Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Zware kost

THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS

Tsjechië, 1997 | Ivan Vojnár
Normaal gesproken zijn Tsjechen wel vrolijke jongens. In ieder geval zijn ze meesters in het met zwarte humor verpakken van klein en groot leed. Absurdisme is al sinds Kafka een geliefd wapen om zaken aan de orde te stellen. Een uitzondering hierop is The Way through the bleak woods, een gestileerd zwartwit drama over de ondraaglijke zwaarte van het bestaan.

Met veel verve beschreef de Tsjechische auteur Milan Kundera het door communisten veroorzaakte leed in zijn bejubelde postmoderne roman 'De ondraaglijke lichtheid van het bestaan'. De allerjongste lichting Tsjechische filmmakers houdt het ook graag licht, alhoewel niet luchtig. Het beste voorbeeld hiervan is Petr Zelenka, wiens Knoflíkári (The buttoners) vorig jaar in Nederland werd uitgebracht. Zelenka krijgt het voor elkaar om over de atoombom op Hiroshima een bitterzoete komedie te maken door schaamteloos de meest onwaarschijnlijke situaties aan elkaar te breien tot een coherent geheel. De film kreeg van het filmfestival Rotterdam in 1998 voor het eerst internationale aandacht, terwijl Zelenka vorig jaar verklaarde op eigen grondgebied (Filmfestival Karlovy Vary) te zijn afgescheept met een achterafzaaltje.

Formalisme
Hetzelfde gebrek aan waardering van het thuisfront — dat de Tsjechen in ieder geval gemeen hebben met hun Nederlandse collega's — onderging ook Ivan Vojnárs The way through the bleak woods. Deze film werd in de Tsjechische pers bekritiseerd voor zijn nadruk op vormgeving in plaats van inhoud. Eén recensie ging zelf zo ver de film daarom met Men in black te vergelijken. In plaats van Hollywood, is de film juist een schoolvoorbeeld van het post-revolutionaire Russische formalisme ('vorm is inhoud') dat Eisenstein, Dovzhenko en hun erfgenaam Alexandr Soekoerov zo creatief met beelden en montage deed omgaan. Dat de scenarioschrijver van de film, Ivan Arsenjev, van Russische afkomst is, zal er ook aan bij hebben gedragen dat de film dichter bij Dostojevski ligt dan bij Kundera.
Wellicht zijn de Tsjechen dermate allergisch voor hun voormalige overheersers dat ze met Ivan Vojnár geen raad weten. Zeker is in ieder geval — vanuit welk perspectief je ook kijkt — dat The way through the bleak woods gewoon hard werken is. Het verhaal presenteert dokter Holoebek, die zich in een geïsoleerd bergdorp vestigt vlak voordat de Eerste Wereldoorlog een eind maakt aan het Habsburgse rijk. Door zijn ogen leert de kijker de nauwe banden van de dorpelingen met de natuur en elkaar kennen. Veel gebeurt er niet, maar er is des te meer te zien. In de beste traditie van de Hongaar Janusz Sasz en Soekoerov laat Vojnár de narratie ver achter zich.

Knerpende sneeuw
The way through the bleak woods is het speelfilmdebuut van de 57-jarige Tsjech, die hiervoor voornamelijk als fotograaf, cameraman en documentairemaker heeft gewerkt. Dat is duidelijk te merken aan de visueel sterke, geduldige en prijswinnende cameravoering. Dokter Holoebek trekt in bij de plaatselijke postbode, wiens maîtresse zijn rondes overneemt als hij aan de boemel is. Het is iedereen een raadsel waarom de dokter zijn leven in Wenen opgeeft voor het eenzame dorpsleven. Voor de dokter ook. Maar het gaat in deze film niet om logica, maar om de maalstroom van beelden en losse gebeurtenissen waarin Vojnár je meeneemt: de rups op een tak, het mos op een boom en knerpende sneeuw. Holoebek raakt bevriend met een sterrenkijkende kluizenaar, goudzoekende Russen, sluwe Hongaren en luide Sudeten-Duitsers. Als Vojnár al een boodschap heeft, dan is het zijn nadruk op de vredelievendheid tussen de verschillende volkeren. Het Oostenrijkshongaarse Habsburgse rijk had geen last van etnische problemen, aldus de regisseur, maar de Eerste Wereldoorlog maakte een eind aan die vredigheid, uitmondend in de Balkanisering die tot nu toe doorraast.
Filmen in zwartwit is een krachtig middel. Zonder de afleiding van kleuren zegt de regisseur: 'kijk nou naar die nerven in de boom, kijk nou naar die bergtoppen'. Net als in de Kirgizische film Beshkempir is zo'n keus intrigerend. Maar waar de gestileerdheid van Beshkempir overgaat in betrokkenheid met het hoofdpersonage — omdat de regisseur er uiteindelijk wat psychologie ingooit — blijft The way through the bleak woods koud en afstandelijk.
Voor een documentairefilmer lijkt Ivan Vojnár toch weinig feeling te hebben voor mensen, hun wensen en gevoelens. Het zijn eerder de Boheemse wouden die op zijn liefkozende aandacht kunnen rekenen. Dat kan natuurlijk een heel bewuste — maar in dat geval wel heel donkere — keuze te zijn. Arsenjevs personages vallen diep: diefstal, leugens en verraad bepalen hun leven. Daar kunnen de dorpspriester en zijn rovende misdienaar niets aan doen. De mens kan wel van alles willen, maar uiteindelijk zijn het de bossen die overleven. Dat is geen prettige boodschap, die door de Tsjechische critici niet werd gewaardeerd, maar des te meer op de festivals van Rotterdam en Londen waar hij werd vertoond. Dat Oosteuropees existentialisme hier beter gedijt blijkt wel uit het feit dat Lidija Bobrova's plattelandsdrama Daar in dat land voldoende bezoekers bleef trekken om wekenlang geprolongeerd te worden. Toch mist Ivan Vojnár net dat extra beetje humanisme dat van zijn collega-existentialisten als Bruno Dumont en Tsai Ming-liang echte meesters maakt. Dat is jammer, maar zeker geen reden om de film niet te zien; daarvoor is hij veel te intrigerend.

Thessa Mooij



top
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS

September 1999 #203

Productie
Gaga Production
Regie
Ivan Vojnár
Scenario
Ivan Arsenjev
Camera
Jaromir Kacher
Geluid
Miroslav Hrebejk
Montage
Alois Fisharek
Muziek
Irena & Vojteck Havlovi
Met
Václav Koubek
Pavel Landovsky
Jana Dolanská

Zwart-wit, 87 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 30 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
WILD BILL
Wild Bill
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
WOLF
Wolf
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND
WONDERLAND
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP