Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Sensueel ideaalbeeld Droom van een voorbije zomer

THE VIRGIN SUICIDES

Verenigde Staten, 1999 | Sofia Coppola
The virgin suicides speelt zich af in de jaren zeventig, en is gefilmd in tegenlicht dat doet denken aan de romantische shampooreclames van die tijd. De film over de mysterieuze zelfmoord van vijf zusjes gaat dan ook over bitterzoete nostalgie, en weet precies de juiste snaar te raken.

Het is een modieuze periode die The virgin suicides behandelt. Net iets voorbij midden jaren zeventig. Met zijn buitenmodel rookglazen zonnebrillen waarmee je nu ook op terrassen gezien kan worden. Met dat ietwat uitwaarts geföhnde slierthaar waar etalages van moderne kappers mee volhangen. Het maakt de film wat verdacht. Net als de muziek van de hippe Franse band Air die de film doorspekt een alarmbel doet afgaan. En, voor de wat seksistischer ingestelden, het feit dat regisseuse Sofia Coppola (dochter van Francis Ford) levensgezel is van clip- en filmregisseur Spike Jonze. Is The virgin suicides soms een exponent van trendy retrocultuur?
Eigenlijk wel. Maar dat is ook precies het punt. Want de film gaat over herinnering, sterker nog: de volmaaktheid van de herinnering. Een verhandeling over nostalgie kortom, en een rake en intelligente bovendien.

Magic Man
Die nostalgie wordt niet neergezet als een gevoel dat vroeger alles beter of leuker was, maar als een bitterzoete tantaluskwelling: de wetenschap dat je een voorbije periode nooit meer binnen zal kunnen treden, al bewegen de beelden, geuren en geluiden ervan nog zo levendig en aanlokkelijk voor je geestesoog (en -neus, en -oor). Aanlokkelijk omdat ze een eenheid vormen, een interne logica die het dagelijks leven van hier en nu lijkt te ontberen. Maar die logica is uiteraard slechts schijn, want zodra je dieper op de voorbije gebeurtenissen ingaat lost de samenhang op, zo ongeveer alsof je naar je eigen spiegelbeeld in het water kijkt en er vervolgens, met alle rimpels van dien, je hand in steekt.
En zo gaat het ook met degene die in voice-over het verhaal (naar de gelijknamige roman van Jeffrey Eugenides) vertelt. Hij verwoordt de gedachten van de buurjongens van de vijf tienerzusjes die zelfmoord pleegden. Die meisjes vertegenwoordigden voor de jongens een sensueel ideaalbeeld, en zijn voor de verteller de verpersoonlijking van zijn ideaalgevoel over de onschuld van zijn eigen jeugd. Maar hoe verder de film vordert, hoe meer het prachtige beeld in losse puzzelstukjes uit elkaar valt. Want de vraag die zich — vanzelfsprekend — opdringt, namelijk waarom die vijf zusjes zelfmoord pleegden, wordt categorisch onbeantwoord gelaten. Net zoals de jonge blondines toen ook al voor de jongens een raadsel bleven, kan de verteller er ook terugkijkend de vinger niet achter krijgen.
Werkt intensief terugkijken op een periode dus onttakelend, het omgekeerde, fabriceren van herinneringen, is juist een proces van ordenen. Coppola zoomt terecht in op veelzeggende details die dit fabriceren van herinnering laten zien. Nadat de eerste van de zusjes bijvoorbeeld zelfmoord heeft gepleegd door zich op de punten van een hek te storten, laten de ouders het hek verwijderen — zo worden onaangenaamheden uitgevlakt. En wanneer de droomjongen van de school wordt geïntroduceerd, lopend door de gangen van de school, horen we het nummer Magic Man van (toen nog) symforockgroep Heart. Heel voorstelbaar dat een van de meisjes bij dat nummer steeds aan die jongen moest denken, maar in het echt vielen zijn loopje en de muziek natuurlijk nooit samen. In een herinnering gebeurt zoiets wel. En zo ontstaan dus die mooie afgeronde bubbels, die uiteenspatten zodra je ze probeert binnen te treden.

Lange sportsokken
Nostalgie als spanningsveld tussen eenduidigheid en verwarring — het wordt door Coppola met zorgvuldigheid weergegeven. Het helpt natuurlijk dat (pakweg) 1976 popcultureel gezien geen eenduidig jaar was. Het zat ergens tussen voorbije hippierock en -funk en de nog op stapel staande wereldwijde doorbraak van de disco in. Ook de bijbehorende mode was niet zo overduidelijk en excessief als de voorafgaande en de daaropvolgende periode.
Maar Coppola laat zich bovendien niet verleiden tot de gebruikelijke verdikking die veel andere films over een voorbije periode aankleeft: geen ellenlange parade van discohits (Studio 54), noch een wild feest van overspannen modedetails (The Doors). Coppola (die zelf ooit, veelzeggend genoeg, kledingontwerp deed voor de vergeten komedie The spirit of '76) springt juist subtiel met kleding en art direction om en presenteert het tijdvak zoals het precies moet zijn geweest: spaarzame uitingen van wat toen net in de mode raakte (lange sportsokken) gelardeerd met talloze overblijfselen van toen al voorbije modeverschijnselen (het minder hippe ouderlijk huis van de vijf zusjes).
De belichting is al even raak. Het vele tegenlicht doet denken aan de romantische shampooreclames van die tijd (goudblonde halo's om elk meisje), maar zorgt ook voor ietwat vlakke pastelkleuren — als je eigen herinnering, die door het terugkijken naar oude Super-8-familiefilmpjes van kleur is verschoten. Samen met het vloeiende camerawerk en de warm zoemende synthesizerklanken van Air laat de film zich zo aanzien als de droom van een voorbije zomer.
Het is uiteraard heel wel mogelijk dat de film die er nu zo lekker uitziet over een paar jaar bederft, omdat de uiterste houdbaarheidsdatum van zijn eigen hipheid verstreken is. Maar wat er hoe dan ook overblijft is de herinnering aan een film die in de nazomer van 2000 exact de juiste snaar wist te raken.

Chris Buur



top
THE VIRGIN SUICIDES

September 2000 #214

Productie
Francis Ford Coppola
Willi Bär
Fred Fuchs
Regie
Sofia Coppola
Scenario
Sofia Coppola, naar de roman van Jeffery Eugenides
Camera
Edward Lachman
Montage
Melissa Kent
James Lyons
Art direction
Jasna Stefanovic
Kleding
Nancy Steiner
Muziek
Jean-Benoît Dunckel en Nicolas Godin (als Air)
Met
Kirsten Dunst
Josh Hartnett
Hannah Hall
Kathleen Turner
James Woods
Danny DeVito

Kleur, 96 minuten

Distributie
Independent Films
Te zien
vanaf 21 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


V

V FOR VENDETTA
V.I.S.S.E.N.
VA SAVOIR
VA, VIS ET DEVIENS
VAARWEL PAVEL
Les vacances du petit Nicolas
VACAS
Vacation
DE VADER VAN DE SOLDAAT
VALE ABRAÃO
VALENTÍN
VALENTINE
VALENTINE'S DAY
Valentino
Valerian and the City of a Thousand Planets
VALERIE AND HER WEEK OF WONDERS
Valhalla Rising
VALIANT
VALKYRIE
THE VALLEY OF THE BEES
VALS LICHT
VALSE WALS
LES VALSEUSES
De vampier zusjes
Vampierzusjes 2: Vleermuizen in je buik
Vampire Academy
VAMPIRE IN BROOKLYN
VAMPIRES SUCK
Vamps
VAMPYR
THE VAN
VAN GOD LOS
VAN GOGH
VAN HELSING
VAN MANNEN EN MERRIES
De Van Waveren Tapes
VAN WILDER: PARTY LIAISON
VANILLA SKY
THE VANISHING
VANTAGE POINT
Varg Veum: Het uur van de wolf
VARSITY BLUES
VATEL
Vazante
LE VÉLO DE GHISLAIN LAMBERT
VELVET GOLDMINE
VENDREDI SOIR
LA VENGEANCE D'UNE BLONDE
VENGEANCE IS MINE
VENGO
VENOM
Du vent dans mes mollets
LA VENTANA
Ventoux (Nicole van Kilsdonk over)
VENUS
VENUS BOYZ
Venus in Fur
VENUS IN FURS
VERA DRAKE
VERBORGEN GEBREKEN
De verbouwing
VERDER DAN DE MAAN
THE VERDICT
VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS
Verdwijnen
VERGEEF ME
De vergeten krijgers
HET VERHAAL VAN XIAO YAN
VERHÄNGNIS
Verliefd op Ibiza
Verloop van jaren — Dichter bij Remco Campert (The Passing Years)
DE VERLOREN KOLONIE
DE VERLOREN SCHAT VAN DE TEMPELRIDDERS II
DE VERLOSSING
VERONICA GUERIN
Veronica Mars
VERS LE SUD
THE VERSACE MURDER
VERSAILLES
DAS VERSPRECHEN
DE VERSTEKELING
VERTICAL LIMIT
VERTIGO
VERY BAD THINGS
A VERY BRADY SEQUEL
VET HARD
LA VEUVE DE SAINT-PIERRE
Una via a Palermo
LOS VIAJES DEL VIENTO
Viceroy's House
VICKY CRISTINA BARCELONA
VICTOR... PENDANT QU'IL EST TROP TARD
Victoria
Victoria and Abdul
LA VIDA ES SILBAR
LA VIDA QUE TE ESPERA
VIDEOCRAZY
Videodrome
VIDEOMAPPINGS: AÏDA, PALESTINE
Une vie
LA VIE AU RANCH (Sophie Letourneur over)
La vie d'Adèle
La vie d'une autre
La vie de Jean-Marie
La vie de Jésus
LA VIE EN ROSE
Une vie meilleure
LA VIE MODERNE
LA VIE PROMISE
LA VIE RÊVÉE DES ANGES
LA VIE SUR TERRE
LA VIEILLE QUI MARCHAIT DANS LA MER
DE VIER ELEMENTEN
VIER MINUTEN
The View from Our House
VIEW FROM THE TOP
VIJF AVONDEN
De vijf en de piratenschat
VIJF KIDS EN IK
HET VIJFDE SEIZOEN
VILLA AMALIA
VILLA DES ROSES
THE VILLAGE
VILLAGE OF DREAMS
Vincent
VINCERE
VINYAN
VIOLA DI MARE
VIOLENT COP (SOMO OTOKO KYOBO NI TSUKI)
VIOLENT TRADITION
Violet
Violeta Went to Heaven
Violette
Virgin Mountain
THE VIRGIN SUICIDES
VIRGINA
VIRUS
VISAGE (Tsai Ming-liang over)
VISION
The Visit
The Visit, an Alien Encounter
LES VISITEURS
LES VISITEURS 2: LES COULOIRS DES TEMPS
THE VISITOR
LA VITA È BELLA
VITAL
Viva la libertà!
VIVA LALDJÉRIE
VIVA ZAPATERO!
VIVE ELLE
VIVE L'AMOUR (AIQING WANSUI)
VIZONTELE
VLEES
VLIEGEN NAAR DE MAAN 3D
DE VLIEGENDE HOLLANDER
DE VLIEGENIERSTER VAN KAZBEK
DE VLINDER TILT DE KAT OP
Een vlucht regenwulpen
VODKA LEMON
VOICES OF BAM
LA VOIE LACTÉE
Voir du pays
VOLAVÉRUNT
VOLCANO (Mick Jackson)
Volcano (Rúnar Rúnarsson)
LE VOLEUR D'ENFANTS
VOLEURS DE CHEVAUX
VOLGENS DE VOGELS
VOLLE MAAN
VOLVER
Het vonnis
Voor elkaar gemaakt
Voor ik doodga
VOORLAND
The Vow
Vox populi
VOY A EXPLOTAR
VOYAGE AU DÉBUT DU MONDE
LE VOYAGE DU BALLON ROUGE
The Voyeur
VREEMD BLOED
DE VRIENDSCHAP
DE VUURTOREN
¡Vivan las antipodas!