Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Verloren onschuld op de rand van de afgrond

TRÊS IRMÃOS

Portugal/Frankrijk, 1994 | Teresa Villaverde
Wie haar door de drukte van het Rotterdamse filmfestival ziet schuifelen, verwacht een verlegen en onzekere jonge vrouw. Maar het zou een grote fout zijn om af te gaan op het meisjesachtige uiterlijk van de Portugese filmmaakster Teresa Villaverde (29). "I don't give a damn about shots", verklaarde ze in 1991 over haar debuutfilm A idade maior. "Je moet nadenken over wát je aan het filmen bent. En als je eenmaal filmt, moet er maar één manier zijn waarop dat kan." Met deze instelling heeft Villaverde al twee speelfilms gemaakt die zeer duidelijk haar eigen stempel dragen.

Voor haar opleiding koos ze de filmacademie in Praag. Ze speelde kleine bijrolletjes in films van João Monteiro en werkte als montage-assistent voor minder bekende Portugese regisseurs. Naar aanleiding van een programma met nieuwe Portugese films in 1991 werden Villaverde, Pedro Costa, Vitor Conçalves, Ana Luísa Guimarães en Joaquim Pinto gepresenteerd als de derde generatie van Portugese filmmakers. De groep protesteerde destijds hevig tegen deze omschrijving: "Wij zijn totaal verschillende mensen die alles op een totaal verschillende manier doen". Dit ondanks het feit dat ze al jaren in verschillende functies aan elkaars film meewerken.
Vier jaar later herhaalt Villaverde die uitspraak van collega Guimarães: "We waren nooit een groep. Nooit. Sommige Portugese filmmakers gaan met elkaar om, maar we hebben nooit een eenheid gevormd." Het feit dat Villaverde de enige filmmaker is van die zogenaamde generatie van wie we in Nederland recent werk te zien krijgen, bewijst wellicht dat we hier niet te maken hebben met de gebruikelijke weigering van een kunstenaar die liever niet in een hokje wordt ingedeeld.

Wegcijferen
Balanceren op de rand van de afgrond. Zo omschrijft Teresa Villaverde de totstandkoming van haar laatste film. Dat ze niet in het diepe is gestort, heeft ze volgens eigen zeggen te danken aan de bekende Portugese actrice en haar goede vriendin Maria de Medeiros, die met haar karakteristieke ronde gezicht en sprekende ogen al menig regisseur, van Chantal Akerman tot Quentin Tarantino, heeft weten te bekoren. Het zijn dezelfde ogen die Três irmãos voor de afgrond hebben behoed. De actrice speelt de twintigjarige Maria die zichzelf zozeer wegcijfert dat er niets meer van haar overblijft. Ze doorstaat zwijgend het ene trauma na het andere. Soms zoekt ze ze bewust op om zichzelf te straffen. Als een plaat die blijft steken, herhaalt ze tegen iedereen dat het wel goed met haar gaat. De vicieuze cirkel van afhankelijkheid is gesloten. Totdat de bom barst.
Villaverde: "Doordat het personage van Maria de Medeiros zo'n binnenvetter is, bestond het risico dat het publiek haar emoties niet zou oppikken en daardoor niet met haar mee zou kunnen leven. Zo'n personage is als de rand van een afgrond waar je heel makkelijk vanaf kunt vallen. Ik heb Maria vanaf de eerste zin in mijn scenario al in gedachten gehad omdat ik haar voor honderd procent vertrouw. Hoewel haar personage net doet alsof, is ze niet leeg. Ze zou juist dolgraag leeg willen zijn, want dan zou ze niets hoeven te voelen. Maria kan die innerlijke strijd laten zien met haar ogen. Het is veel makkelijker om risico's te nemen wanneer je al weet met welke acteurs je gaat werken."
Três irmãos is dus een showcase voor Maria de Medeiros, die in deze film de kans krijgt om zichzelf in een moeilijke hoofdrol te bewijzen. Voor die prestatie werd ze door het filmfestival van Venetië vorig jaar beloond met de prijs voor beste actrice. Een ander element dat het loodzware thema van de film van de grond krijgt is de intense manier waarop Villaverde de stad Lissabon filmt. Dat de camera verliefd op de stad is, zoals ik suggereer, spreekt ze fel tegen. "Ik wil juist laten zien dat Lissabon een gevangenis kan zijn. Misschien lijkt het wel alsof de camera verliefd is op Lissabon omdat het een mooie stad is. Het is heel moeilijk om Lissabon op een lelijke manier te filmen. Maar de stad is de tegenstander van de personages: ze kunnen niet ontsnappen. Ze zijn omgeven door lucht, water, herrie en muren. Dat claustrofobische gevoel geldt ook voor mezelf en veel mensen om me heen, het is typisch voor Lissabon."

Taboe
A idade maior, Villaverde's vorige film, gaat over een jong plattelandsgezin dat door de Portugese onafhankelijkheidsoorlog in Afrika uit elkaar wordt gescheurd. De film wordt verteld vanuit het gezichtspunt van het zoontje. Hij begrijpt maar niet waarom zijn ouders niet meer gelukkig kunnen zijn, net als vroeger. Vader probeert nog uit te leggen dat hij is meegesleurd door de oorlogsmachine en dat hij heeft geplunderd, verwoest en verkracht. Daardoor kan hij niet meer lief doen. In Três irmãos toont Villaverde een al even dysfunctioneel gezin. Dit keer laat zij echter in het midden waarom de personages hun vermogen tot liefhebben hebben verloren. Maria heeft liefde genoeg voor het hele gezin, maar dat krijgt daarvoor bitter weinig terug.
Teresa Villaverde ziet de familieperikelen in haar film in een groter verband. Maria's blinde, alcoholistische vader, haar moeder zonder ruggegraat en haar half criminele broers vormen een microcosmos die de staat van de wereld anno 1995 weerspiegelt. "In de jaren tachtig waren gevoelens bijna taboe. Carrière maken was veel belangrijker dan liefde of verliefdheid, laat staan dat je er met elkaar over praatte. Mensen zien elkaar nog steeds als concurrentie. Dat is niet bepaald een gezonde basis voor onderling contact. Het lijkt wel alsof die gevoelens van eenzaamheid zijn gaan overheersen de laatste tijd. Daarom ben ik ook niet verbaasd over de grote hoeveelheid films die zich bezighouden met communicatie en het gebrek daaraan. Er is niets mis met elkaar nodig hebben, zeker in deze verwarrende tijden. De wereld stevent in hoog tempo af op een punt dat voor iedereen nog volkomen onbekend is. Zelfs mensen die de wereldpolitiek niet volgen voelen dat er iets aan de hand is. Het begon met het instorten van de communistische systemen, waardoor de wereld een ander gezicht kreeg. Er worden nu oorlogen gevochten in gebieden waarvan je het nooit had verwacht."

Kinderlijke onschuld
Três irmãos wordt regelmatig onderbroken door kinderstemmen. Aan het begin van de film spreekt een jongetje: "Ik wil alleen dat je naar mijn verhaal luistert. Kleine mannetjes spelen op de maan en als je me niet gelooft ben je stom." Meisje: "Ik geloof alles wat je zegt, lieve broer. Jij bent groot en ik geloof alles wat je zegt." Van wie zijn die stemmen? Uit het verleden van Maria en haar broers? Villaverde heeft geen flauw idee, net zomin als ze weet waarom er steeds terugkerende shots van tramrails in haar film voorkomen. "Die dialoog was het eerste wat ik schreef. Ik wist niet eens of het wel een film zou worden. Langzamerhand begonnen verschillende personages zich af te tekenen in mijn hoofd. Ik heb deze film opgebouwd als een gedicht. Daarbij heb ik geen systematische aanpak gebruikt. Een heleboel kwam gewoon vanuit mijn innerlijk. En dat kan ik niet uitleggen. Achteraf gezien valt alles op zijn plaats."
Villaverde's nieuwe project is een documentaire waarin ze Portugese kinderen gaat interviewen om erachter te komen hoe zij de wereld zien. Hoewel ze het niet graag toegeeft ("ik wil niet mijn hele leven films over families maken") lijkt ze geobsedeerd door kinderlijke onschuld die verloren gaat in het gezinsverband, die onvermijdelijke wereld van volwassenen. "De kinderstemmen in Três irmãos geven je het gevoel dat je iets mist, dat je iets verloren hebt. Het probleem van deze personages — en eigenlijk van veel mensen in het algemeen — is dat ze zich ondanks hun volwassen leeftijd helemaal niet lekker in hun vel voelen. Op een bepaalde manier voel je je alsof iets in je leven op het punt staat te verdwijnen, terwijl je daar nog helemaal niet klaar voor bent. Of dat je iets mist."

Improviseren
Hoewel ze als vakvrouw precies weet wat ze wil, volgt Villaverde niet zelden haar instinct. Een ongeplande casting trip naar Rusland leverde de acteur Evgenij Sidhin op, die de oudste broer speelt. De rest van de cast is ook internationaal getint: Spaans (Laura del Sol), Italiaans (Olimpia Carlisi) en Frans (Mireille Perrier). Op het laatste moment besloot Villaverde de stem van Perrier zelf in het Portugees na te synchroniseren. Zelfs het einde van de film was niet veilig voor Villaverde's poëtische, improviserende benadering. De huidige afloop heeft ze pas achteraf gefilmd. Deze werkwijze leidt soms tot onverwachte wendingen, maar volgens Villaverde hoort dat bij de risico's van het vak. "Iedere filmmaker moet kunnen improviseren, want je weet toch nooit precies wat er gaat gebeuren. Dat betekent overigens niet dat ik veel afwijk van het scenario. Tijdens het draaien dacht ik soms dat ik een compleet ander weg was ingeslagen, maar bij het monteren bleek ik redelijk dicht bij mijn oorspronkelijke idee te zijn gebleven. Toch schrok ik behoorlijk toen de film helemaal klaar was. Ik dacht namelijk dat de personages van Três irmãos en hun gevoelens heel ver van me afstonden, maar de film heeft veel meer met mezelf te maken had dan me lief is. Niet de details, maar wel het onderliggende thema van de behoefte aan liefde, de behoefte aan verwantschap. En ook dat gevoel dat je op het punt staat de wereld te verliezen zoals je die als kind zag."

Thessa Mooij



top
TRÊS IRMÃOS

Mei 1995 #156

Produktie
Joaquim Pinto
Regie en scenario
Teresa Villaverde
Camera
Volker Tittel
Geluid
Vasco Pimentel
Montage
Vasco Pimentel
Teresa Villaverde
Met
Maria de Medeiros
Evgenij Sidihin
Marcello Urgeghe
Laura del Sol e.a.

Kleur, 108 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 11 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


T

T2 Trainspotting
TABEE TOEAN
Tabloid
Tabu
Tabu: A Story of the South Seas
TADPOLE
TAEGUKGI
THE TAILOR OF PANAMA
THE TAKE
TAKE CARE OF YOUR SCARF, TATJANA
Take Shelter
TAKE THE LEAD
Take This Waltz
TAKEN
Taken 2
Taken 3
TAKERS
TAKING LIVES
The Taking of Deborah Logan
THE TAKING OF PELHAM 1-2-3
TAKING SIDES
TAKING WOODSTOCK
The Tale of Princess Kaguya (Isao Takahata over)
A TALE OF TWO SISTERS
THE TALENTED MR. RIPLEY
Tales (Ghesse-ha)
TALES FROM EARTHSEA
TALES FROM THE GOLDEN AGE
TALK TO ME
TALKING GUITARS
TAMARA DREWE
TAMBIEN LA LLUVIA
TAN DE REPENTE
TANGO
TANGO ARGENTINO
LE TANGO DES RASHEVSKI
THE TANGO LESSON
TANK GIRL
Tanta agua
THE TAO OF STEVE
TAPAS
Tape (Diederik van Rooijen)
TAPE (Richard Linklater)
TARA
TARA ROAD
TARNATION
Tarzan
DE TASJESDIEF
TASTE OF CHERRY (TA'M E GUILASS)
THE TASTE OF TEA
Tatsumi
TAURUS
TAXI
TAXI 2
TAXI 3
Taxi Teheran
TAXIDERMIA
TBS
TE DOY MIS OJOS
TEA
TEA WITH MUSSOLINI
The Teacher
TEACHING MRS. TINGLE
TEAM AMERICA: WORLD POLICE
TEARS OF THE BLACK TIGER
TEARS OF THE SUN
TECHNOCALYPS
Ted
Ted & de schat van de mummie
Ted 2
TED BUNDY
TEGEN HET VERGETEN
TEIGETJES FILM
TEKKONKINKREET
TELEGRAM
TELL NO ONE
TEMMINK: THE ULTIMATE FIGHT
LES TÉMOINS
TEMPORADA DE PATOS
LE TEMPS DU LOUP
LES TEMPS QUI CHANGENT
LE TEMPS QUI RESTE
LE TEMPS RETROUVÉ
TEMPTATION OF A MONK
THE TEMPTATION OF ST. TONY
TEMPUS FUGIT
TEN
TEN CANOES
TEN MONOLOGUES FROM THE LIVES OF THE SERIAL KILLERS
TENACIOUS D: THE PICK OF DESTINY
TENDER SON — THE FRANKENSTEIN PROJECT
TENDERNESS
La tendresse
Term Life
THE TERMINAL
TERMINAL VELOCITY
Terminator 2: Judgement Day 3D
TERMINATOR 3: RISE OF THE MACHINES
TERMINATOR SALVATION
Terminator: Genesys
THE TERMINATOR: SPECIAL EDITION
TERMINUS PARADIS
Terraferma
TERRIBLY HAPPY
TERRORAMA!
TERUG NAAR DE KUST
TESIS
THE TESSERACT
DAS TESTAMENT DES DOKTOR MABUSE
Testament of Youth
LA TETA ASUSTADA
LA TÊTE EN FRICHE
La tête haute
TETSUO II: THE BODY HAMMER
Texas Chainsaw Massacre
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE
THE TEXAS CHAINSAW MASSACRE: THE BEGINNING
Texas Killing Fields
TEZA
THANK YOU FOR SMOKING
Thanks for Sharing
That Awkward Moment
That Small Piece
That Sugar Film
THAT THING YOU DO!
The Twilight Saga: Breaking Dawn Part 2
Theeb
Their Finest
THELONIOUS MONK: STRAIGHT NO CHASER
The Theory of Everything
THERE WILL BE BLOOD
THERE'S ONLY ONE JIMMY GRIMBLE
THERE'S SOMETHING ABOUT MARY
Thérèse Desqueyroux
THEY
THE THICK OF IT
THE THIN RED LINE
The Thing
THINGS TO DO IN DENVER WHEN YOU'RE DEAD
THINGS WE LOST IN THE FIRE
THINGS YOU CAN TELL JUST BY LOOKING AT HER
THE THIRD MIRACLE
The Third Side of the River
THE THIRD WHEEL
THIRTEEN
THIRTEEN DAYS
THIRTEEN GHOSTS
THIS BOY'S LIFE
THIS FILM IS NOT YET RATED
This is 40
THIS IS ENGLAND
This Means War
This Must Be the Place
THIS WORLD, THEN THE FIREWORKS
THE THOMAS CROWN AFFAIR
THOMAS EST AMOUREUX
THOR 3D
Thor: The Dark World
Those Who Feel the Fire Burning
A THOUSAND ACRES
THOUSAND PIECES OF GOLD
A Thousand Times Good Night
THE THREE BURIALS
The Three Disappearances of Soad Hosni
Three Generations
THREE KINGS
THREE MILES NORTH OF MOLKOM
THREE MONKEYS
The Three Musketeers (Paul W.S. Anderson)
THE THREE MUSKETEERS (Stephen Herek)
THREE NINJAS
THREE SEASONS
THREE TIMES
THREE TO TANGO
THREESOME
THRILLER — EN GRYM FILM
THROUGH THE OLIVE TREES
Through the Wall (Laavor et Hakir)
THUIS
THUMBSUCKER
THUNDERBIRDS
THUNDERHEART
TIC TAC
TICKET TO JERUSALEM
TICKETS
TIDELAND
TIE XI QU: WEST OF THE TRACKS
TIENGEMETEN
TIERRA
La tierra y la sombra
THE TIGER AND THE SNOW
TIGERLAND
EEN TIJD VOOR DRONKEN PAARDEN
TIJL UILENSPIEGEL
TILL HUMAN VOICES WAKE US
TIM BURTON'S THE NIGHTMARE BEFORE CHRISTMAS
TIMBOEKTOE
Timbuktu
TIME AND TIDE
THE TIME MACHINE
THE TIME THAT REMAINS
A TIME TO KILL
A TIME TO LOVE AND A TIME TO DIE
THE TIME TRAVELLER'S WIFE
TIMECOP
TIMELINE
Times like deese
THE TIMES OF HARVEY MILK
TIN CUP
TINA, WHAT'S LOVE GOT TO DO WITH IT
Tini, het nieuwe leven van Violetta
TINKE
Tinker Bell
Tinker Tailor Soldier Spy
TINKERBEL EN DE GROTE REDDINGSOPERATIE
Tinkerbell & de legende van het Nooitgedachtbeest
Tinkerbell en de piraten
TIRAMISU
TIRZA
TISHE!
TITAN A.E.
TITANIC
Titanic 3D
TITUS
TMNT
TO DIE FOR
TO END ALL WARS
To My Beloved (Para monha amada morta)
To Rome with Love (Woody Allen over)
TO SANG FOTOSTUDIO
To Stay Alive — A Method
To the Wonder
TO WONG FOO, THANKS FOR EVERYTHING! JULIE NEWMAR
DIE TÖDLICHE MARIA
TODO SOBRE MI MADRE (ALL ABOUT MY MOTHER)
Toegetakeld door de liefde
DE TOEKOMST IS OVER EEN UUR
Toen mijn vader een struik werd (setbezoek)
Toen was geluk heel gewoon — De film
TOGETHER (Chen Kaige)
TOGETHER (Lukas Moodysson)
TOKYO DECADENCE
TOKYO EYES
TOKYO FIST
TOKYO RAIDERS
TOKYO SONATA
TOLLBOOTH
TOM & THOMAS
TOM & VIV
Tom à la ferme
TOM AND JERRY
TOMBOY
TOMBSTONE
TOMMY BOY
Tomorrow
TOMORROW NEVER DIES
Toni Erdmann
TONINO
Tonio
Tony
Tony 10
TONY MANERO
TONY TAKITANI
TOO MUCH FLESH
TOOTLETUBS & JYRO
Top of the Lake
Top of the Lake China Girl
TOPSY-TURVY
Torn
TORQUE
Toscaanse bruiloft
Tot altijd
TOT ZIENS
TOTAL BALALAIKA SHOW
TOTAL ECLIPSE
TOTAL LOSS
Total Recall
TOTALLY F***ED UP
TOTALLY SPIES!
Toto and His Sisters
TOTÒ CHE VISSE DUE VOLTE
TOUCH
THE TOUCH
TOUCH OF EVIL
A TOUCH OF FEVER
A Touch of Sin
Touch of the Light
TOUCHING THE VOID
Tour de France
TOUR DES LÉGENDES
THE TOURIST
TOURNÉE
LA TOURNEUSE DE PAGES
Tous ensemble
Tous les chats sont gris
TOUS LES MATINS DU MONDE
TOUS LES SOLEILS
TOUT EST PARFAIT
Le tout nouveau testament
TOUT VA BIEN (ON S'EN VA)
TOWELHEAD
Tower Heist
Towers & Comets (Torres & cometas)
THE TOWN
TOWN AND COUNTRY
TOY STORY
TOY STORY 1 & 2, 3D
TOY STORY 2
TOY STORY 3, 3D
Tracers
Tracks
TRADE
TRAFFIC
TRAHIR
Train to Busan
TRAINING DAY
TRAINSPOTTING
Trainwreck
TRAITOR
TRAMONTANA
Tramontane (Rabih) (Vatche Boulghourian over)
Trance
TRANSAMERICA
Transcendence
TRANSE
TRANSFORMERS
Transformers: Age of Extinction
Transformers: Dark of the Moon 3D
TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN
Transformers: The Last Knight
Transit Havana
TRANSPORTER
TRANSPORTER 2
The Transporter Refueled
TRANSSIBERIAN
TRANSYLVANIA
THE TRAP (KLOPKA)
Trash
TRASH HUMPERS
TRAVELING BIRDS
TRAVELLERS AND MAGICIANS
The Treasure (Corneliu Porumboiu over)
TREASURE PLANET (PIRATENPLANEET)
THE TREE
THE TREE OF LIFE
TREES LOUNGE
Treme seizoen 1
TRÊS IRMÃOS
Trespass (Joel Schumacher)
TRESPASS (Walter Hill)
TRI BRATA
THE TRIAL
TRIAL BY JURY
TRIANGLE
The Tribe
THE TRIBUNAL
TRICKS
TRIGGER
THE TRIGGER EFFECT
THE TRIP
The Trip to Italy
DE TRIP VAN TEETJE
Triple 9
TRIPLE AGENT
TRIPLE BOGEY ON A PAR 5 HOLE
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Trippel Trappel: dierensinterklaas
Trishna
TRISTAN + ISOLDE
TRISTRAM SHANDY: A COCK AND BULL STORY
TROIS COULEURS: BLANC
TROIS COULEURS: BLEU
TROIS COULEURS: ROUGE
Trois mondes
Trois souvenirs de ma jeunesse
TROIS VIES ET UNE SEULE MORT
TROJAN EDDIE
THE TROLL HUNTER
Trolls
TROMABILIA
TROPA DE ELITE
La Tropa de Elite 2
TROPIC THUNDER
TROPICAL MALADY
LE TROU
Trouble with the Curve
TROUBLED WATER
TROY
THE TRUCE
TRUE CRIME
True Detective
TRUE GRIT
TRUE LIES
TRUE NOON
TRUE ROMANCE
Truman
THE TRUMAN SHOW
Trumbo
TRUST
THE TRUTH ABOUT CATS & DOGS
TRYS DIENOS
TSATSIKI
TSATSIKI 2
Tschick
TSOTSI
Tu dors Nicole
TU RIDI
TUCKER & DALE VS EVIL
TUESDAY, AFTER CHRISTMAS
DE TUIN VAN DE FINZI-CONTINI'S
Tuintje in mijn hart
Tula: The Revolt
Tulip Fever
Tulipani
TULPAN
THE TULSE LUPER SUITCASES. PART ONE: THE MOAB STORY
Turbo
TURBULENCE
Türelem (With a Little Patience)
The Turin Horse
Turist
TURISTAS (Previously Unreleased)
TURKS FRUIT
THE TURNER REVELATION
TURTLE: THE INCREDIBLE JOURNEY
TURTLES CAN FLY
Tussen 10 en 12
TUSSEN HEMEL EN AARDE
TUSSENLAND
TUSSENSTAND
DE TUSSENTIJD
TUVALU
THE TUXEDO
TUYA'S MARRIAGE
TWEE KEER IDA (FORBUDT FOR BØRN)
TWEE VROUWEN
De tweeling
TWELFTH NIGHT
TWELVE
TWENTYFOURSEVEN
Twentynine Palms
TWILIGHT (Catherine Hardwicke)
TWILIGHT (Robert Benton)
The Twilight Saga: Breaking Dawn — Part 1
TWILIGHT SAGA: ECLIPSE
TWILIGHT SAMURAI
TWIN FALLS IDAHO
TWIN PEAKS FIRE WALK WITH ME
TWIN TOWN
TWISTED
TWISTER
TWO BITS
The Two Faces of January
TWO FAMILY HOUSE
TWO FOR THE MONEY
TWO HANDS
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN
TWO LOVERS
Two Mothers
TWO MUCH
Two Night Stand
TWO WEEKS NOTICE
TWO-LANE BLACKTOP
TYKHO MOON
Tyrannosaur