Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Vergeefse en vergankelijke passies Konkelende mummies

LE TEMPS RETROUVÉ

Frankrijk/Italië/Portugal, 1999 | Raoul Ruiz
Proust verfilmen is nog lastiger dan Proust lezen, terwijl dat laatste toch ook alleen is weggelegd voor de geduldigsten onder ons. In Le temps retrouvé, naar het laatste deel uit de romancyclus 'A la recherche du temps perdu', observeert de Chileense filmer Raoul Ruiz de feestende Franse aristocraten. Onder het kanongebulder van de Eerste Wereldoorlog drenken zij hun verse aardbeien in ether.

In het begin van Ruiz' Le temps retrouvé ligt de schrijver in bed en bekijkt hij met een loep een aantal oude foto's terwijl hij de namen opsomt van degenen die erop staan afgebeeld. Het zijn namen die je bekend voorkomen, al heb je Prousts romans nooit aangeraakt: Odette, Swann, Barones de Guermantes, Albertine, Gilberte. Handig, zo'n voorstelronde, maar Ruiz trekt zijn helpende hand direct weer terug, en dan is het nog heel gemakkelijk verdwalen in het geheel van herinneringen, dromen en fantasieën dat volgt. De impulsieve camera zwenkt van de druk bezochte salons van de aristocratische Barones de Guermantes naar die van de naar aristocratie hunkerende, roddelzuchtige Madame Verdurin. We glijden van een beknelde jeugd in het dorpje Combray naar onbezorgde vakanties aan het strand van Balbec in Normandië.

Dubbelganger
De enige die in deze circulaire reeks van associaties, waarvan het einde ook weer het begin is, steeds direct herkenbaar is, is Proust zelf: getooid met fatterige krulsnor, donker omrande ogen en peinzende blik. Als een onzichtbare toeschouwer schrijdt hij door zijn eigen leven; een leven dat hij als verloren beschouwt en waaruit hij alleen nog succes kan halen door zijn (en andermans) voorbije hartstochten op schrift te analyseren. Toch zorgt ook deze schaduwverschijning voor twijfel, want alle mannen dragen van die snorren en er is ook een dubbelganger: de door man en vrouw begeerde violist Morel.
De uiterlijke gelijkenis tussen schrijver en violist is er niet zomaar, want deze Morel is Prousts tegenpool; geen man die midden in de zomer nog om een kopje warme melk vraagt, maar een man die lééft, erop los leeft zelfs en slachtoffers maakt. De door Morel afgewezen, gerespecteerde aristocraten zoeken de dood in de loopgraven of vergetelheid in het bordeel. Het laatste overigens tot groot genoegen van de dinerende en musicerende omstanders, die met sappige nieuwtjes hun verveling verdrijven.

De madeleine
Raoul Ruiz is niet de eerste filmer die zich waagt aan het introspectieve oeuvre van Proust. Beroemde regisseurs als onder meer Luchino Visconti en Joseph Losey hebben ooit vergeefs geprobeerd de literatuurvernieuwer naar het witte doek te verplaatsen. Volker Schlöndorff slaagde er heel redelijk in met zijn film Un amour de Swann (1983) maar hij beperkte zich tot een op zichzelf staande 'gesloten' episode: de affaire tussen Swann en Odette.
Ruiz maakt het zichzelf moeilijker met de verfilming van het laatste, meest terugblikkende deel uit de romancyclus. In zijn film, zoals Ruiz zelf zegt, scheppen de beelden het verhaal in plaats van (op zijn Hollywoods) het verhaal de beelden. Le temps retrouvé maakt zichtbaar dat de modernistische literatuur niet voor niets haar hoogtijdagen kende ten tijde van het ontstaan van de cinema. De modernistische manier van schrijven waarin de ene herinnering de andere oproept, heden en verleden aan elkaar geplakt worden, droom en werkelijkheid zich mengen, is bij uitstek cinematografisch. De verteller proeft in een zijkamer van de Parijse salon zijn beroemde madeleine en achter het Parijse raam doemt het Normandische strand uit zijn jeugd op en ziet hij zes mannen in badkleding een enorm standbeeld optillen en wegdragen. Wat ontbreekt is de uitleg van deze montage, zoals meer beelden in Ruiz' film beladen en moeilijk te begrijpen zijn.
Die beladenheid wordt echter nooit pretentieus, want nergens twijfel je aan Ruiz' grip op de materie. Meerduidige symbolen zoals de kamer vol in soldatenrijen opgestelde, verlaten hoge hoeden; de tussenshots van standbeelden en bustes die een versteende omgeving suggereren; de soms lichtvoetige, soms zwaarmoedige dromerige muziek die de film van een onheilspellende onderstroom voorziet; de voorzichtige, glijdende camera die waar nodig onderzoekt en weer wegschiet; al die elementen zorgen ervoor dat Ruiz' film aan Prousts eigen esthetica beantwoordt.
"Kunst mag nooit concluderen, alleen prikkelen", meende de schrijver, en prikkelen doet Ruiz' film in ieder geval. Hij prikkelt tot nog eens terugzien en verder nadenken over jaloezie, eerzucht, minachting, liefde, haat en al die andere even vergeefse als vergankelijke passies waar de schrijver zelf, zijn vrienden en kennissen in grossieren. En hij zet aan tot een wandeling naar de bibliotheek om te checken of het geduld inmiddels wel groot genoeg is voor de bron. Zo maakte Ruiz een Proust voor kenners die toch ook een Proust voor beginners kan zijn.

Jann Ruyters



top
LE TEMPS RETROUVÉ

Juli/augustus 2000 #213

Productie
Paulo Branco
Regie
Raoul Ruiz
Scenario
Raoul Ruiz
Gilles Taurand, naar het boek van Marcel Proust
Camera
Ricardo Aronovich
Montage
Denise de Casabianca
Muziek
Jorge Arriagada
Met
Catherine Deneuve
Emmanuelle Béart
Marie-France Pisier
John Malkovich
Marcello Mazzarella

Kleur, 162 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 10 augustus

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


T

T2 Trainspotting
TABEE TOEAN
Tabloid
Tabu
Tabu: A Story of the South Seas
TADPOLE
TAEGUKGI
THE TAILOR OF PANAMA
THE TAKE
TAKE CARE OF YOUR SCARF, TATJANA
Take Shelter
TAKE THE LEAD
Take This Waltz
TAKEN
Taken 2
Taken 3
TAKERS
TAKING LIVES
The Taking of Deborah Logan
THE TAKING OF PELHAM 1-2-3
TAKING SIDES
TAKING WOODSTOCK
The Tale of Princess Kaguya (Isao Takahata over)
A TALE OF TWO SISTERS
THE TALENTED MR. RIPLEY
Tales (Ghesse-ha)
TALES FROM EARTHSEA
TALES FROM THE GOLDEN AGE
TALK TO ME
TALKING GUITARS
TAMARA DREWE
TAMBIEN LA LLUVIA
TAN DE REPENTE
TANGO
TANGO ARGENTINO
LE TANGO DES RASHEVSKI
THE TANGO LESSON
TANK GIRL
Tanta agua
THE TAO OF STEVE
TAPAS
Tape (Diederik van Rooijen)
TAPE (Richard Linklater)
TARA
TARA ROAD
TARNATION
Tarzan
DE TASJESDIEF
TASTE OF CHERRY (TA'M E GUILASS)
THE TASTE OF TEA
Tatsumi
TAURUS
TAXI
TAXI 2
TAXI 3
Taxi Teheran
TAXIDERMIA
TBS
TE DOY MIS OJOS
TEA
TEA WITH MUSSOLINI
The Teacher
TEACHING MRS. TINGLE
TEAM AMERICA: WORLD POLICE
TEARS OF THE BLACK TIGER
TEARS OF THE SUN
TECHNOCALYPS
Ted
Ted & de schat van de mummie
Ted 2
TED BUNDY
TEGEN HET VERGETEN
TEIGETJES FILM
TEKKONKINKREET
TELEGRAM
TELL NO ONE
TEMMINK: THE ULTIMATE FIGHT
LES TÉMOINS
TEMPORADA DE PATOS
LE TEMPS DU LOUP
LES TEMPS QUI CHANGENT
LE TEMPS QUI RESTE
LE TEMPS RETROUVÉ
TEMPTATION OF A MONK
THE TEMPTATION OF ST. TONY
TEMPUS FUGIT
TEN
TEN CANOES
TEN MONOLOGUES FROM THE LIVES OF THE SERIAL KILLERS
TENACIOUS D: THE PICK OF DESTINY
TENDER SON — THE FRANKENSTEIN PROJECT
TENDERNESS
La tendresse
Term Life
THE TERMINAL
TERMINAL VELOCITY
Terminator 2: Judgement Day 3D
TERMINATOR 3: RISE OF THE MACHINES
TERMINATOR SALVATION
Terminator: Genesys
THE TERMINATOR: SPECIAL EDITION
TERMINUS PARADIS
Terraferma
TERRIBLY HAPPY
TERRORAMA!
TERUG NAAR DE KUST
TESIS
THE TESSERACT
DAS TESTAMENT DES DOKTOR MABUSE
Testament of Youth
LA TETA ASUSTADA
LA TÊTE EN FRICHE
La tête haute
TETSUO II: THE BODY HAMMER
Texas Chainsaw Massacre
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE: THE BEGINNING
Texas Killing Fields
TEZA
THANK YOU FOR SMOKING
Thanks for Sharing
That Awkward Moment
That Small Piece
That Sugar Film
THAT THING YOU DO!
The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2
Theeb
Their Finest
THELONIOUS MONK: STRAIGHT NO CHASER
The Theory of Everything
THERE WILL BE BLOOD
THERE'S ONLY ONE JIMMY GRIMBLE
THERE'S SOMETHING ABOUT MARY
Thérèse Desqueyroux
THEY
THE THICK OF IT
THE THIN RED LINE
The Thing
THINGS TO DO IN DENVER WHEN YOU'RE DEAD
THINGS WE LOST IN THE FIRE
THINGS YOU CAN TELL JUST BY LOOKING AT HER
THE THIRD MIRACLE
The Third Side of the River
THE THIRD WHEEL
THIRTEEN
THIRTEEN DAYS
THIRTEEN GHOSTS
THIS BOY'S LIFE
THIS FILM IS NOT YET RATED
This is 40
THIS IS ENGLAND
This Means War
This Must Be the Place
THIS WORLD, THEN THE FIREWORKS
THE THOMAS CROWN AFFAIR
THOMAS EST AMOUREUX
THOR 3D
Thor: The Dark World
Those Who Feel the Fire Burning
A THOUSAND ACRES
THOUSAND PIECES OF GOLD
A Thousand Times Good Night
THE THREE BURIALS
The Three Disappearances of Soad Hosni
Three Generations
THREE KINGS
THREE MILES NORTH OF MOLKOM
THREE MONKEYS
The Three Musketeers (Paul W.S. Anderson)
THE THREE MUSKETEERS (Stephen Herek)
THREE NINJAS
THREE SEASONS
THREE TIMES
THREE TO TANGO
THREESOME
THRILLER — EN GRYM FILM
THROUGH THE OLIVE TREES
Through the Wall (Laavor et Hakir)
THUIS
THUMBSUCKER
THUNDERBIRDS
THUNDERHEART
TIC TAC
TICKET TO JERUSALEM
TICKETS
TIDELAND
TIE XI QU: WEST OF THE TRACKS
TIENGEMETEN
TIERRA
La tierra y la sombra
THE TIGER AND THE SNOW
TIGERLAND
EEN TIJD VOOR DRONKEN PAARDEN
TIJL UILENSPIEGEL
TILL HUMAN VOICES WAKE US
TIM BURTON'S THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS
TIMBOEKTOE
Timbuktu
TIME AND TIDE
THE TIME MACHINE
THE TIME THAT REMAINS
A TIME TO KILL
A TIME TO LOVE AND A TIME TO DIE
THE TIME TRAVELLER'S WIFE
TIMECOP
TIMELINE
Times like deese
THE TIMES OF HARVEY MILK
TIN CUP
TINA, WHAT'S LOVE GOT TO DO WITH IT
Tini, het nieuwe leven van Violetta
TINKE
Tinker Bell
Tinker Tailor Soldier Spy
TINKERBEL EN DE GROTE REDDINGSOPERATIE
Tinkerbell & de legende van het Nooitgedachtbeest
Tinkerbell en de piraten
TIRAMISU
TIRZA
TISHE!
TITAN A.E.
TITANIC
Titanic 3D
TITUS
TMNT
TO DIE FOR
TO END ALL WARS
To My Beloved (Para monha amada morta)
To Rome with Love (Woody Allen over)
TO SANG FOTOSTUDIO
To Stay Alive — A Method
To the Wonder
TO WONG FOO, THANKS FOR EVERYTHING! JULIE NEWMAR
DIE TÖDLICHE MARIA
TODO SOBRE MI MADRE (ALL ABOUT MY MOTHER)
Toegetakeld door de liefde
DE TOEKOMST IS OVER EEN UUR
Toen mijn vader een struik werd (setbezoek)
Toen was geluk heel gewoon — De film
TOGETHER (Chen Kaige)
TOGETHER (Lukas Moodysson)
TOKYO DECADENCE
TOKYO EYES
TOKYO FIST
TOKYO RAIDERS
TOKYO SONATA
TOLLBOOTH
TOM & THOMAS
TOM & VIV
Tom à la ferme
TOM AND JERRY
TOMBOY
TOMBSTONE
TOMMY BOY
Tomorrow
TOMORROW NEVER DIES
Toni Erdmann
TONINO
Tonio
Tony
Tony 10
TONY MANERO
TONY TAKITANI
TOO MUCH FLESH
TOOTLETUBS & JYRO
Top of the Lake
Top of the Lake China Girl
TOPSY-TURVY
Torn
TORQUE
Toscaanse bruiloft
Tot altijd
TOT ZIENS
TOTAL BALALAIKA SHOW
TOTAL ECLIPSE
TOTAL LOSS
Total Recall
TOTALLY F***ED UP
TOTALLY SPIES!
Toto and His Sisters
TOTÒ CHE VISSE DUE VOLTE
TOUCH
THE TOUCH
TOUCH OF EVIL
A TOUCH OF FEVER
A Touch of Sin
Touch of the Light
TOUCHING THE VOID
Tour de France
TOUR DES LÉGENDES
THE TOURIST
TOURNÉE
LA TOURNEUSE DE PAGES
Tous ensemble
Tous les chats sont gris
TOUS LES MATINS DU MONDE
TOUS LES SOLEILS
TOUT EST PARFAIT
Le tout nouveau testament
TOUT VA BIEN (ON S'EN VA)
TOWELHEAD
Tower Heist
Towers & Comets (Torres & cometas)
THE TOWN
TOWN AND COUNTRY
TOY STORY
TOY STORY 1 & 2, 3D
TOY STORY 2
TOY STORY 3, 3D
Tracers
Tracks
TRADE
TRAFFIC
TRAHIR
Train to Busan
TRAINING DAY
TRAINSPOTTING
Trainwreck
TRAITOR
TRAMONTANA
Tramontane (Rabih) (Vatche Boulghourian over)
Trance
TRANSAMERICA
Transcendence
TRANSE
TRANSFORMERS
Transformers: Age of Extinction
Transformers: Dark of the Moon 3D
TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN
Transformers: The Last Knight
Transit Havana
TRANSPORTER
TRANSPORTER 2
The Transporter Refueled
TRANSSIBERIAN
TRANSYLVANIA
THE TRAP (KLOPKA)
Trash
TRASH HUMPERS
TRAVELING BIRDS
TRAVELLERS AND MAGICIANS
The Treasure (Corneliu Porumboiu over)
TREASURE PLANET (PIRATENPLANEET)
THE TREE
THE TREE OF LIFE
TREES LOUNGE
Treme seizoen 1
TRÊS IRMÃOS
Trespass (Joel Schumacher)
TRESPASS (Walter Hill)
TRI BRATA
THE TRIAL
TRIAL BY JURY
TRIANGLE
The Tribe
THE TRIBUNAL
TRICKS
TRIGGER
THE TRIGGER EFFECT
THE TRIP
The Trip to Italy
DE TRIP VAN TEETJE
Triple 9
TRIPLE AGENT
TRIPLE BOGEY ON A PAR 5 HOLE
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Trippel Trappel: dierensinterklaas
Trishna
TRISTAN + ISOLDE
TRISTRAM SHANDY: A COCK AND BULL STORY
TROIS COULEURS: BLANC
TROIS COULEURS: BLEU
TROIS COULEURS: ROUGE
Trois mondes
Trois souvenirs de ma jeunesse
TROIS VIES ET UNE SEULE MORT
TROJAN EDDIE
THE TROLL HUNTER
Trolls
TROMABILIA
TROPA DE ELITE
La Tropa de Elite 2
TROPIC THUNDER
TROPICAL MALADY
LE TROU
Trouble with the Curve
TROUBLED WATER
TROY
THE TRUCE
TRUE CRIME
True Detective
TRUE GRIT
TRUE LIES
TRUE NOON
TRUE ROMANCE
Truman
THE TRUMAN SHOW
Trumbo
TRUST
THE TRUTH ABOUT CATS & DOGS
TRYS DIENOS
TSATSIKI
TSATSIKI 2
Tschick
TSOTSI
Tu dors Nicole
TU RIDI
TUCKER & DALE VS EVIL
TUESDAY, AFTER CHRISTMAS
DE TUIN VAN DE FINZI-CONTINI'S
Tuintje in mijn hart
Tula: The Revolt
Tulip Fever
Tulipani
TULPAN
THE TULSE LUPER SUITCASES. PART ONE: THE MOAB STORY
Turbo
TURBULENCE
Türelem (With a Little Patience)
The Turin Horse
Turist
TURISTAS (Previously Unreleased)
TURKS FRUIT
THE TURNER REVELATION
TURTLE: THE INCREDIBLE JOURNEY
TURTLES CAN FLY
Tussen 10 en 12
TUSSEN HEMEL EN AARDE
TUSSENLAND
TUSSENSTAND
DE TUSSENTIJD
TUVALU
THE TUXEDO
TUYA'S MARRIAGE
TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
TWEE VROUWEN
De tweeling
TWELFTH NIGHT
TWELVE
TWENTYFOURSEVEN
Twentynine Palms
TWILIGHT (Catherine Hardwicke)
TWILIGHT (Robert Benton)
The Twilight Saga: Breaking Dawn — Part 1
TWILIGHT SAGA: ECLIPSE
TWILIGHT SAMURAI
TWIN FALLS IDAHO
TWIN PEAKS FIRE WALK WITH ME
TWIN TOWN
TWISTED
TWISTER
TWO BITS
The Two Faces of January
TWO FAMILY HOUSE
TWO FOR THE MONEY
TWO HANDS
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN
TWO LOVERS
Two Mothers
TWO MUCH
Two Night Stand
TWO WEEKS NOTICE
TWO-LANE BLACKTOP
TYKHO MOON
Tyrannosaur