The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Joost Seelen: Lofzang op het mysterie

WATER EN VUUR

Nederland, 1998 | Joost Seelen
Na vijf jaar research in Nederlandse, Russische en Oostduitse archieven heeft Joost Seelen de avondvullende documentaire Water en vuur over 'een roerige levensgeschiedenis rond Marinus van der Lubbe' voltooid. De 24-jarige Nederlandse metselaar en communist vond in 1934 de dood onder het schavot, nadat hij een jaar eerder onder raadselachtige omstandigheden in de brandende Rijksdag in zijn kraag was gegrepen, met een brandende fakkel in zijn hand.

Een zekere preoccupatie met roerige geschiedenissen waarin opstandige jongens en meisjes hoofdrollen vertolken heeft Joost Seelen zeker — denk aan Jammerdal waarin een jongen tot zeventien keer toe een afgraafmachinerie in de fik steekt als protest tegen afgravingen voor een snelweg; of De stad was van ons waarin een beeld wordt geschetst van de Amsterdamse kraakbeweging in de jaren zeventig en tachtig.
Seelen: "Wat mij fascineert is de wisselwerking tussen individu en maatschappij en de maatschappelijke veranderingen die zo'n individu teweeg kan brengen. Marinus van der Lubbe is daar natuurlijk een prachtig voorbeeld van: een 24-jarige metselaar die de wereldgeschiedenis heeft veranderd. Een jongen die in zijn eentje verantwoordelijk werd gesteld voor de Rijksdagbrand die de nazi's definitief in het zadel hielp. Honderden boeken zijn er over deze mysterieuze figuur geschreven. Maar tot mijn grote verbijstering bleken Nederlandse historici nooit serieus met de man bezig te zijn geweest. Dat is echt ongelooflijk. En toen ook nog bleek dat er behalve de eindexamenfilm Waarde kameraad! van Ruud de Heus uit 1967 nog nooit een Nederlandse film over de man was gemaakt, was dat des te meer reden om me in de persoon Van der Lubbe te gaan verdiepen en in die zin een verloren stukje Nederlandse geschiedenis op te rakelen."
Dat er binnenkort een herdruk verschijnt van de biografie van Martin Schouten die mede gebaseerd is op Seelens research en dat zijn hele archief binnenkort te raadplegen is bij het IISG, het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis, meldt hij niet zonder enige trots.

Mysterie
Met nadruk wijst Seelen er echter ook op dat het nooit zijn bedoeling is geweest om met Water en vuur een soort documentaire equivalent te maken van een film als JFK waarin Oliver Stone de waarheid wel even boven tafel haalt. Interviews, speelfilmfragmenten, authentieke geluidsopnamen van het Rijksdagproces, locatie-opnamen in de Oekraïne en dagboekaantekeningen van Van der Lubbe, voorgedragen door Fedja van Huêt, wisselen elkaar in hoog tempo af, waardoor Water en vuur de feitelijke reconstructie van een leven combineert met een lofzang op het mysterie.
Seelen: "Als de mens geen mysterie meer is, dan is de lol er gauw vanaf. Het is de clou van de film dat fictie en werkelijkheid door elkaar heen lopen. Het is een stijlmiddel waar ik bewust mee wilde werken. Een geinterviewde herinnert zich bijvoorbeeld dat Van der Lubbe in een lantaarnpaal klom om het volk toe te spreken en vervolgens laat ik een fragment zien uit De moeder van Pudovkin waarin een jongen in een lantaarnpaal klimt. Ook zie je in de film hoe Van der Lubbe als pasgeborene aan de borst van zijn moeder wordt gelegd. Dat is natuurlijk complete bullshit. In werkelijkheid is het een voorlichtingsfilmpje over zuigelingenzorg uit 1930. Daarmee gaat de film voor een deel ook over de kracht van beelden, hoe je daarmee kunt spelen en manipuleren. Water en vuur gaat niet alleen over Van der Lubbe, maar ook over manipulatie, propaganda en filmmaken. Dat is het centrale thema van de film, dat je je als toeschouwer laat meeslepen door het drama, maar dat je tegelijkertijd beseft dat er een spel met je wordt gespeeld.
De mensen die ik interview spreken elkaar ook continu tegen. Daarmee stelt de film de vraag in hoeverre herinneringen betrouwbaar zijn. De film zegt in feite meer over het wereldbeeld van die mensen dan over Van der Lubbe zelf."

Brommertje
Dat Seelen behalve een fascinatie voor de persoon Van der Lubbe — in zijn ogen een uitermate tragische figuur — vooral ook gefascineerd is door de manier waarop Van der Lubbe in de herinnering van mensen voortleeft, blijkt niet alleen uit de film, maar ook uit de vele anekdotes die hij tijdens het interview opdist, stuk voor stuk smakelijke verhalen die tot zijn spijt niet allemaal in de documentaire verwerkt konden worden.
Seelen: "De Oostduitse film Der Teufelskreis uit 1956 over het nazicomplot rond de Rijksdagbrand is bijvoorbeeld nooit officieel uitgebracht in Nederland. Als kind van communistische ouders bleek iemand de film echter wel gezien te hebben. Zo kwam er iemand van de Communistische Partij op een brommertje voorrijden om de film in de huiskamers van Amsterdamse communisten te vertonen. Geweldig, je ziet het al voor je, zo'n manneke op een brommer met die film onder zijn arm en die partijgenoten die dan samen naar die film zitten te kijken en dan eensgezind zeggen: zie je nu wel, die Van der Lubbe... we hebben het altijd al gezegd."

Belinda van de Graaf



top
WATER EN VUUR

December 1998 #195

Productie
Annemiek van der Zanden
Regie en scenario
Joost Seelen
Camera
Peter Brugman
Geluid
Gertjan Miedema
Montage
Erik van de Belt
Muziek
Jeroen Goeijers
Met
Fedja van Huêt

Kleur en zwart-wit, 90 minuten

Distributie
Zuidenwind Filmprodukties
Te zien
wereldpremière tijdens het International Documentary Filmfestival Amsterdam en vanaf 3 december in de bioscoop

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
Wonder
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
Wonderstruck
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
Wormwood
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP