 12
TUSSEN HEMEL EN AARDE
TUSSENLAND
TUSSENSTAND
DE TUSSENTIJD
TUVALU
THE TUXEDO
TUYA'S MARRIAGE
TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
TWEE VROUWEN
De tweeling
TWELFTH NIGHT
TWELVE
TWENTYFOURSEVEN
Twentynine Palms
TWILIGHT (Catherine Hardwicke)
TWILIGHT (Robert Benton)
The Twilight Saga: Breaking Dawn — Part 1
TWILIGHT SAGA: ECLIPSE
TWILIGHT SAMURAI
TWIN FALLS IDAHO
TWIN PEAKS FIRE WALK WITH ME
TWIN TOWN
TWISTED
TWISTER
TWO BITS
The Two Faces of January
TWO FAMILY HOUSE
TWO FOR THE MONEY
TWO HANDS
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN
TWO LOVERS
Two Mothers
TWO MUCH
Two Night Stand
TWO WEEKS NOTICE
TWO-LANE BLACKTOP
TYKHO MOON
Tyrannosaur