Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Druk op de ketel

TOKYO SONATA

Japan/Nederland/Hongkong, 2008 | Kiyoshi Kurosawa
In tokyo sonata houdt een Japanse man voor zijn gezin verborgen dat hij werkloos is geworden. Kiyoshi Kurosawa: "Angst voelen we allemaal, het kan op elk moment toeslaan."

Kiyoshi Kurosawa

Je film vertonen in Cannes kan een heel verschil maken. Vraag maar aan Kiyoshi Kurosawa, de Japanse regisseur die al sinds de vroege jaren tachtig aan de weg timmert en inmiddels een veertigtal titels op zijn naam heeft staan. Van die veertig is er tot nu toe welgeteld één in Nederland in bioscooproulatie gebracht: bright future, niet bij toeval Kurosawa's enige competitieselectie in Cannes (in 2003).
Vorig jaar mocht Kurosawa, vijf films later alweer, opnieuw in het Zuidfranse spotlicht plaatsnemen met tokyo sonata. Prompt pakte hij de Un Certain Regard-juryprijs en mocht hij zich verheugen op de belangstelling van menig distributeur, waaronder het Filmmuseum. De deels Nederlandse productie (dankzij de inbreng van Fortissimo Films) verdient het ook om gezien te worden. Menigeen was het er in Cannes over eens dat tokyo sonata op zijn minst een competitieselectie verdiend had. Kenners van de Aziatische cinema spraken zelfs over Kurosawa's beste film, ondanks — of juist dankzij — het feit dat de doorgaans als horrorfilmer bekende staande regisseur (hij maakte eerder de uiterst effectieve techno-thriller pulse) de genrecinema ditmaal volledig achter zich laat. tokyo sonata is een hedendaags drama waarin het uiteenvallen van een modaal Japans gezin centraal staat. De film is er echter niet minder angstaanjagend door.

Graadmeter
In reacties op de film sinds Cannes werd regelmatig een vergelijking getrokken met Yasujiro Ozu's tokyo story. De gelijksoortige titels en de centrale rol van het gezin — en vooral het uiteenvallen ervan — in beide films zijn daar debet aan, maar volgens Kurosawa liggen de overeenkomsten dieper: "Ik ben een groot bewonderaar van Yasujiro Ozu en ben door hem beïnvloed, dus het verbaast me niet dat mensen een zekere Ozu-achtigheid in mijn films ontwaren." Daar waar Ozu de veranderende mores van het moderniserende, naoorlogse Japan onder de loep nam, ziet Kurosawa opnieuw ingrijpende veranderingen: "Japan heeft een geschiedenis en een traditie, en daarnaast een toekomst waarnaar we geacht worden te streven. We hebben heel lang geloofd dat die beide punten min of meer soepel met elkaar verbonden waren. Maar nu aan het begin van de 21ste eeuw kunnen we niet aan het feit ontsnappen dat die verbinding helemaal niet bestaat."
Maar waarom juist het gezin als middelpunt van de problemen? Waar het Westen via clichés over hoekstenen en 'family values' steevast het gezin als rotsvaste hoop in bange dagen blijft beschouwen, ziet de Japanse regisseur het juist als de graadmeter voor een veranderende samenleving.
"Mijn definitie van een gezin is een groep mensen met verschillende idealen, doelen, persoonlijkheden en interesses; mensen die anders nooit onder één dak zouden wonen als ze geen familie van elkaar zouden zijn. Toen de producenten me benaderden met het originele scenario van Max Mannix, vertelden ze me dat ik het naar eigen inzicht kon bewerken. Ik vond het verhaal intrigerend, maar het was vrij simpel. Het draaide voornamelijk om twee personages: de vader die zijn baan verliest en zijn zoon die piano leert spelen. De moeder en de oudste zoon kwamen erin voor, maar als bijfiguren. Ik wilde alle vier de gezinsleden even belangrijk maken. Ik heb het zo herschreven dat die vier personages niet in staat zijn met elkaar te communiceren, ook al wonen ze op hetzelfde adres. Ze dragen geheimen met zich mee en houden die voor de anderen verborgen. Ze doen wel pogingen om met elkaar te praten, maar het loopt iedere keer uit op een fiasco. Hoe harder ze hun best doen, hoe duidelijker de scheuring tussen hen."

Zwerfvuil
De overeenkomsten in de titels tussen Ozu's klassieker en Kurosawa's nieuwste is ook niet geheel toevallig. Het is immers in de hoofdstad dat de maatschappelijke veranderingen het duidelijkst merkbaar zijn. "tokyo story is niet de enige film van Ozu met het woord Tokyo in de titel. Een groot deel van zijn films speelt zich daar af, net als de meeste van mijn films." Hoewel geboren in de havenstad Kobe woont Kurosawa als sinds zijn studietijd in de hoofdstad. Uit zijn films blijkt echter dat hij de megapool nog steeds met de ogen van een buitenstaander weet te observeren: het Tokio in de films van Kiyoshi Kurosawa is een geometrisch geordend labyrint waar de kraaien welig tieren, de wind het zwerfvuil door de straten blaast en de mensen zich gedwee in formatie van en naar hun werk verplaatsen. "De naam Tokio is relatief recent en is gekozen om politieke redenen, zo'n 150 jaar geleden, toen Japan zich opende naar het Westen en begon met moderniseren," legt de regisseur zijn kunstmatig aandoend beeld uit. "De stad werd toen aangewezen als hoofdstad van Japan en kreeg de naam Tokio (letterlijk: oostelijke hoofdstad, als tegenhanger van de voormalige hoofdstad, het in west-Japan gelegen Kyoto, TM). Het was een soort startschot voor de inhaalslag met het Westen, maar tegelijkertijd ook het begin van een verwarring. Het huidige Tokio is het product van die verwarring."
Net als bij collega Shinya Tsukamoto (regisseur van onder andere tetsuo: the iron man, vital en nightmare detective) staan Kurosawa's personages onder constante druk — druk van het werk, van de omgeving, van niet-begrijpende echtgenotes, etc. In zijn eerste meesterwerk cure uit 1997 brengt een hypnotiseur die druk bij mensen naar de oppervlakte om ze vervolgens om te vormen tot gewillige moordmachines. Diezelfde druk staat ook in tokyo sonata op de ketel, maar ditmaal zijn er geen moordenaars, spoken of andere bovennatuurlijke fenomenen die als metafoor kunnen dienen. Het maakt de angst des te meer voelbaar. Kurosawa: "tokyo sonata hoort niet thuis in het horrorgenre, maar angst speelt er zeker een rol in. Angst voelen we allemaal, het kan op elk moment toeslaan. Het is een onderdeel van het dagelijks leven en daarom ook onderdeel van de levens van de hoofdpersonen van deze film. Dat geldt evenzeer voor de dood. Ieder van de vier gezinsleden moet op een bepaald moment in het verhaal met de dood geconfronteerd worden."
De meest opvallende van die confrontaties is die van de oudste zoon, die zich aanmeldt bij de Amerikaanse strijdkrachten en in het Midden-Oosten gaat vechten. Kritiek op Japans al te gewillige rol als steun en toeverlaat van Amerika in Azië? "Het was niet mijn doel om politiek commentaar te leveren. Het systeem zoals het in de film wordt getoond bestaat niet; Japanners kunnen niet zomaar in het Amerikaanse leger dienen. Maar het is wel een feit dat Japan een nauwe band heeft met Amerika op het gebied van defensie. Als Japan aangevallen zou worden heeft het de hulp van Amerika nodig om zich te kunnen verdedigen (de na WOII opgestelde Japanse grondwet is pacifistisch en het land heeft officieel geen leger, TM). Iedere Japanner is zich bewust van die situatie, daarom wilde ik het onderdeel laten uitmaken van dit gemiddelde gezin in de film."
Kurosawa geeft toe dat de angst die de film oproept al tijdens de opnames merkbaar was: "Er zit een moment in de film waarin Megumi, de moeder, zegt dat het misschien wel beter is als autoriteit, zoals belichaamd door haar echtgenoot, in elkaar zakt. Dat stond precies zo in het scenario, dus ik wist dat het zou komen. Maar toen de actrice Kyoko Koizumi die zin uitsprak klonk ze zo natuurlijk en overtuigend dat mijn eigen autoriteit als regisseur bijna in elkaar zakte. Dat was een werkelijk angstaanjagend moment."

Tom Mes



top
TOKYO SONATA

Maart 2009 #308

Productie
Yukie Kito
Wouter Barendrecht
Regie
Kiyoshi Kurosawa
Scenario
Max Mannix
Kiyoshi Kurosawa
Sachiko Tanaka
Camera
Akiko Ashizawa
Montage
Koichi Takahashi
Art direction
Tomoyuki Maruo
Tomoe Matsumoto
Muziek
Kazumasa Hashimoto
Met
Teruyuki Kagawa
Kyoko Koizumi
Yu Koyanagi
Kai Inowaki

Kleur, 119 minuten

Distributie
A-Film
Te zien
vanaf 12 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


T

T2 Trainspotting
TABEE TOEAN
Tabloid
Tabu
Tabu: A Story of the South Seas
TADPOLE
TAEGUKGI
TAG
THE TAILOR OF PANAMA
THE TAKE
TAKE CARE OF YOUR SCARF, TATJANA
Take Shelter
TAKE THE LEAD
Take This Waltz
TAKEN
Taken 2
Taken 3
TAKERS
TAKING LIVES
The Taking of Deborah Logan
THE TAKING OF PELHAM 1-2-3
TAKING SIDES
TAKING WOODSTOCK
The Tale of Princess Kaguya (Isao Takahata over)
A TALE OF TWO SISTERS
THE TALENTED MR. RIPLEY
Tales (Ghesse-ha)
TALES FROM EARTHSEA
TALES FROM THE GOLDEN AGE
TALK TO ME
TALKING GUITARS
TAMARA DREWE
TAMBIEN LA LLUVIA
TAN DE REPENTE
TANGO
TANGO ARGENTINO
LE TANGO DES RASHEVSKI
THE TANGO LESSON
TANK GIRL
Tanta agua
THE TAO OF STEVE
TAPAS
Tape (Diederik van Rooijen)
TAPE (Richard Linklater)
TARA
TARA ROAD
TARNATION
Tarzan
DE TASJESDIEF
TASTE OF CHERRY (TA'M E GUILASS)
THE TASTE OF TEA
Tatsumi
TAURUS
TAXI
TAXI 2
TAXI 3
Taxi Teheran
TAXIDERMIA
TBS
TE DOY MIS OJOS
TEA
TEA WITH MUSSOLINI
The Teacher
TEACHING MRS. TINGLE
TEAM AMERICA: WORLD POLICE
TEARS OF THE BLACK TIGER
TEARS OF THE SUN
TECHNOCALYPS
Ted
Ted & de schat van de mummie
Ted 2
TED BUNDY
TEGEN HET VERGETEN
TEIGETJES FILM
TEKKONKINKREET
TELEGRAM
TELL NO ONE
TEMMINK: THE ULTIMATE FIGHT
LES TÉMOINS
TEMPORADA DE PATOS
LE TEMPS DU LOUP
LES TEMPS QUI CHANGENT
LE TEMPS QUI RESTE
LE TEMPS RETROUVÉ
TEMPTATION OF A MONK
THE TEMPTATION OF ST. TONY
TEMPUS FUGIT
TEN
TEN CANOES
TEN MONOLOGUES FROM THE LIVES OF THE SERIAL KILLERS
TENACIOUS D: THE PICK OF DESTINY
TENDER SON — THE FRANKENSTEIN PROJECT
TENDERNESS
La tendresse
Term Life
THE TERMINAL
TERMINAL VELOCITY
Terminator 2: Judgement Day 3D
TERMINATOR 3: RISE OF THE MACHINES
TERMINATOR SALVATION
Terminator: Genesys
THE TERMINATOR: SPECIAL EDITION
TERMINUS PARADIS
Terraferma
TERRIBLY HAPPY
TERRORAMA!
TERUG NAAR DE KUST
TESIS
THE TESSERACT
DAS TESTAMENT DES DOKTOR MABUSE
Testament of Youth
LA TETA ASUSTADA
LA TÊTE EN FRICHE
La tête haute
TETSUO II: THE BODY HAMMER
Texas Chainsaw Massacre
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE: THE BEGINNING
Texas Killing Fields
TEZA
THANK YOU FOR SMOKING
Thanks for Sharing
That Awkward Moment
That Small Piece
That Sugar Film
THAT THING YOU DO!
The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2
Theeb
Their Finest
THELONIOUS MONK: STRAIGHT NO CHASER
The Theory of Everything
THERE WILL BE BLOOD
THERE'S ONLY ONE JIMMY GRIMBLE
THERE'S SOMETHING ABOUT MARY
Thérèse Desqueyroux
THEY
THE THICK OF IT
THE THIN RED LINE
The Thing
THINGS TO DO IN DENVER WHEN YOU'RE DEAD
THINGS WE LOST IN THE FIRE
THINGS YOU CAN TELL JUST BY LOOKING AT HER
THE THIRD MIRACLE
The Third Side of the River
THE THIRD WHEEL
THIRTEEN
THIRTEEN DAYS
THIRTEEN GHOSTS
THIS BOY'S LIFE
THIS FILM IS NOT YET RATED
This is 40
THIS IS ENGLAND
This Means War
This Must Be the Place
THIS WORLD, THEN THE FIREWORKS
THE THOMAS CROWN AFFAIR
THOMAS EST AMOUREUX
THOR 3D
Thor: Ragnarok
Thor: The Dark World
Those Who Feel the Fire Burning
A THOUSAND ACRES
THOUSAND PIECES OF GOLD
A Thousand Times Good Night
THE THREE BURIALS
The Three Disappearances of Soad Hosni
Three Generations
THREE KINGS
THREE MILES NORTH OF MOLKOM
THREE MONKEYS
The Three Musketeers (Paul W.S. Anderson)
THE THREE MUSKETEERS (Stephen Herek)
THREE NINJAS
THREE SEASONS
THREE TIMES
THREE TO TANGO
THREESOME
THRILLER — EN GRYM FILM
THROUGH THE OLIVE TREES
Through the Wall (Laavor et Hakir)
THUIS
THUMBSUCKER
THUNDERBIRDS
THUNDERHEART
TIC TAC
TICKET TO JERUSALEM
TICKETS
TIDELAND
TIE XI QU: WEST OF THE TRACKS
TIENGEMETEN
TIERRA
La tierra y la sombra
THE TIGER AND THE SNOW
TIGERLAND
EEN TIJD VOOR DRONKEN PAARDEN
TIJL UILENSPIEGEL
TILL HUMAN VOICES WAKE US
TIM BURTON'S THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS
TIMBOEKTOE
Timbuktu
TIME AND TIDE
THE TIME MACHINE
THE TIME THAT REMAINS
A TIME TO KILL
A TIME TO LOVE AND A TIME TO DIE
THE TIME TRAVELLER'S WIFE
TIMECOP
TIMELINE
Times like deese
THE TIMES OF HARVEY MILK
TIN CUP
TINA, WHAT'S LOVE GOT TO DO WITH IT
Tini, het nieuwe leven van Violetta
TINKE
Tinker Bell
Tinker Tailor Soldier Spy
TINKERBEL EN DE GROTE REDDINGSOPERATIE
Tinkerbell & de legende van het Nooitgedachtbeest
Tinkerbell en de piraten
TIRAMISU
TIRZA
TISHE!
TITAN A.E.
TITANIC
Titanic 3D
TITUS
TMNT
TO DIE FOR
TO END ALL WARS
To My Beloved (Para monha amada morta)
To Rome with Love (Woody Allen over)
TO SANG FOTOSTUDIO
To Stay Alive — A Method
To the Wonder
TO WONG FOO, THANKS FOR EVERYTHING! JULIE NEWMAR
DIE TÖDLICHE MARIA
TODO SOBRE MI MADRE (ALL ABOUT MY MOTHER)
Toegetakeld door de liefde
DE TOEKOMST IS OVER EEN UUR
Toen mijn vader een struik werd (setbezoek)
Toen was geluk heel gewoon — De film
TOGETHER (Chen Kaige)
TOGETHER (Lukas Moodysson)
TOKYO DECADENCE
TOKYO EYES
TOKYO FIST
TOKYO RAIDERS
TOKYO SONATA
TOLLBOOTH
TOM & THOMAS
TOM & VIV
Tom à la ferme
TOM AND JERRY
TOMBOY
TOMBSTONE
TOMMY BOY
Tomorrow
TOMORROW NEVER DIES
Toni Erdmann
TONINO
Tonio
Tony
Tony 10
TONY MANERO
TONY TAKITANI
TOO MUCH FLESH
TOOTLETUBS & JYRO
Top of the Lake
Top of the Lake China Girl
TOPSY-TURVY
Torn
TORQUE
Toscaanse bruiloft
Tot altijd
TOT ZIENS
TOTAL BALALAIKA SHOW
TOTAL ECLIPSE
TOTAL LOSS
Total Recall
TOTALLY F***ED UP
TOTALLY SPIES!
Toto and His Sisters
TOTÒ CHE VISSE DUE VOLTE
TOUCH
THE TOUCH
TOUCH OF EVIL
A TOUCH OF FEVER
A Touch of Sin
Touch of the Light
TOUCHING THE VOID
Tour de France
TOUR DES LÉGENDES
THE TOURIST
TOURNÉE
LA TOURNEUSE DE PAGES
Tous ensemble
Tous les chats sont gris
TOUS LES MATINS DU MONDE
TOUS LES SOLEILS
TOUT EST PARFAIT
Le tout nouveau testament
TOUT VA BIEN (ON S'EN VA)
TOWELHEAD
Tower Heist
Towers & Comets (Torres & cometas)
THE TOWN
TOWN AND COUNTRY
TOY STORY
TOY STORY 1 & 2, 3D
TOY STORY 2
TOY STORY 3, 3D
Tracers
Tracks
TRADE
TRAFFIC
TRAHIR
Train to Busan
TRAINING DAY
TRAINSPOTTING
Trainwreck
TRAITOR
TRAMONTANA
Tramontane (Rabih) (Vatche Boulghourian over)
Trance
TRANSAMERICA
Transcendence
TRANSE
TRANSFORMERS
Transformers: Age of Extinction
Transformers: Dark of the Moon 3D
TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN
Transformers: The Last Knight
Transit Havana
TRANSPORTER
TRANSPORTER 2
The Transporter Refueled
TRANSSIBERIAN
TRANSYLVANIA
THE TRAP (KLOPKA)
Trash
TRASH HUMPERS
TRAVELING BIRDS
TRAVELLERS AND MAGICIANS
The Treasure (Corneliu Porumboiu over)
TREASURE PLANET (PIRATENPLANEET)
THE TREE
THE TREE OF LIFE
TREES LOUNGE
Treme seizoen 1
TRÊS IRMÃOS
Trespass (Joel Schumacher)
TRESPASS (Walter Hill)
TRI BRATA
THE TRIAL
TRIAL BY JURY
TRIANGLE
The Tribe
THE TRIBUNAL
TRICKS
TRIGGER
THE TRIGGER EFFECT
THE TRIP
The Trip to Italy
DE TRIP VAN TEETJE
Triple 9
TRIPLE AGENT
TRIPLE BOGEY ON A PAR 5 HOLE
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Trippel Trappel: dierensinterklaas
Trishna
TRISTAN + ISOLDE
TRISTRAM SHANDY: A COCK AND BULL STORY
TROIS COULEURS: BLANC
TROIS COULEURS: BLEU
TROIS COULEURS: ROUGE
Trois mondes
Trois souvenirs de ma jeunesse
TROIS VIES ET UNE SEULE MORT
TROJAN EDDIE
THE TROLL HUNTER
Trolls
TROMABILIA
TROPA DE ELITE
La Tropa de Elite 2
TROPIC THUNDER
TROPICAL MALADY
LE TROU
Trouble with the Curve
TROUBLED WATER
TROY
THE TRUCE
TRUE CRIME
True Detective
TRUE GRIT
TRUE LIES
TRUE NOON
TRUE ROMANCE
Truman
THE TRUMAN SHOW
Trumbo
TRUST
THE TRUTH ABOUT CATS & DOGS
TRYS DIENOS
TSATSIKI
TSATSIKI 2
Tschick
TSOTSI
Tu dors Nicole
TU RIDI
TUCKER & DALE VS EVIL
TUESDAY, AFTER CHRISTMAS
DE TUIN VAN DE FINZI-CONTINI'S
Tuintje in mijn hart
Tula: The Revolt
Tulip Fever
Tulipani
TULPAN
THE TULSE LUPER SUITCASES. PART ONE: THE MOAB STORY
Turbo
TURBULENCE
Türelem (With a Little Patience)
The Turin Horse
Turist
TURISTAS (Previously Unreleased)
TURKS FRUIT
THE TURNER REVELATION
TURTLE: THE INCREDIBLE JOURNEY
TURTLES CAN FLY
Tussen 10 en 12
TUSSEN HEMEL EN AARDE
TUSSENLAND
TUSSENSTAND
DE TUSSENTIJD
TUVALU
THE TUXEDO
TUYA'S MARRIAGE
TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
TWEE VROUWEN
De tweeling
TWELFTH NIGHT
TWELVE
TWENTYFOURSEVEN
Twentynine Palms
TWILIGHT (Catherine Hardwicke)
TWILIGHT (Robert Benton)
The Twilight Saga: Breaking Dawn — Part 1
TWILIGHT SAGA: ECLIPSE
TWILIGHT SAMURAI
TWIN FALLS IDAHO
TWIN PEAKS FIRE WALK WITH ME
TWIN TOWN
TWISTED
TWISTER
TWO BITS
The Two Faces of January
TWO FAMILY HOUSE
TWO FOR THE MONEY
TWO HANDS
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN
TWO LOVERS
Two Mothers
TWO MUCH
Two Night Stand
TWO WEEKS NOTICE
TWO-LANE BLACKTOP
TYKHO MOON
Tyrannosaur