Kedi (Ceyda Torun over)
Aquarius
The Beguiled
Una mujer fantástica
Jaap van Heusden over In Blue
Muhammad Ali op weg naar de overwinning Iedereen is in de ban van broeder Ali

WHEN WE WERE KINGS

Verenigde Staten, 1997 | Leon Gast
Toen de Amerikaanse regisseur Leon Gast in 1974 naar Zaïre vertrok om het wereldtitelgevecht tussen Muhammad Ali en George Foreman bij te wonen, was hij vooral geïnteresseerd in het Amerikaans-Afrikaanse muziekfestival dat ter gelegenheid van de bokswedstrijd werd georganiseerd. Drieëntwintig jaar later is zijn documentaire eindelijk af, maar de muziek is naar de achtergrond geschoven. When we were kings draait geheel om Muhammad Ali. "Ik hoop dat deze film laat zien dat Ali niet alleen een geweldige sportman was, maar vooral een heel bijzonder mens", zegt Gast in een fraai Newyorks hotel, glunderend van trots en vooral opgelucht na "zo'n lange zwangerschap".

De twee decennia die het de regisseur heeft gekost om een producent zo ver te krijgen in zijn documentaire te investeren, hebben als vanzelfsprekend zijn visie op het destijds gedraaide materiaal doen verschuiven. Overigens ten goede: had Leon Gast destijds het plan een 'zwarte Woodstock' te maken, nu levert hij een ritmisch, swingend en vooral komisch portret af van de man die waarschijnlijk van even groot belang is geweest voor de emancipatie van zwart Amerika als kopstukken Malcolm X en Martin Luther King.
When we were kings vertelt een opmerkelijk consistent verhaal, gedestilleerd uit de meer dan 100.000 meter filmmateriaal die Gast indertijd mee naar huis nam. Beelden van Ali, Foreman en muziekoptredens van B.B. King, James Brown en Miriam Makeba wisselt hij af met recenter gefilmde gesprekken met onder anderen regisseur Spike Lee, auteur-regisseur Norman Mailer, auteur George Plimpton en muziekproducent Lloyd Price. Zij geven hun visie op het gevecht dat als de 'Rumble in the Jungle' de geschiedenis is ingegaan en op de betekenis van Ali's verblijf in Afrika, zowel voor de plaatselijke bevolking als voor de zwarte Amerikanen in zijn eigen land.
De carrière van de bokser die als Cassius Clay Jr. werd geboren, begon in 1955, toen hij op dertienjarige leeftijd bokslessen nam om de jongen die zijn fiets had gestolen in elkaar te kunnen slaan. Clay ontwikkelde zich snel als zwaargewicht bokstalent en won de ene titel na de andere, maar maakte tegelijkertijd naam als politiek bewuste en omstreden atleet. Het grote publiek leerde hem vooral kennen als de sportman die zich in 1964 bekeerde tot de islam (en derhalve zijn naam veranderde in Muhammad Ali) en in 1967 dienst weigerde in het Amerikaanse leger, omdat hij niets met de Vietnamoorlog te maken wilde hebben. In de juridische procedure die de staat tegen hem aanspande werden hem zijn bokstitels afgenomen, maar eenmaal vrijgesproken wist hij ze in korte tijd terug te winnen. Met het gevecht tegen George Foreman herwon hij zijn wereldtitel.

Krankzinnige situaties
Voor het merkwaardige feit dat de twee Amerikanen in een Afrikaans land tegen elkaar vochten was een simpele, prozaïsche reden: de initiatiefnemer van het duel, bokspromotor Don King, had weliswaar beide heren vijf miljoen dollar aangeboden als ze tegen elkaar zouden uitkomen, maar had zelf dat geld niet. President Mobutu van Zaïre wel en die zag het evenement als een goede gelegenheid om zijn land in de mondiale schijnwerpers te krijgen. Iets waar hij op dit moment ook weer wonderwel in slaagt, maar dit terzijde.
Mobutu's macht en eerzucht bleken een struikelblok toen het gevecht moest worden uitgesteld. Vijf dagen voor de vastgestelde datum raakte Foreman tijdens een training geblesseerd en had zes weken nodig om te herstellen. Een deel van de internationaal vertegenwoordigde pers vertrok weer, maar Mobutu dwong de atleten, hun begeleiders en de organisatoren van het muziekfestival in het land te blijven, bezorgd dat de internationale aandacht voor Zaïre zou verslappen. Er deden zich volgens Gast krankzinnige situaties voor. "Een van de festivalorganisatoren was tevens manager van een van de Amerikaanse bands. Hij kreeg op een gegeven moment het bericht dat een van de bandleden op een feestje bij Cher thuis was overleden toen hij per ongeluk heroïne in plaats van cocaïne had gesnoven. De manager wilde onmiddellijk vertrekken, maar de autoriteiten lieten hem het land niet uit." Andersom werden niet alle journalisten die na de zes weken wilden terugkomen, toegelaten. Gast: "Een sportverslaggever van The New York Post had in de tussentijd een aantal artikelen geschreven waarin hij Mobutu niet bij zijn Afrikaanse naam, Mobutu Sese Seko, had genoemd, maar Joseph Mobutu. Hij werd op het vliegveld van Kinshasa tegengehouden en mocht het land niet in, vanwege zijn gebrek aan respect voor het staatshoofd."

Afrikaanse strijdkreet
Veel mensen menen dat het uitstel van het gevecht sterk in het voordeel van Muhammad Ali heeft gewerkt. Ali gebruikte de extra tijd om een meedogenloos psychologisch offensief tegen Foreman te openen. Ali wist met zijn charme, fysieke schoonheid en verbale talenten het overgrote deel van alle betrokkenen voor zich te winnen. Zat Foreman tijdens de persbijeenkomsten afwezig zijn Duitse herder te aaien, Muhammad Ali zorgde altijd voor grappen, leuke anekdotes en verbluffende gedichtjes. Vlak voor de wedstrijd liet hij zijn toehoorders op rijm weten helemaal gereed te zijn voor de strijd:
'Only last week I murdered a rock,
injured a stone,
hospitalized a brick
I'm so mean I make medicine sick'.
Ook de lokale bevolking raakte in de ban van de opgewekte zwarte Amerikaan die zich nadrukkelijk opstelde als hun 'broeder', dorpen en scholen bezocht, met kinderen speelde en vaak in de buitenlucht trainde. Hij had veelzeggend een Afrikaanse strijdkreet, 'Ali, bomaye' ('Ali, maak hem af', iets wat kinderen riepen toen hij in Zaïre arriveerde), die hij samen met de plaatselijk bewoners scandeerde. Tegen de tijd dat de twee boksers daadwerkelijk tegenover elkaar stonden was er maar één favoriet: Muhammad Ali, die zelfs vanuit de ring het publiek met zijn 'Ali, bomaye' nog opzweepte.
Ali was een briljante mediaman, die Leon Gast en zijn crew vaak uitnodigde met hem mee op pad te gaan. "Hij vertelde bijvoorbeeld dat hij 's ochtends om half zes langs de rivier ging rennen. Als wij dan kwamen had hij de beelden al bedacht. 'Zet hier de camera, dan kom ik van die kant en dan heb je prachtig licht van de opgaande zon' zei hij", herinnert Gast zich. "Soms zei hij ook 'doe die camera maar uit, er gebeurt nu toch niks'" Niet voor niets waren er mensen die Muhammad Ali een glorieuze toekomst als politiek leider voorspelden. Daar is het niet van gekomen. Nadat Ali in 1981 zijn bokshandschoenen aan de wilgen had gehangen werd bij hem de ziekte van Parkinson geconstateerd. Op de première-avond, twee maanden geleden in de fameuze Radio Music City Hall in New York, komt Ali na afloop van de film onder overweldigend gejuich het podium op. De springerige, verbaal hoogbegaafde jonge hond die zojuist in de film te zien is geweest, is veranderd in een moeizaam bewegende, zwijgzame man.
Zijn immense populariteit en het plezier dat hij tijdens zijn Afrikaanse verblijf had, heeft volgens Leon Gast aanzienlijk bijgedragen aan Ali's geheel onverwachte overwinning op Foreman. "Ik weet niet wat er was gebeurd als de wedstrijd gewoon op de afgesproken datum had plaatsgevonden." Vooraf zag iedereen (behalve Ali zelf) het gevecht somber tegemoet. George Foreman, een aantal jaar jonger dan Ali, was op dat moment een van de meest gevreesde boksers en ten tijde van het gevecht in topvorm. "De mensen in Ali's directe omgeving waren zo bezorgd over de afloop van de wedstrijd", zegt Leon Gast, "dat er een vliegtuig klaar stond op het vliegveld om hem onmiddellijk naar een ziekenhuis in Madrid te vervoeren."

Zelfbewustzijn
Hoe belangrijk het gevecht — en de overwinning — ook waren voor Ali, van groter belang voor hem lijkt het besef dat hij op het continent was waar ooit zijn voorouders vandaan waren gekomen. "Africa is my homeland. Fuck America. I live in the United States, but the slaves were forced to leave Africa", roept hij militant. Hij mengt zich veelvuldig onder de bewoners van Zaïre, luistert naar hun muziek, is geroerd door hun cultuur en eeuwenoude tradities en betoont zich verbitterd over het feit dat hun Amerikaanse rasgenoten niets daarvan in stand hebben gehouden. Dit openlijk zoeken naar zijn wortels buiten het Amerikaanse werelddeel heeft grote invloed gehad op het zelfbewustzijn van de zwarte Amerikanen, die zichzelf inmiddels African-Americans noemen. Tegenwoordig is de Amerikaanse zwarte gemeenschap zich sterk bewust van haar band met Afrika.
Het feit dat de Afrikanen ooit tegen hun wil naar Amerika zijn gehaald wordt in een politieke context dikwijls gebruikt als bewijs voor de onderdrukte positie van zwarte Amerikanen, in culturele zin vindt er een herwaarding plaats van Afrikaanse muziek, kleding en geschiedenis. Tijdens het premièrefeest van When we were kings verschijnen enkele gasten in authentiek Afrikaans ogende kledij en ontstaat onder het grotendeels zwarte publiek groot enthousiasme wanneer de dansgroep Batoto Yetu het podium betreedt: zo'n dertig zwarte Newyorkse kinderen, in rieten rokjes en batik-hemdjes, compleet met kralenkettingen en beschilderde gezichten, springen en stampen op ritmische Afrikaanse trommelmuziek.
Ali's status van rolmodel voor meerdere generaties zwarte jongeren is precies wat hem zo bijzonder maakt, meent Leon Gast. "Hij was zich heel sterk bewust van zijn voorbeeldfunctie. Al op jonge leeftijd heeft hij zich gerealiseerd dat hij iets kon betekenen als sportheld. Dat is iets wat je bij hedendaagse atleten mist. Die trainen alleen maar om een miljoenencontract te kunnen afsluiten voor een sportschoenreclame. Zo was Ali niet, hij geloofde werkelijk ergens in."

Remke de Lange



top
WHEN WE WERE KINGS

April 1997 #177

Produktie
David Sonenberg
Leon Gast
Taylor Hackford
Regie en scenario
Leon Gast
Camera
Maryse Alberti
Paul Goldsmith
Kevin Keating
Albert Maysles
Roderick Young
Geluid
Robert Cardelli
Montage
Leon Gast
Taylor Hackford
Jeffrey Levy-Hinte
Keith Robinson
Muziek
Scott McCracken
Met
Muhammad Ali
George Foreman
James Brown
Spike Lee
Mobutu Sese Seko e.a.

Kleur, 88 minuten

Distributie
PolyGram Filmed Entertainment
Te zien
vanaf 17 april

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
WILD BILL
Wild Bill
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
WOLF
Wolf
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND
WONDERLAND
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP