Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Exploitatie of eerbetoon?

Utøya 22. juli

Noorwegen, 2018 | Erik Poppe
Exploitatie of integer eerbetoon aan de 69 slachtoffers van de schietpartij op het Noorse eiland Utøya in 2011? Hoe dan ook is Erik Poppe's Utøya 22. juli een intense ervaring.

"Je kunt het niet begrijpen", zegt Kaya recht in de camera. Ze blijkt in haar telefoon te praten, tegen haar moeder. Maar het is evengoed een statement van regisseur Erik Poppe aan zijn publiek. Als je anderhalf uur later uit deze overdonderende film loopt, begrijp je misschien iets van wat er gebeurd is op het Noorse eiland Utøya, waar de extreemrechtse terrorist Anders Behring Breivik op 22 juli 2011 in totaal 69 jongeren doodschoot.
Mag een film als Utøya 22. juli gemaakt worden? Of, als we ervan uitgaan dat kunstenaars nog altijd alles mogen, waarom moet het? De vraag brandde bij velen op de lippen toen de film afgelopen februari in première ging in de competitie van het filmfestival van Berlijn. Een eenduidig antwoord is er uiteraard niet — maar met de klassieke journalistieke vragen wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe komen we een eind.
'Wie': regisseur Erik Poppe, een van de meest gerenommeerd e Noorse regisseurs, die zijn integriteit al bewees met rauwe drama's over hedendaags Noorwegen (Troubled Water) en de geschiedenis van zijn land (The King's Choice) — als iemand dit mag, mag hij het. Maar 'wie' betreft ook de overlevenden en de nabestaanden van de slachtoffers, die nauw bij de productie betrokken waren. 'Wat' en 'waar'? Een nauwgezette reconstructie van wat er gebeurde op Utøya door de (gefictionaliseerde) ogen van één van de aanwezige jongeren, tiener Kaya, intens gespeeld door Andrea Berntzen. 'Hoe'? Gefilmd in één onafgebroken shot, met Breivik als onzichtbaar monster buiten beeld, om de horrorervaring van de slachtoffers zo dicht mogelijk te benaderen.
Bij het 'wanneer' — nog geen zeven jaar na dato — wordt het lastig. Vooral voor Amerikaanse critici volgde de première van Utøya 22. juli op het filmfestival van Berlijn afgelopen februari pijnlijk snel op de schietpartij in Parkland, Florida, waarbij zeventien mensen (waaronder veertien tieners) omkwamen. Maar wanneer dan? Er is sindsdien geen week voorbijgegaan zonder Amerikaans vuurwapengeweld. Tussen de wereldpremière van de film en het moment van schrijven van deze recensie vielen in de VS (volgens cijfers van massshootingtracker.org) in totaal 112 dodelijke slachtoffers bij massa-­schietpartijen.
Dat lijkt een belangrijk deel van het 'waarom' van Utøya 22. juli: zodat we dit niet vergeten. Zodat de 69 moorden niet verdwijnen in een berg statistieken. De film is een monument voor degenen die op het eiland het leven lieten. Begrijpen wat iemand als Breivik bezielt, kunnen we niet — daar doet Poppe ook geen poging toe. Maar begrijpen wat op het eiland gebeurde, kunnen we na het zien van de film misschien een klein beetje.

Joost Broeren-Huitenga



top
Utøya 22. juli

Juni 2018 #410

Gerelateerd

Erik Poppe en Andrea Berntzen over Utøya 22. juli: 'Het moet pijn doen'



One-take cinema: Films in één ademtocht

Productie
Finn Gjerdrum
Stein B. Kvae
Regie
Erik Poppe
Scenario
Anna Bache-Wiig
Siv Rajendram Eliassen
Camera
Martin Otterbeck
Montage
Einar Egeland
Art direction
Harald Egede-Nissen
Muziek
Wolfgang Plagge
Met
Andrea Berntzen

Kleur, 90 minuten

Distributie
September Film
Te zien
vanaf 14 juni

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


U

U-571
U-CARMEN EKHAYELITSHA
U-TURN
U.S. MARSHALS
Ubiquity (Bregtje van der Haak over)
Uccellacci e uccellini
UGETSU MONOGATARI
Uilenbal
ULEE'S GOLD
La última tierra (Previously Unreleased)
The Ultimate Pranx Case
L' ULTIMO BACIO
Ultimo Tango
EL ÚLTIMO VERANO DE LA BOYITA
ULTRANOVA
ULYSSES' GAZE
UN DEUX TROIS SOLEIL
UN'ANIMA DIVISA IN DUE
Una
UNACCOMPANIED MINORS
UNAGI
DIE UNBERÜHRBARE
THE UNBORN
UNBREAKABLE
Unbroken
UNCLE BOONMEE WHO CAN RECALL HIS PAST LIVES
Unconditional
UNDER SIEGE
UNDER SIEGE 2
UNDER SUSPICION
Under the Silver Lake
UNDER THE SKIN (Carine Adler)
Under the Skin (Jonathan Glazer)
Under the Tree (Hafsteinn Gunnar Sigurðsson over)
UNDER THE VOLCANO
UNDERDOG (Frederik Du Chau)
Underdog (Ronnie Sandahl)
THE UNDERNEATH
UNDERTOW
UNDERWORLD (Len Wiseman)
UNDERWORLD (Roger Christian)
Underworld: Blood Wars
UNDISPUTED
UNE HIRONDELLE A FAIT LE PRINTEMPS
DIE UNERZOGENEN
DIE UNERZOGENEN (dvd)
UNFAITHFUL
UNFINISHED SKY
UNFORGETTABLE
UNFORGIVEN
Unfriended (Cybernatural)
THE UNINVITED
UNITED 93
A United Kingdom
United States of Love
UNIVERSAL SOLDIER: THE RETURN
UNIVERSAL'S CLASSIC MONSTER COLLECTION
UNKNOWN
Unknown Brood
UNKNOWN PLEASURES
THE UNKNOWN SOLDIER
UNLAWFUL ENTRY
UNLEASHED
Unlocked
UNMADE BEDS
UNMISTAKEN CHILD
Les uns et les autres
Unsane
UNSPOKEN
UNSTOPPABLE
UNTAMED HEART
UNTER BAUERN
UNTER DEN PALMEN
UNTER DIR DIE STADT
DER UNTERGANG
UNTERTAGE
UNTHINKABLE
Until the Birds Return
UNTIL THE END OF THE WORLD
Untitled (Monika Willi over)
UNTITLED I-IV, PASSAGE & NOWHERE, ZES KORTE FILMS
UNTRACEABLE
Unwanted (T'padashtun)
UNZIPPED
UP
UP CLOSE AND PERSONAL
UP IN THE AIR
UPSIDE OF ANGER
UPTOWN GIRLS
URBAN LEGEND
THE US VS JOHN LENNON
Ushi Must Marry
THE USUAL SUSPECTS
UTZ
Utøya 22. juli
UWASA NO ONNA
UZAK