Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Voor je het weet heeft er iemand de Duitse vlag gehesen

Western (Valeska Grisebach)

Duitsland/Bulgarije/Oostenrijk, 2017 | Valeska Grisebach
De western is traditioneel het genre van de Amerikaanse frontier, van de grens tussen de oprukkende beschaving, of, afhankelijk van je perspectief, kolonialisme, en al het andere. Wild, woest, ledig. Ook afhan­ke­lijk van je frame. Valeska Grisebach kleedt het genre, met al z'n ideeën over vrijheid en mannelijkheid uit tot op het bot door de blik naar het oosten te richten. Een nieuwe grens in Europa.

Door Dana Linssen

Het is dat de Duitse regisseuse Valeska Grisebach (1968) in interviews veelvuldig heeft verteld dat haar film Western (2017) een western is. Daarover zo meer. Maar het is bij wijze van gedachte-experiment ook interessant om eerst even stil te staan bij de andere betekenis van dat woord 'western': 'westers'. In de context van Western spelen namelijk beide begrippen een rol. De film verhoudt zich net zozeer tot het westerngenre, en wat dat nog betekent; als tot de vraag waar 'westers' nog voor staat.

Een nieuw begin
Nu is het tijd om deze recensie opnieuw te beginnen. Anders dan bovenstaande alinea zou kunnen suggereren is Western geen theoretische film. Je kunt erover nadenken. Lang. En dan komen talloze politieke, filmhistorische, psychologische, zelfs media-kritische kwesties bovendrijven. Je kunt scènes aanwijzen waar die zaken onder de oppervlakte borrelen, of expliciet worden benoemd. Maar ook dat is niet genoeg om de genialiteit van deze film — ja het woord is gevallen — duidelijk te maken. Je hebt films die in vorm of thematiek zo duidelijk geconceptualiseerd zijn dat je ze met een krul en een dikke tien kunt belonen. Maar Western is meer een film die de laatste staart van die krul neemt en hem doortrekt tot op de achterkant van het blaadje, of op de tafel waarop hij ligt, of die de schaduw volgt van de pen waarmee die krul wordt gezet. Waardoor je opeens begrijpt wat de essentie van een krul is.
Of in dit geval van een groepje Duitse bouwvakkers dat naar een Bulgaars-Grieks grensdorp trekt om een waterkrachtcentrale te bouwen en daar met zichzelf, de lokale bewoners, het verleden, en de economische realiteit van EU-subsidies wordt geconfronteerd.
Want daar gaat de film over.
En dat klinkt, minus die EU-subsidies, al heel erg als een klassieke western: een grens (tussen het welvarende en het economisch 'achtergebleven' Europa); een groepje mensen dat die 'frontier', zoals die in de western heet, komt verleggen; de strijd die daardoor ontstaat tussen waardensystemen aan beide kanten van de grens: primitief versus beschaafd, natuur versus cultuur, de wetten van de kosmos versus de wetten van de mens, traditie versus vooruitgang; en in dat groepje een eenling, die nergens bij hoort. Een eenzame cowboy.
In Western heet die lone rider Meinhard. Hij wordt zoals de meeste mensen in de film min of meer gespeeld door zichzelf. Grisebach ontdekte hem op een paardenmarkt buiten Berlijn. Een mysterieuze man met een cowboyhoed. Alsof hij zo uit Once Upon A Time in the West was weggelopen.

Nog een nieuw begin
En zo komt hij ook Western binnenlopen. Uit de verte. Diagonaal over een speelplaats. Met een plastic tasje vol bakjes afhaaleten. Hij loopt door een straat. Komt aan bij het kantoortje annex logement van een projectontwikkelaar. Morgen gaan we naar Bulgarije, zegt iemand. Off screen. Werken kun je ook in Duitsland, zegt een andere stem. Meer is er niet nodig om iets neer te zetten. Een sfeer. Een rudimentair verhaal. En een stijl. Deze film gaat eerst over kijken. Al het andere is bijzaak.
Je zou een boek kunnen schrijven over hoe personages een film komen binnenlopen. Bij Meinhard Neumann begrijp je meteen waarom Grisebachs oog, voor wat pas haar derde film is, op hem viel. Hij laat zich niet zo makkelijk vangen. Niet in het frame. Daarom houdt ze de camera vaak wijselijk op afstand. Van elke close-up lijkt zijn blik alleen maar meer naar binnen te keren. Hij lijkt - en nu gaat het over het personage dat zijn naam draagt — er ook niet zo'n behoefte aan te hebben om naar buiten te kijken. Maar dat blijkt maar schijn. Maar als iemand dat niet zegt, dan moet je heel lang naar hem kijken om dat te weten te komen. Wat dat betreft is Western ook een lesje empathie en sociaal kijken.
Twee shots later zijn ze in Bulgarije. Heb je skills, vraagt de ploegleider. Wat voor skills heb je nodig, antwoordt hij. Hij heeft de meeste skills van iedereen. En toch is hij daar voor hetzelfde als iedereen. Geld verdienen, zegt hij. Maar als hij dat zegt geloof je hem niet. Vanaf dat moment is de man met het gezicht als een geheim, een personage met een geheim.
Het zit allemaal al in dat openingsbeeld. In hoe hij loopt. In waar de camera staat. In dat spanningsveld. Omdat elk shot, zonder dat we het aanvankelijk nog weten, in het klein het verhaal van de film vertelt. Meinhard is iemand die nergens bij hoort. Als ultiem voorbeeld daarvan vertelt hij op een gegeven moment aan zijn Bulgaarse vrienden (want hij is de enige die wel contact kan maken met de inwoners van het dorp waar de arbeiders neerstrijken) dat hij bij het vreemdelingenlegioen heeft gezeten. Er zijn veel communicatiestoornissen, amper een gedeelde taal, dus je weet niet eens of ze het begrepen hebben. Misschien zegt hij het meer voor zichzelf. Of zoals in een slim scenario: voor ons.
Hij hoort nergens bij, maar hij verlangt ernaar om ergens bij te horen. Hij wil niet aan het einde van de film op zijn paard (ja, er is ook een paard, dat hij temt, of dat hem temt) het beeld uitrijden.
Hij is het kader komen binnenlopen om te blijven.

Western
De western is traditioneel het genre van de Amerikaanse frontier, van de grens tussen de oprukkende beschaving, of, afhankelijk van je perspectief, kolonialisme, en al het andere. Wild, woest, ledig. Ook afhankelijk van je frame. Valeska Grisebach kleedt het genre, met al z'n ideeën over vrijheid en mannelijkheid, en giftige mannelijke groepsdynamiek uit tot op het bot door de blik naar het oosten te richten. Een nieuwe grens in Europa. Een nieuwe grens in je kijken.
Grisebach neemt niet het heroïsche element van de western, maar zoals in de beste films van John Ford, het sociale. Dat frontier-moment waarin twee werelden elkaar aankijken. En daarom zinderen in die Bulgaarse zomerzon (veel te warm om te werken) de geopolitieke, economische en historische realiteit altijd op de achtergrond. Ze draait rollen om: het zijn niet de Oost-Europeanen die naar het westen komen om daar te werken, maar de westerlingen die met EU-geld het 'wilde oosten' komen ontginnen. Voor je het weet heeft er eentje een Duitse vlag gehesen. Is dat spel of provocatie? En niet voor het eerst. De dorpelingen memoreren hoe tijdens de Tweede Wereldoorlog Duitse soldaten 's nachts ezels met een lamp op hun rug over de grens lieten lopen, om gevechten uit te lokken. Dan is dat ongerepte landschap opeens niet meer zo ongerept. Maar overwoekerd. Er ligt daar veel begraven.



top
Western (Valeska Grisebach)

Juni 2018 #410

Productie
Maren Ade
Jonas Dornbach
Valeska Grisebach e.a.
Regie en scenario
Valeska Grisebach
Camera
Bernhard Keller
Montage
Bettina Böhler
Art direction
Beatrice Schultz
Met
Meinhard Neumann
Reinhardt Wetrek
Syuleyman Alilov Lefitov
Veneta Frangova

Kleur, 121 minuten

Distributie
Periscoop Film
Te zien
vanaf 21 juni

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Blew It
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
Wendy & Dixie
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN (Manuel Poirier)
Western (Valeska Grisebach)
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
What Will People Say
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
Wij
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
De wilde stad
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
Winter Brothers (Vinterbrødre)
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
Wolf Warrior 2 (Zhan lang II)
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
The Woman Who Left
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
Wonder
WONDER BOYS
Wonder Wheel
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
Wonders of the Sea 3D
Wonderstruck
THE WOODEN MAN'S BRIDE
Woodshock
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
World of Tomorrow Episode 2: The Burden of Other People's Thoughts
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
Wormwood
The Wound
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP