Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Niets is zeker

WINTER '89

Nederland, 1998 | Danniel Danniel
Wie absolute waarheden zoekt is bij Danniel Danniel (48) aan het verkeerde adres. Mensen zijn in zijn films vaten vol tegenstrijdigheden waarover het moeilijk oordelen is. In Winter '89 illustreert een onmogelijke liefde tussen een beul en een linkse studente deze thematiek. Een gesprek over zwart-wit denken, gemakzuchtige oordelen, de Israëlische politiek en de kronkelwegen van de liefde.

Het woord terreur wil hij niet in de mond nemen. Over wat hij ruim twintig jaar geleden als filosofie- en biologiestudent in Haifa wilde doen om de Israëlische politiek in een voor de Palestijnen humanere richting te duwen, praat Danniel omzichtig. In de jaren zeventig was hij een politiek-linkse radicaal, die toen hij op het punt stond om met een groepje gelijkgestemden in actie te komen het land verliet. "Ik moest beslissen of ik een politiek dier wilde worden. Mijn gevoel zei me dat ik dat niet moest doen, omdat de situatie in Israël toch niet zou veranderen." Het voornemen van radicale actie werd ingeruild voor Nederland, waar hij zich als politieke vluchteling meldde. "Een politieke vluchteling uit Israël vonden ze prachtig, totdat ik na zes minuten zei dat ik geen Palestijn was maar een jood. Een jood die uit Israël vlucht, dat ging het bevattingsvermogen van de ambtenaren te boven." Vergoeilijkend: "Ze hadden wel een beetje gelijk, want een politieke vluchteling in de strikte zin van het woord was ik niet."
Danniel vestigde zich in Amsterdam waar hij de Filmacademie doorliep. Spijt heeft hij nooit gehad van zijn beslissing om Israël te verlaten. "Ik heb gelijk gekregen: het is er alleen maar erger geworden. Er is kortgeleden een wet aangenomen die het toestaat om in 'levensbedreigende situaties' arrestanten te martelen. Als iemand wordt verdacht van het plaatsen van een bom, mag men alles doen om informatie uit hem te krijgen. Martelen is dus legaal geworden." Ooit zal Danniel een film over Israël maken, maar hij voelt zich er nog niet toe in staat. "In zo'n film moet je partij kiezen en dat vind ik moeilijk. Israël verschilt zo sterk van andere landen. Iedereen is er het slachtoffer van zijn privégeschiedenis en van het collectieve verleden van de twee volken die er wonen."

Koppig
Het valt niet mee om in Danniel nog de radicale activist te herkennen die hij ooit wilde worden. Gekleed in slobbertrui en corduroy-broek paart hij verlegenheid aan behoedzaamheid. Hij drukt zich genuanceerd uit. Geregeld vraagt hij of zijn woorden niet 'te zwaar' klinken. En niet teveel politiek alsjeblieft. Het zijn de woorden van een man die erachter is gekomen dat de werkelijkheid ingewikkelder is dan hij vroeger dacht. In Haifa studeerde hij biologie omdat hij "de geheimen van het leven wilde begrijpen". Al snel was hij gedwongen zijn hooggestemde opvatting te herzien. "Na anderhalf jaar begreep ik dat dit doel onzinnig was. Het leven heeft zoveel aspecten, het is zo complex, dat is niet te bevatten. Heb je wel eens een plant goed bekeken? Nu geniet ik van die complexiteit." De biologiestudie werd afgebroken, evenals een filosofiestudie, die hem genas van zijn zoektocht naar de waarheid. "Ik leerde dat de waarheid niet bestaat. Zelfs natuurkundige wetten werken maar tot op zekere hoogte. Het vervelende is alleen dat je met die conclusie niet kunt leven. Om praktische redenen moet je met zogenaamde waarheden leven. Voor mij zijn ze echter niet meer dan gereedschap, waarmee ik het leven aankan."
Tien jaar geleden debuteerde Danniel zeer succesvol met de korte, innemende film Ei, waarin Johan Leysen als 35-jarige de wereld met de fantasie van een kind tegemoet treedt. De film opende het Filmfestival Rotterdam en werd geselecteerd voor het festival in Cannes. De wereld leek voor Danniel open te liggen, maar het liep anders. Het zou zeven jaar duren voordat hij met Mykosch zijn eerste lange speelfilm afleverde. Daarin gaat een documentairemaker op zoek naar de waarheid over een Hongaarse filmmaker. Wie Danniels opvattingen kent, weet dat hij die niet zal vinden. "De film laat zien dat de waarheid heel flexibel is. Dat geldt al helemaal als het gaat om het verleden. Ons geheugen is zo selectief, dat je daar niet op kunt rekenen." In de zeven jaren die vooraf gingen aan Mykosch maakte hij slechts de korte film Viaduc (1991) en het televisiedrama Tralievader (1995), waarin Leysen een overlevende van de holocaust speelt. De reden voor zijn geringe productie? "Ik was heel koppig na Ei. Ik eiste van alles en wilde geen concessies doen. Ik had het gevoel dat men wilde dat ik een Ei 2 zou maken, maar ik had een futuristisch verhaal in mijn hoofd, dat ik al op de Filmacademie had geschreven. Dat ging over een zieke maatschappij waarin je alleen nog veilig kunt vrijen met je broer of zus, want gemeenschap met anderen leidt tot een dodelijke ziekte. Nee, incest was niet het thema, wel speelde de reactie op aids een rol." De fondsen zagen er niets in, maar Danniel vindt het nog steeds een interessant script. "Ik heb het nog steeds niet weggegooid. Als ik ooit nog de kans krijg wil ik het zeker verfilmen."

Oudejaarsavond
Winter '89 is Danniels tweede speelfilm. De film springt heen en weer tussen Nederland in 1989, en de jaren zeventig in een anonieme dictatuur, die sterk doet denken aan het communistische Tsjechoslowakije. Centraal staat een onmogelijke maar gepassioneerde liefde tussen de linkse studente Maria en de geheime-dienstinformant Karol, die als dagelijks werk heeft het afluisteren en martelen van politiek verdachte personen. Als de liefde onder druk van hun verschillende opvattingen bezwijkt, vlucht de vrouw met haar dochter naar Nederland. Als in 1989 een politieke omwenteling in zijn land plaatsvindt, vlucht de man eveneens naar Nederland, waar hij op oudejaarsavond redding zoekt bij zijn ex-vrouw. Hoe reageert zij?
Danniel deed het idee voor de film op toen hij een paar jaar geleden op oudejaarsavond een feestje gaf, waar een Roemeens echtpaar opdook, dat niet met elkaar sprak. "Er hing een vreemde sfeer rond hen, die mijn fantasie prikkelde. Ik verzon dat de man voor de Roemeense geheime dienst had gewerkt. Later hoorde ik dat het precies andersom was: die vrouw had met het regime gecollaboreerd en die man niet."
Winter '89 is in de eerste plaats een liefdesverhaal, zegt Danniel. "Ik vind het interessant om te onderzoeken waarom mensen die extreem verschillend zijn verliefd op elkaar worden. Ik ben niet goed in psychologie, maar ik denk dat Maria op hem valt omdat hij eerlijk is. Hij doet verschrikkelijk werk, maar verbergt dat niet. Zij kan met hem leven door de feiten te verdringen. Ze vraagt niet naar zijn werk. Waarom hij op haar valt? Omdat ze het tegenovergestelde van hem is: hij is stijf en star, zij spontaan en los." Danniels overtuiging dat mensen ingewikkelde wezens zijn, waarover het vellen van een sluitend moreel oordeel moeilijk is, komt in Winter '89 nadrukkelijk aan bod. "Mensen zijn nooit alleen maar zwart of wit. Karol heeft ook kwaliteiten die je kunt waarderen, zoals zijn liefde voor Maria en zijn dochter. Hij vindt het martelen van politiek verdachte mensen werk dat gewoon moet gebeuren. In zijn ogen zijn mensen met afwijkende meningen subversieve vijandelijke elementen, die de orde in gevaar brengen. Om dit gevaar te bezweren zijn alle middelen geoorloofd. Hij gelooft in wat hij doet, maar is geen sadist. Hij geniet niet van het martelen, maar ziet het als noodzakelijk kwaad."

Kleurig
Dat we het communistische Tsjechoslowakije in Winter '89 menen te herkennen, is eigenlijk niet de bedoeling, want Danniel wilde een anonieme dictatuur opvoeren. "Ik wilde een totalitair land laten zien, dat voor mij net zo goed Chili onder Pinochet als een communistische dictatuur kan zijn. Sterker nog, de film kan zich tegenwoordig overal afspelen, want ook in veel zogenaamd beschaafde landen wordt gemarteld. Elk land heeft een klasse van militairen en een geheime dienst die de orde willen verdedigen, waarbij het voor hen eigenlijk niet uitmaakt onder wat voor soort regime zij werken. Na revoluties kunnen deze mensen meestal gewoon blijven zitten, omdat ook een nieuwe regering dit soort vakmensen nodig heeft."
Hoewel Danniel in Winter '89 filosofische en morele kwesties aan de orde stelt, is de film geen loodzware kost. De maker is blij het te horen. "Bij mij gaan interviews vaak over zware conflicten, terwijl ik mijn films niet zwaar wil laten zijn." Bij Winter '89 is hij daarin geslaagd. In tegenstelling tot wat gangbaar is spelen de sepia-getinte scènes in de dictatuur zich af in kleurig licht, terwijl de scènes in Nederland zich hullen in blauw, koud licht. Danniel: "De art direction wilde sombere en grijze kleuren voor de dictatuur, maar ik wilde juist lichte kleuren, omdat ik duidelijk wilde maken dat in een dictatuur jonge mensen, zoals Maria en haar medestudenten, ook heel veel plezier kunnen hebben."

Strot
Om de curieuze ramp die zich na de opnamen in Praag voltrok, kan Danniel inmiddels lachen. Alle opnames bleken onvertoonbaar uit het laboratorium te komen. De oorzaak was waarschijnlijk een niet goed functionerende camera. Hoewel de schadepost van een miljoen gulden voornamelijk door de verzekering werd gedekt, moesten alle scènes in Praag worden overgedaan, zodat een jaar na voltooiing van de opnamen Danniel weer in Praag stond. Een deel van de cast, waaronder de actrice die Maria had gespeeld, had inmiddels andere verplichtingen, zodat met veel nieuwe acteurs moest worden gewerkt. Lacherig: "Wie krijgt de kans om een film twee keer te maken?" Serieuzer: "Natuurlijk was het lastig, maar het had ook iets leuks. Door de mensen die voor de tweede keer meededen, werden we begroet met: 'Hallo, zijn jullie erweer?'. Er werden sentimentele herinneringen opgehaald aan de eerste draaiperiode." Of de tweede versie verschilt van de eerste? "De eerste Maria was wat zuurder, de tweede wat pittiger." Opmerkelijk is dat de acteur die Karol speelt een perfecte look-alike is van Thom Hoffman. "Ja, ik heb meer mensen dat horen zeggen, maar het is mij nooit opgevallen. Fysiek verschillen zij enorm. De acteur die Karol speelt weegt meer dan honderd kilo en is één meter tweeënnegentig lang."
Of hij tevreden is over Winter '89? De film heeft voor hem "de goede maat", zegt hij. "In mijn vroegere films had ik de neiging om zo subtiel te zijn, dat veel mensen de nuances niet meer zagen en het saai vonden. Met Winter '89 heb ik voor mezelf een goed evenwicht gevonden. Wat ik wilde zeggen heb ik gezegd, zonder het op een grove manier mensen door de strot te duwen."

Jos van der Burg

Winter '89 gaat op het Nederlands Film Festival in première en wordt half november uitgebracht.



top
WINTER '89

Oktober 1998 #193

Regie en scenario
Danniel Danniel
Met
Markéta Hrubesová
Petr Motloch
Juliana Johanidesová
Zuzana Stivínová

Kleur, 100 minuten

Distributie
Buena Vista

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP