Brozer
Winter Sleep
Under the Skin
Locke
Le grand cahier
Lenina Dmitrievna in 900 dagen Overleven is geen verdienste

900 dagen

Nederland, 2012 | Jessica Gorter
Helden of slachtoffers? De overlevenden van het beleg van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog werden door de Sovjetstaat met medailles behangen. In het aangrijpende 900 dagen vertellen zij het schokkende verhaal achter de propagandaretoriek.

De dag van de grote overwinning wordt hij genoemd, de dag waarop het einde van het Duitse beleg van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog wordt gevierd. 900 dagen duurde het, van 8 september 1941 tot 27 januari 1944. Een eindeloze hongerwinter. En Leningrad, het huidige Sint-Petersburg, kreeg de bijnaam Heldenstad. Maar was het een overwinning? En waren de overlevenden helden? In haar op het International Documentary Filmfestival Amsterdam met de Prijs voor de Beste Nederlandse Documentaire bekroonde 900 dagen laat de in Russische onderwerpen gespecialiseerde Jessica Gorter (Piter, Ferryman across the Volga) de inmiddels hoogbejaarde ooggetuigen van een humanitaire ramp aan het woord.
"Het is allemaal zo obligaat en onpersoonlijk", zegt de 79-jarige Lenina Dmitrievna. "Ik was toen tien, dus feitelijk nog een kind." Dmitrievna is een van de geïnterviewden die in 900 dagen spreekt over het beleg, de manier waarop dat na de oorlog doodgezwegen werd en nu onder Poetin weer onderdeel is geworden van een propagandaretoriek waar de oude Sovjets niet voor zouden zijn teruggedeinsd. Al snel wordt duidelijk dat er niets heroïsch aan was. Het was overleven, overleven en nog eens overleven.
Het is vast een menselijk overlevingsmechanisme om niet te veel na te denken over waar je eventueel allemaal toe in staat zou zijn om te overleven. Wij als toeschouwers in het veilige bioscoopdonker doen dat niet en de hoofdpersonen uit 900 dagen ook niet (meer). Maar langzamerhand komen hun verhalen los. Tussen de regels. Over lijkschendingen. En kannibalisme. De KGB-rapporten waar de film af en toe uit citeert melden droogjes dat van de mensen die daarvoor veroordeeld werden het merendeel geen partijlid was. Gelukkig, hoor je de ambtenaren denken. Het moreel van de staat bleef onaangetast. Het is pijnlijk en stuitend hoe in koele zinnen de manipulaties van de Sovjet-Unie worden blootgelegd. Het is liegen met de waarheid.
En het is bijzonder knap hoe Jessica Gorter en haar team met de meest traditionele middelen die het documentairegenre biedt — interviews, archiefbeelden — zo ijzingwekkend beheerst en daardoor aangrijpend een verhaal vertellen over schaamte. Schaamte om te leven. Een heel leven lang. Zelfs in het onvermogen van deze overlevers om over die verborgen geschiedenis te praten — de een zwijgt, de ander vergoelijkt, de volgende ontkent — zit zoveel onnadrukkelijke gelaagdheid dat hun (onvertelde) verhalen nog lang weerklinken in je geheugen. Het zijn hun blikken die spreken. Weggestopte emoties die heel tersluiks rimpelen onder het oppervlak. Overleven is geen verdienste, zegt Zoya Nikolaevna. En ze schuift haar medaille naar de documentairemaakster toe. Zij hoeft hem niet meer. Eindelijk bevrijd.

Dana Linssen



top
900 dagen

Januari 2012 #339

*****

Regie
Jessica Gorter

78 minuten

Distributie
Mokum Filmdistributie
Te zien
vanaf 12 januari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


1

06
10 ON TEN
10 THINGS I HATE ABOUT YOU
10.000 BC
100 JAAR JOHN WAYNE
100% ARABICA
100% DE NOOIJER
DIE 1000 AUGEN DES DR. MABUSE
1000 ROSEN
101 DALMATIANS
DE 101 DALMATIËRS
102 DALMATIANS
10E CHAMBRE, INSTANTS D'AUDIENCES
11 Flowers
11:11:11
11:14
11TH HOUR
12
12 ANGRY MEN
12 MONKEYS
12 Years a Slave
127 HOURS
13
13 (TZAMETI)
13 Assassins
13 GOING ON 30
THE 13TH WARRIOR
1408
1492 — THE CONQUEST OF PARADISE
HET 14E KIPPETJE
15 MINUTES
16 BLOCKS
17 AGAIN
17 Filles
170 Hz
187
19
1911 Revolution
1981
1: Life on the Limit
2 Days in New York
2 DAYS IN PARIS
2 DAYS IN THE VALLEY
2 FAST 2 FURIOUS
2 Guns
20 Feet From Stardom
200 CIGARETTES
2001: A SPACE ODYSSEY
2012
2046
21
21 and Over
21 GRAMS
21 Jump Street
22 Jump Street
22 MEI
24 CITY
24 HOUR PARTY PEOPLE
25 KIDS & 1 DAD
25 WATTS
25/01/95
25TH HOUR
27 DRESSES
28 DAYS
28 DAYS LATER
28 Hotel Rooms
28 WEEKS LATER
3 (Tres)
3 Days To Kill
3 Days to Kill
THE 3 ROOMS OF MELANCHOLIA
30 DAYS OF NIGHT
30 MEI 1969 (GRITU DI UN PUEBLO)
300
3000 MILES TO GRACELAND
300: Rise of an Empire 3D
32 SHORT FILMS ABOUT GLENN GOULD
35 RHUMS
36 QUAI DES ORFÈVRES
360
38 témoins
THE 39 STEPS
3:10 TO YUMA
4
4 BY AGNÈS VARDA
4 ELEMENTS
4 MAANDEN, 3 WEKEN EN 2 DAGEN
4 X PETER WEIR
40 DAYS AND 40 NIGHTS
THE 40 YEAR OLD VIRGIN
4:30
THE 4TH KIND
5 X 2
50 FIRST DATES
50/50
THE 51ST STATE
69: liefde seks senior
6IXTYNIN9
THE 6TH DAY
7 Days in Havana
7 DAYS TO LIVE
71 FRAGMENTE EINER CHRONOLOGIE DES ZUFALLS
7915 KM
8 1/2
8 1/2 WOMEN
8 FEMMES
8 MILE
800 BALAS
8MM
9
9 SONGS
900 dagen
9TH COMPANY