The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Andrzej Wajda's heldentrilogie: monumentale mannen

Wałęsa: Man of Hope

Polen, 2013 | Andrzej Wajda
De Poolse trilogie De man van marmer, De man van ijzer en Wałęsa: Man of Hope van Andrzej Wajda brengen een hommage aan onverzette­lijke ijzervretende mannen.

Door Jos van der Burg

Regisseur Andrzej Wajda (88) houdt niet van watjes. En al helemaal niet van opportunisten. Mannen die met alle winden meewaaien zijn hem een gruwel. De wereld moet het hebben van mannen die hun hakken in het zand zetten. Die handelen uit onverwoestbare principes. Klassieke morele helden, tegen wie wij, gewone feilbare mensen, kunnen opkijken. De titels van Wajda's Man of-trilogie — heldentrilogie dekt de lading beter — spreken boekdelen: De man van marmer, De man van ijzer en Wałęsa: Man of Hope. Massieve woorden, die in de Nederlandse context doen denken aan de wierookvisie op het verzet tegen de Duitsers in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog. Verzetsstrijders waren helden uit één stuk, die niet treuzelden maar het kwaad te lijf gingen. Dat in het verzet ook geruzied werd, stommiteiten werden begaan, en dat sommigen eerder handelden uit zucht naar avontuur dan uit morele principes, wilde Nederland nog niet weten. Voor grijstinten was nog geen plaats.
Ook in Wajda's trilogie is daarvoor geen plek. In deze films figureren onfeilbare helden. Dit is geen verwijt aan Wajda. Natuurlijk niet. De regisseur is getekend door de gruwelijke en turbulente Poolse geschiedenis van de twintigste eeuw. Zijn vader, een Poolse legerofficier, was één van de ruim twintigduizend Polen die in 1940 door het Russische leger in de buurt van het dorp Katyn werden geëxecuteerd en in een massagraf werden gedumpt. Wajda was toen veertien jaar. Op zijn tachtigste maakte hij over deze oorlogsmisdaad de speelfilm Katyn.

Propagandaslachtoffer
Voor Wajda is het in Polen tot aan de verdwijning van het communistische regime in 1989 altijd oorlog gebleven. Na de gruwelen van de Duitse bezetting werd het land een Russische vazalstaat, waarin Stalin, die de dood van Wajda's vader op zijn geweten had, het voor het zeggen had. In de repressieve jaren vijftig maakte Wajda een geweldige oorlogstrilogie (A Generation, Kanal, Ashes and Diamonds), een veilig genre in het communistische Polen. Daarna volgden vele literatuurverfilmingen, ook geen genre waaraan het communistische regime aanstoot nam.
Toen het communistische regime in de jaren zeventig scheurtjes begon te vertonen, greep Wajda de kans om het naoorlogse Polen te fileren. In De man van marmer (1977) voert hij een gedreven filmstudente op, die een eindexamenfilm maakt over een communistische modelarbeider (hij kan op één dag meer dan dertigduizend bakstenen metselen) in de jaren vijftig. De filmmaakster ontdekt dat de man in ongenade viel toen hij doorkreeg dat hij een propagandamiddel was. Door voor arbeidersrechten te gaan strijden, bezegelde hij zijn lot: het regime spuugde hem uit en hij werd in 1970 doodgeschoten bij arbeidersprotesten tegen barre werk­omstandigheden bij de Lenin-scheepswerf in Gdansk.
Dat het fictieve, maar niet ver van de werkelijkheid verwijderde personage door kogels om het leven kwam, komen we overigens pas te weten in de vervolgfilm De man van ijzer, want de censuur schrapte dit uit het script. In De man van marmer horen we dat hij dood is, maar niets over de oorzaak. De man van marmer gaat over de transformatie van een propagandaslachtoffer in een morele held, maar ook over het maken van filmpropaganda. De film laat geweldig zien dat voor communistische propaganda over arbeidershelden niet méér nodig was dan een sullige jongen en een cynische filmregisseur.

Sociale hooligan
De man van marmer hekelt vooral de stalinistische jaren vijftig, maar met De man van ijzer zette Wajda vier jaar later het mes in het hedendaagse Polen. Dat was een stuk bedreigender voor het regime, dat onmachtig was om iets tegen de film te doen. De man van ijzer volgt het leven van de zoon van de modelarbeider uit De man van marmer. Hij heeft het morele besef van zijn vader geërfd en organiseert in 1976 op de Lenin-werf een staking. Dat dit personage geënt is op stakingsleider Lech Wałęsa zal niemand ontgaan.
Tegenover de onkreukbaarheid van de twintiger staat een radiojournalist, die van de autoriteiten belastende reportages moet maken over de stakingsleider. Of hij hem maar even wil 'ontmaskeren' als 'sociale hooligan', alcoholist, CIA-agent, hoerenloper en vandaal. Het loopt anders, omdat de journalist diep onder de indruk raakt van de drijfveren van de stakers, die strijden voor een humane maatschappij. De film, die een romantisch-heroïsch beeld schetst van de Poolse onafhankelijke vakbond Solidariność — de interne conflicten blijven verborgen — eindigt in 1980 met de legalisering van de vakbond, een ongekende overwinning in een communistisch land.
Het zegt veel over Wajda dat hij ruim dertig jaar na deze film met Wałęsa: Man of Hope terugkeert naar dit glorieuze arbeidersverleden. Het brave eerbetoon aan zijn vriend Wałęsa oogt als het afscheidsstatement van een oude man. Wajda roept de Polen op terug te keren naar de saamhorigheid en het idealisme van toen. Wałęsa: Man of Hope is doortrokken van een nostalgisch verlangen naar de tijd dat vijanden en helden duidelijk te onderscheiden waren.
Het is veelzeggend dat de film in 1989 eindigt met Wałęsa's ultieme triomf: er komen vrije verkiezingen in Polen en Wałęsa spreekt het Amerikaanse Congres toe. Dat Wałęsa een jaar later tot president werd gekozen, blijft buiten de film. Begrijpelijk voor een regisseur die de Poolse werkelijkheid graag in scherp zwart-wit ziet, want Wałęsa's presidentschap was geen onverdeeld succes. Met zijn autoritaire stijl riep hij zoveel weerstand op dat hij vijf jaar later bij de verkiezingen verpletterend werd verslagen. Wajda voelt zich thuis bij helden en schurken, niet in het warrige en troebele dagelijkse leven.


top
Wałęsa: Man of Hope

Maart 2015 #374



Productie
Michał Kwieciński
Regie
Andrzej Wajda
Scenario
Janusz Głowacki
Camera
Paweł Edelmann
Montage
Graźyna Gradón
Milenia Fiedler
Art direction
Magdalena Dipont
Muziek
Pawel Mykietyn
Met
Robert Więckiewicz
Agnieszka Grochowska
Zbigniew Zamachowski
Cezary Kosínski
Maria Rosaria Omaggio

Kleur, 127 minuten

Distributie
Contact Film
Te zien
vanaf 5 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
Wonder
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
Wonderstruck
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
Wormwood
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP