Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Weemoed & wildernis Kan dit weg of is het functioneel?

Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)

Nederland, 2010 | Digna Sinke
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited laten zien hoe de mens zijn leefomgeving regelmatig trakteert op een radicale metamorfose. Maar is het niet absurd om te denken dat de wereld maakbaar is vanachter de tekentafel?

Door Janna Reinsma

Met Weemoed & wildernis bracht Digna Sinke in 2010 een ode aan het verdwijnende landschap van het mini-eiland Tiengemeten. De geschiedenis van dit Zeeuwse eilandje laat zien hoe bijna alles in Nederland door mensenhanden gemaakt is.
Ooit was Tiengemeten een zandplaat, waarop riet en ruigte begonnen te groeien. Rond 1800 besloten enkele boeren zich op de zandplaat te vestigen. Twee eeuwen later, toen het eiland duizend hectare mat en zeven boerenbedrijven herbergde, was het wel weer mooi geweest. Tijd om het eiland terug te geven aan de natuur en er 'struingebied' van te maken, vonden overheid en Natuurmonumenten. Kort nadat dit besluit in 1994 werd aangekondigd, begon Sinke er te filmen, en ze hield daar pas weer mee op toen de eerste dagjesmensen er kwamen recreëren. Het duurde veertien jaar.

Mag ook best wat kosten
Hoewel Sinke talloze vergaderingen filmde en ook de eilandbewoners interviewde, komen die nauwelijks in beeld. We zien vooral beelden van het eiland zelf, tijdens verschillende seizoenen en jaren gefilmd, steeds vanuit dezelfde camerastandpunten. Zo zie je hoe de tijd verglijdt en de wereld verandert — niet time-lapse of fast-forward, maar geleidelijk. Zowel de veranderlijkheid als de schoonheid van het landschap blijven verbazen.
Gaandeweg blijkt Weemoed & wildernis meer te zijn dan een requiem voor een landschap. Tijdens het filmproces wordt Sinkes geliefde, met wie ze een leven lang samen was, ziek en overlijdt. Daarmee gaat de film ook over het gevoel van onthechting als de plek of de mens waarmee je diep verbonden bent verdwijnt. Zoiets maakt met een schok duidelijk dat het leven continu aan het veranderen is.
De metamorfose van Tiengemeten wordt nooit met zoveel woorden door Sinke veroordeeld, maar de absurditeit kan niemand ontgaan. Een volledig eiland tegen de vlakte, om het 'aan de natuur terug te geven'. Recreatiegebiedje erbij. Mag best wat kosten ook (bijna vijftien miljoen euro alleen al voor het eilandje, nog los van de uitkoopkosten van de boeren en de totale omschoffeling van het eiland).
In dit land is zelfs de ruigte gedomesticeerd. Hier wordt zee land, land stad, stad land en polder water. Niets wordt aan het toeval overgelaten, elk stuk land heeft een bestemmingsplan, een commissie, een functie. Weemoed & wildernis laat zien dat we lijken te vergeten dat het meest wezenlijke aan een omgeving niet maakbaar is. Wat de uitgekochte boeren definitief kwijtraakten — hun verbondenheid met de omgeving — had nooit vooraf top-down uitgetekend kunnen worden.

Wonen in Ikea
Uniek zijn Nederlanders uiteraard niet wat betreft het plannen van de leefomgeving. Die planmatige vormgeving zal waarschijnlijk alleen maar toenemen, suggereert de Tegenlicht-documentaire Smart Cities Unlimited (2012) van Alexander Oey. In 2050 zal 75 procent van de mensen, tegen die tijd zes miljard, in megasteden leven. Behalve wetenschappers buigen ook grote bedrijven zoals Siemens en Ikea zich over de vraag hoe de steden van de toekomst eruit zullen zien, en hoe we ze bijvoorbeeld van voldoende stroom en water kunnen voorzien.
In de woestijn van de Verenigde Arabische Emiraten bouwt Siemens Masdar City, een 'slimme' proefstad die functioneert op basis van duurzame hulpbronnen. De stad is nog volop in de maak, maar is bedoeld om uiteindelijk 50.000 mensen te huisvesten. Momenteel wonen er studenten die de energiezuinige stad testen. Omgekeerd worden ook de studenten getest. Want als de stad of een individu op een gegeven moment meer energie verbruikt dan gemiddeld, of dan is toegestaan, pikt dat individu het dan als zijn wasmachine de wasbeurt een uur uitstelt? En past hij zich snel genoeg aan als hij per email wordt geïnformeerd dat hij te veel stroom verbruikt?
Ook Ikea heeft zich gestort op stedelijke innovatie. In Londen bouwt dochteronderneming LandProp een complete wijk ter grootte van een kwart van Manhattan, Strand East genaamd. Ook die wordt voorzien van smart grids van Siemens. LandProp zal de huizen niet verkopen maar verhuren, en wil langdurig betrokken blijven bij de ontwikkeling van de wijk.
Hoe visionair en wellicht idealistisch projecten als Masdar City en Strand East ook zijn, aan zulke radicale, grootscheepse projecten kleeft iets onwerkelijks, iets onheilspellends zelfs. Smart Cities Unlimited laat ook criticasters van zulke tekentafelprojecten aan het woord. Zij zien de stad als minder maakbaar, leesbaar en controleerbaar dan de masterminds van Ikea en Siemens. Natuurkundige Geoffrey West betoogt dat we de stad als een organisme moeten beschouwen, in plaats van als een via software te besturen machine. Leg alleen al een parkje met paden aan, en je ziet dat de gebruikers vanzelf nieuwe paden creëren die de ontwerper niet had bedacht. Het zijn uiteindelijk de mensen die smart zijn, niet de stad zelf, en daarom moeten we hen vooral niet te veel in de weg leggen.
Journalist Doug Saunders zegt over de ontwerpers van LandProp: "Als ze accepteren dat een buurt een eigen leven gaat leiden, onafhankelijk van hun plan, en als ze een bijdrage willen leveren aan die ontwikkeling, kan het goed uitpakken. Ik hoop dat ze slim genoeg zijn om te weten dat niemand in Ikea wil wonen." Dat valt te betwijfelen, want wanneer Alexander Oey de directeur van LandProp vraagt wat er zou gebeuren als de mensen zijn Londense wijk op een heel andere manier willen gebruiken dan was bedacht, antwoordt die met een geschrokken lachje: "Eigenlijk zou ik mezelf dan moeten doodschieten."
Een vraag die zowel de smart cities als Tiengemeten opwerpt: moet elke plek functioneel zijn? Toegegeven, iedereen is weleens klant bij Ikea of een recreant in een struingebied. Maar soms willen we niet kopen of wandelen, maar gewoon even niet functioneel zijn, in een functie-arme omgeving. Het zou fijn zijn als niemand daarin een aanleiding ziet om zich door het hoofd te schieten of meteen een eiland terug te geven aan de natuur.


top
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)

December 2014 #371

Weemoed & wildernis

Regie
Digna Sinke

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
WILD BILL
Wild Bill
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
WOLF
Wolf
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND
WONDERLAND
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP