Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Het land is van degenen die het bevechten

WHITE MATERIAL

Frankrijk/Kameroen, 2009 | Claire Denis
white material is een helse afdaling in neokoloniaal Afrika.

Begin en einde zijn één bij Claire Denis: een duistere, desoriërenterende poel van rook, vuur en wraak. Geen houvast. Geen uitweg. De openingsbeelden van white material zijn als het slottafereel van een Griekse tragedie: alle hoofdpersonen liggen dood op het toneel, alleen de heldin — een hedendaagse Antigone — ontsnapt. Voor een laatste dwaaltocht door het schimmenrijk.
Het is bijna onmogelijk om de laatste film van Claire Denis niet in dat soort mythische termen te omschrijven. Zo sterk spreekt hij tot je ogen. Zo duidelijk ruik je de verbrande lichamen. Zo verslavend raast de adrenaline na die eerste beelden door je lichaam: vlucht, vlucht, vlucht! Nee, blijf, vecht! Maar verlam niet, want dan is het te laat.
Voor het eerst sinds haar overweldigende debuut chocolat (1988) keerde Denis terug naar de grond waar zij opgroeide: het in stof getekende neokoloniaal Afrika. De plaats van handeling is ditmaal naamloos. Niet meer het woelende, maar desondanks nog tamelijk vredige Kameroen (waar zij haar kinderjaren doorbracht en waar ook white material werd opgenomen): maar een anoniem land, waar zoals in zoveel Afrikaanse staten, stammenverschillen burgeroorlogen zijn geworden en de oorlog van allen tegen allen regeert.
Spil van de gebeurtenissen is Marie Vaile, de eigenaresse van een koffieplantage die door oprukkende rebellen wordt bedreigd. Voor de laatste maal vliegt het Franse leger in helikopters over en raadt de bewoners aan het terrein te verlaten. Ze kunnen niet langer instaan voor hun veiligheid. Landen om hun burgers daadwerkelijk te helpen doen ze al lang niet meer.
Marie piekert er niet over weg te gaan. Dit is sinds generaties haar land. Haar familieleden hebben zo hun eigen redenen om te blijven: haar opportunistische ex-man rent rond als een kip zonder kop en probeert achter haar rug om de plantage te verkopen, haar zoon is weggezakt in apathie en haar schoonvader te ziek om te reizen. Allemaal geloven ze dat de burgemeester van het naburige dorp, die er een privélegertje op nahoudt, hen wel zal beschermen tegen de rebellenleider The Boxer, een even charismatische als nietsontziende revolutionair.

Granaatscherven
Maar zoals gezegd: het is een oorlog van allen tegen allen, waarin alleen opportunistische allianties te smeden zijn, idealen en principes duur betaald worden en de chaos heerst. Dat is de dynamiek waar het om draait. Marie (Isabelle Huppert) is voortdurend in beweging. En om haar heen tolt de wereld. Onverschrokken racet ze op haar motorfiets, lift ze mee met vluchtelingen, loopt ze de blaren op haar voeten om te redden wat er te redden valt. Het is een week voor de oogst, maar ook haar laatste arbeiders laten haar in de steek: "Koffie is koffie, niet de moeite waard om voor te sterven."
Bij Claire Denis was de plot al nooit de motor voor haar films. En ook in white material presenteert ze de verhaalelementen als granaatscherven die vooral dodelijke verwarring moeten zaaien. Wie hoort bij wie? Wie is vijand? Wie vader? Zoon? Van wie? De hele film is een nachtmerrie, met zijn eigen ontgoochelende logica, zoals l'intrus (2004) dat was, al is de vertelling minder elliptisch. Net als in die film, waarin hoofdpersoon Louis Trebor (gespeeld door Michel Subor, nu in de rol van pater familias Henri) een harttransplantatie moest ondergaan, duiden beelden van honden en paarden op een onderliggende symbolisch-archetypische laag. Als zoon Manuel zich op een gegeven moment bij de kindsoldaten aansluit, hoort Marie van een waarzegger dat haar zoon 'een hond' geworden is, op hetzelfde moment dat het kinderleger hem de niet zo vleiende bijnaam 'gele hond' geeft. Om zijn engelachtige blonde haar, dat hij dan al heeft afgeschoren. En omdat, zoals we later zullen horen, 'jongensblond ongeluk brengt'. Of is dat alles een droom?
Moeten we dat nog onderliggend noemen? Ook in white material is het lichaam van de film als het ware gevild, de huid afgestroopt, zijn zenuwen bloot. Binnen is buiten geworden. De symboliek is de laatste naakte waarheid. Denis laat die zo beelden rechtstreeks tot je onderbewuste spreken, dat je je niet eens meer hoeft af te vragen wat ze betekenen. Ze zijn.

Eigendom
Van wie is het land? Van wie is het Afrikaanse land? Welke eigendomsrechten ontleent Marie aan het feit dat zij het land exploiteert, ook al is het generaties lang, is het inmiddels het land van háár vaderen geworden? Het Brechtiaanse 'het land is van degenen die het bewerken' voldoet niet (meer) als antwoord op die vraag waar het in white material om draait.
Verwacht van Claire Denis geen eenduidige politiek. Landeigenares Marie heeft evenzeer haar sympathie als de moordende Boxer. Het land is van hen allebei, al hebben ze conflicterende belangen. Maar het is het land waardoor ze, al is het maar voor een verraderlijk ogenblik, een onuitgesproken verwantschap delen.
Marie is al lang geen buitenstaander meer in Afrika: het sproetige lichaam en de vlassige haren van Isabelle Huppert zijn even rood als het stof op de wegen en het geronnen bloed van de rebellen die de macht willen heroveren. De camera (voor het eerste niet van Denis' vaste cameravrouw Agnès Godard, maar van Yves Cape, die recentelijk ook hadewych draaide en persécution) die over haar gespierde armen, haar pezige handen en haar getekende gezicht dwaalt, filmt een oud en vermoeid landschap. Een landschap dat leven en dood heeft gezien. Zoals in al Denis' films het lichaam een landschap is, een terra incognita van zweet en andere lichaamssappen. Maar Marie is niet alleen het land, zij is ook het oog. Zoals zij over het hek bij burgemeester Cherif naar de blote mannenlijven staart, die pronken met hun wapens, is ze ook Claire Denis zelf zoals die schaamteloos naar de lichamen van de legionairs keek in beau travail (1999).
Na het intense en impressionistische 35 rhums, een film die Denis min of meer parallel aan white material ontwikkelde, is white material zowel toegankelijker als raadselachtiger. De losse structuur van de oorlogsfilm, de aloude strijd tussen ongeïdentificeerde goeden en slechten, houdt de aandacht vast. Maar daaronder, in die kolkende woedende poel van oerbeelden en emoties, openbaart zich wederom het ware genie van niet alleen een van de belangrijkste, maar ook relevantste filmmakers van onze tijd. Het gaat er niet alleen om dat die strijd om het land, om eigendom, om rechten de hele wereld in een permanente wurggreep gevangen houdt, van de buitenwijken van Parijs, tot de Limburgse heuvels, de West Bank en de erfgrens. Het gaat erom dat Marie en The Boxer allebei hun land willen bewerken.

Dana Linssen



top
WHITE MATERIAL

Juli/augustus 2010 #323

Productie
Pascal Caucheteux
Regie
Claire Denis
Scenario
Claire Denis
Marie N'Diaye
Camera
Yves Cape
Montage
Guy Lecorne
Art direction
Abiassi Saint-Père
Muziek
Stuart Staples
Met
Isabelle Huppert
Christophe Lambert
Michel Subor
Isaach de Bankolé

Kleur, 106 minuten

Distributie
Wild Bunch
Te zien
vanaf 22 juli

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


W

W.
W.E.
WAAR IS HET PAARD VAN SINTERKLAAS?
Waar is Knoester
WAAR STAAT HET HUIS VAN MIJN VRIEND?
WAAROM HEEFT NIEMAND MIJ VERTELD DAT HET ZO ERG ZOU WORDEN IN AFGHANISTAN
Wadjda
WAG THE DOG
The Wailing
Waiting for Giraffes
WAITING FOR SANCHO
WAITING FOR SUPERMAN
WAITING FOR THE CLOUDS
WAITING TO EXHALE
WAITRESS
Wake in Fright
Wakefield
The Wakhan Front (Clément Cogitore over)
WAKING LIFE
WAKING NED
WAKING THE DEAD
Wakker in een boze droom
Wakolda
Waldstille
The Walk
A Walk Among the Tombstones
A WALK IN THE CLOUDS
A Walk in the Woods
Walk of Shame
WALK ON WATER
WALK THE LINE
Walk with Me
WALKABOUT
WALKER
Walking Distance
Walking on Sunshine
WALKING TALL
Walking with Dinosaurs
The Wall
WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS
WALL-E
WALLACE & GROMIT ARE BACK!
WALLACE & GROMIT: THE CURSE OF THE WERE-RABBIT
WALLAH BE
WALS VOOR DE STORM
Walt Disney Animation Studios Short Films Collection
WALTZ WITH BASHIR
Die Wand
WANDA
Wanderlust
WANTED
HET WAPEN VAN GELDROP
THE WAR
War Dogs
War for the Planet of the Apes
War Horse
War of the Arrows
WAR OF THE BUTTONS
WAR OF THE WORLDS
THE WAR ROOM
WAR, INC.
Warcraft: The Beginning
The Ward
Warm Bodies
WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
THE WARRIOR
Warrior
WARRIORS OF VIRTUE
WAS NICHT PASST WIRD PASSEND GEMACHT
The Watch
THE WATCHER
WATCHMEN
Water Children
The Water Diviner
WATER EN VUUR
WATER FOR ELEPHANTS
WATER HORSE
THE WATERBOY
Waterboys
THE WATERDANCE
WATERLAND
WATERWORLD
The Wave
Wavumba
THE WAY BACK
THE WAY I SPENT THE END OF THE WORLD
A WAY OF LIFE
THE WAY THROUGH THE BLEAK WOODS
The Way Way Back
WAYNE'S WORLD 2
THE WAYWARD CLOUD
Wałęsa: Man of Hope
We Are Brothers (IFFR Jang Jin)
We Are the Best!
We Are What We Are
We are X
We Are Your Friends
We Bought a Zoo
We Come as Friends
WE DON'T LIVE HERE ANYMORE
WE FEED THE WORLD
We Margiela
We Need to Talk About Kevin
WE OWN THE NIGHT
WE SHALL OVERCOME
WE WERE SOLDIERS
We're the Millers
THE WEATHER MAN
Webcam
THE WEDDING BANQUET
WEDDING CRASHERS
THE WEDDING DATE
WEDDING DAZE
THE WEDDING PLANNER
The Wedding Ringer
THE WEDDING SINGER
De wederopstanding van een klootzak
WEDLOCK
Weekend
A Weekend in Paris (Le week-end)
Een weekje weg
WEEMOED & WILDERNIS
Weemoed & wildernis en Smart Cities Unlimited (Workshop Filmkritiek)
WEERSPIEGELINGEN (OTRAZHENIIE V ZARKALE)
Weg van jou
The Weight of Elephants
THE WEIGHT OF WATER
Weiner (Josh Kriegman over)
DAS WEISSE BAND
DER WEISSE WAL (DE WITTE WALVIS)
WELCOME
WELCOME TO COLLINWOOD
WELCOME TO DONGMAKGOL
WELCOME TO SARAJEVO
WELCOME TO THE DOLLHOUSE
WELCOME TO THE JUNGLE
Welcome to the Punch
WELCOME TO THE RILEYS
WELCOME TO WOOP WOOP
DIE WELLE
WELLNESS
Welp
Die Welt
WELT AM DRAHT
WELT SPIEGEL KINO
WENDY AND LUCY
WERCKMEISTER HARMÓNIÁK
DE WERELD VAN SOFIE (SOFIES VERDEN)
WERELD VAN STILSTAND
WES CRAVEN'S NEW NIGHTMARE
WEST OF THE TRACKS
West Side Story
WESTERN
Westworld
De wet van 3
WHALE RIDER
WHAT A GIRL WANTS
WHAT DREAMS MAY COME
What Happened To Monday
WHAT HAPPENS IN VEGAS
WHAT JUST HAPPENED?
WHAT LIES BENEATH
What Maisie Knew
WHAT THE #$*! DO WE KNOW?!
WHAT THE BLEEP — DOWN THE RABBIT HOLE
WHAT TIME IS IT THERE (NI NEIBIAN JIDIAN)
What to Expect when You're Expecting
What We Did On Our Holiday
What We Do In the Shadows
WHAT WOMAN WANT
WHAT'S THE WORST THAT COULD HAPPEN?
What's Your Number?
WHATEVER WORKS
WHEELS OF FORTUNE
WHEN A MAN LOVES A WOMAN
WHEN A STRANGER CALLS
WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIRS
When Marnie Was There
WHEN NIGHT IS FALLING
WHEN THE LEVEES BROKE
WHEN THE LIGHT COMES
WHEN THE ROAD BENDS/GYPSY CARAVAN
WHEN WE WERE KINGS
WHERE ANGELS FEAR NO THREAD
WHERE IN THE WORLD IS OSAMA BIN LADEN
WHERE THE HEART IS
WHERE THE SIDEWALK ENDS
WHERE THE WILD THINGS ARE
Where To Invade Next
While We're Young
WHILE YOU WERE SLEEPING
Whiplash (Leiden International Film Festival)
The Whirlpool
WHISKY
WHISPERING PAGES
WHISPERS IN THE DARK
The Whistleblower
THE WHITE BALLOON
White Bird in a Blizzard
WHITE CHICKS
THE WHITE DIAMOND
WHITE DOG
White God
White House Down
WHITE LIGHTNIN'
WHITE MAN'S BURDEN
THE WHITE MASAI
WHITE MATERIAL
WHITE NOISE
WHITE NOISE 2
WHITE OLEANDER
THE WHITE PLANET
White Shadow
WHITE SQUALL
White Sun (Deepak Rauniyar over)
Whitney: Can I Be Me
WHO AM I
WHO KILLED ATLANTA'S CHILDREN?
WHO THE HELL IS JULIETTE?
THE WHOLE NINE YARDS
Why Him?
WICKED CITY
THE WICKER MAN
WICKIE DE VIKING
Wickie en de schat van de goden
WIDE AWAKE
WIDOW'S PEAK
WILBUR WANTS TO KILL HIMSELF
Wild
WILD BEES
Wild Bill (Dexter Fletcher)
WILD BILL (Walter Hill)
Wild Card
WILD HOGS
WILD ROMANCE
WILD SIDE
Wild Tales
WILD THINGS
THE WILD WILD WEST
WILDE
DE WILDE BENDE
DE WILDE BENDE 2
Wilde mossels
WILDGROEI
WILLIAM SHAKESPEARE'S A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM
WILLIAM SHAKESPEARE'S HAMLET
WILLIAM SHAKESPEARE'S ROMEO + JULIET
WILLIE EN HET WILDE KONIJN
DE WIM VERSTAPPEN FILMCOLLECTIE
WIMBLEDON
WIN A DATE WITH TAD HAMILTON
Win Win
WIN/WIN
THE WIND IN THE WILLOWS
The Wind Rises
Wind River
THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY
DE WIND ZAL ONS MEENEMEN (BAD MARA KHADAD BORD)
WINDHORSE
WINDKRACHT 10: KOKSIJDE RESCUE
WINDOW TO PARIS
WINDTALKERS
WING COMMANDER
Wings
WINGS OF THE DOVE
WINNEBAGO MAN
Winnetoons — De schat van het Wilde Westen
Winnie
WINNIE THE POOH
THE WINSLOW BOY
WINTER '89
THE WINTER GUEST
Winter Nomads
Winter Sleep
Winter Vacation
WINTER WAR
WINTER'S BONE
Winter's Tale
WINTERSLEEPERS (WINTERSCHLÄFER)
WINTERSTILTE
WINX CLUB & HET GEHEIM VAN HET VERLOREN RIJK
Winx Club: Het magische avontuur
Wiplala
THE WISDOM OF CROCODILES
Wish Upon
WIT LICHT
The Witch
WITCH HUNT
WITHIN THE WHIRLWIND
WITHOUT A PADDLE
WITHOUT MY DAUGHTER
WITMAN FIÚK
De witte waan
WITTGENSTEIN
Das Wochenende
HET WOEDEN DER GEHELE WERELD
Woezel & Pip Op zoek naar de Sloddervos!
Wolf (Jim Taihuttu)
WOLF (Mike Nichols)
Wolf and Sheep (Shahrbanoo Sadat over)
A Wolf at the Door
The Wolf of Wall Street
THE WOLFMAN
The Wolfpack
WOLFSBERGEN
WOLKE NEUN (CLOUD 9)
WOLKEN IN MEI (MAYIS SIKINTISI)
The Wolverine
Wolves
The Woman in Black
The Woman in Black 2: Angel of Death
Woman in Gold
WOMAN ON TOP
THE WOMEN
THE WOMEN FROM THE LAKE OF SCENTED SOULS
WOMEN WITHOUT MEN
WONDER BOYS
Wonder Woman
WONDERFUL TOWN
WONDERLAND (James Cox)
WONDERLAND (Michael Winterbottom)
THE WOODEN MAN'S BRIDE
THE WOODSMAN
The Words
Workers
WORKINGMAN'S DEATH
THE WORLD
WORLD INVASION: BATTLE LOS ANGELES
THE WORLD IS NOT ENOUGH
WORLD TRADE CENTER
World War Z
The World's End
THE WORLD'S FASTEST INDIAN
WOYZECK
WR: MYSTERIES OF THE ORGANISM
Wrath of the Titans
Wreck-It Ralph
THE WRESTLER
WRESTLING ERNEST HEMINGWAY
WRISTCUTTERS: A LOVE STORY
Wrong
DAS WUNDER VON BERN
Wuthering Heights
WWW: WHAT A WONDERFUL WORLD
WYATT EARP