The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Schimmige mensen in vochtige kelders

WHISPERING PAGES

Rusland/Duitsland, 1993 | Aleksander Sokoerov
Whispering pages luidt de titel waaronder Alexander Sokoerovs nieuwe film in Nederland wordt uitgebracht. Een titel die een luchtig, romantisch drama doet vermoeden. Wie Sokoerov en zijn werk kent, weet dat zoiets bij deze Russische regisseur niet tot de mogelijkheden behoort. De Duitse titel Verborgene Seiten geeft beter aan waar het Sokoerov om is te doen: een claustrofobische tocht naar de schaduwzijde van het menselijke bestaan.

Whispering pages is niet gemaakt met Russisch maar met Duits geld. Dat illustreert uitstekend de treurige situatie in de Russische filmindustrie, die kennelijk niet langer geld wil steken in de in het buitenland meest gerespecteerde Russische regisseur. Sokoerov zag dat anderhalf jaar geleden al aankomen, want in een interview klaagde hij toen over het gebrek aan waardering in zijn vaderland, waardoor de financiering van zijn films steeds moeilijker werd.
De overgang van Rusland naar Duitsland zal Sokoerov overigens niet al te zwaar zijn gevallen, want in hetzelfde interview liet hij ook weten dat Rusland en Duitsland veel op elkaar lijken. "Rusland moet boeten voor de daden van vroeger. Evenals Duitsland heeft Rusland een grote schuld tegenover de rest van de wereld. Beide landen bezitten een enorm potentieel aan wreedheid, macht en armoede."
Welkom in de wereld van Alexander Sokoerov waarin begrippen als schuld, boete, misdaad en straf een sleutelpositie innemen. Misdaad en straf? Was er in de vorige eeuw ook niet een Rus die daarover iets te berde bracht?

Weerbarstig
"Naar motieven uit de Russische literatuur van de negentiende eeuw", laat de titellijst van Whispering pages ons aan het begin van de film weten. Er had ook kunnen staan: gebaseerd op 'Misdaad en straf' van Dostojevski, want het is deze roman, met al zijn politieke en filosofische implicaties, die de inhoud van de film bepaalt. In Dostojevski's boek vermoordt een arme student, Raskolnikov, een woekeraarster en haar zus. Zijn geweten sust hij met de gedachte dat met de dood van de woekeraarster de wereld er alleen maar beter op is geworden. Voor Dostojevski ging het om de vraag naar de toelaatbaarheid van het uit de weg ruimen van mensen die het goede in de weg staan. Kortom, het probleem van het doel en de middelen, dat eeuwig actuele onderwerp, waarover absolute uitspraken onmogelijk zijn.
Wat spreekt de christelijke Sokoerov aan in dit dilemma? Vele interpretaties zijn mogelijk, want zoals te doen gebruikelijk bij Sokoerov is ook deze film weerbarstig in vorm en inhoud. Ook is Sokoerov er de man niet naar om zijn films met glasheldere statements toe te lichten. Sommigen zien zijn films daarom als modieuze mystificaties, maar dat is al te gemakkelijk.
Sokoerov is een regisseur met een missie en zijn films moeten dan ook worden gezien als uitspraken over het heden. Ze zijn bedoeld als spiegels voor de moderne mens. In dat licht lijkt Whispering pages toch vooral te moeten worden geïnterpreteerd als een oproep aan de Russen om niet in dezelfde fouten te vervallen als een eeuw geleden, toen sociaal bewogen idealisten de weg effenden voor de latere bolsjewieken. Raskolnikovs legitimatie van zijn moord op de woekeraarster werd een aantal decennia later dankbaar overgenomen door de bolsjewieken in hun uitroeiing van (vermeende) tegenstanders. Ook zij moordden uit naam van een betere wereld. Het zal dan ook geen toeval zijn dat Sokoerovs Raskolnikov atheïstisch is.

Angsten
Sokoerov maakt Raskolnikovs razende woede wel begrijpelijk, want Whispering pages schetst een beeld van de negentiende eeuw, dat voor ieder denkend mens onverdraaglijk is. De film speelt zich voornamelijk af in grauwe, vochtige kelders onder een flatgebouw, waarin apathische mensen een schimmig, dierlijk primitief bestaan leiden. Soms wordt de apathie doorbroken door wreedheden en smijt men met elkaar als zandzakken. In deze wereld heeft het menselijk leven geen waarde. Als Raskolnikov bijna gewurgd wordt door een potige kerel, kijken omstanders geamuseerd toe.
Deze wereld heeft geen toekomstperspectief, reden waarom een groot aantal mensen zelfmoord pleegt door in een trappenhuis over de balustrade te springen. Ook Raskolnikov zien we op het randje staan, maar net voordat hij zal gaan springen, trekt hij zich terug. Dit is Sokoerovs visie op het huidige Rusland, waar armoede mensen verandert in monsters. Of zoals hij het zelf formuleerde: "Armoede is ook een macht, zelfs gevaarlijker dan rijkdom en weelde, want het is een macht die alleen maar kan vernietigen."
Sokoerov slaagt er uitstekend in zijn angsten om te zetten in een uiterst benauwende film. In zijn stijl bouwt hij voort op zijn twee voorlaatste films, De tweede cirkel en Kamen: veel duisternis, lange shots en gebruik van lenzen die het beeld vervormen. Prachtig is ook nu weer het kleurgebruik: veel bruintinten, afgewisseld met een grauw zwart-wit en soms pastelachtige kleuren. Sokoerov is een filmmaker die met de camera schildert, in een stijl die van figuratief naar abstract pendelt. Soms levert de camera herkenbare beelden, soms volstrekt abstracte composities.
Kenden we deze elementen allemaal al uit Sokoerovs voorgaande films, uniek is de geluidsband. Stemmen klinken beurtelings hol en dof en omgevingsgeluiden zijn door elkaar gemixt, zodat de luisteraar zich niet kan richten op één dominant geluid. Prachtig zijn de regelmatige flarden van Mahlers tragische 'Kindertoterlieder'. In Mahler herkent Sokoerov ongetwijfeld een verwante ziel. Niet alleen vond ook deze componist de oplossing voor het levensdrama na lang zoeken in de religie, maar evenals Sokoerov koesterde ook hij een bijna religieuze opvatting over het kunstenaarsschap. Whispering pages is Sokoerovs diagnose van een doodzieke natie.

Jos van der Burg



top
WHISPERING PAGES

Oktober 1994 #149

Produktie
Vladimir Fotiev
Regie en scenario
Alexander Sokoerov
Camera
Alexander Burov
Montage
Leda Semjonova
Muziek
Gustav Mahler, 'Kindertotenlieder'
Met
Alexander Cherednik
Elizaveta Koroljova
Sergej Barkoski

Zwart-wit en kleur, 77 minuten

Distributie
Argus Film
Te zien
vanaf 13 oktober

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
Wonder
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
Wonderstruck
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
Wormwood
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP