De geruchtenmachine - mei 1996, nr 167
Een publieksactie moet de negatieve effecten van het Europees Kampioenschap voetballen pareren. Kreeg iedere Albert Heijn-klant vorig jaar bij de kassa een coupon, die hij bij de bioscoopkassa kon inwisselen tegen een gratis kaartje, mits hij er ook nog een kocht, dit jaar kan voor gratis kaartjes vanaf 10 juni voor een periode van vijf weken de drogisterijketen Etos worden bezocht.
Dat Nederlanders over een nuchtere aard - of is het onverschilligheid? - beschikken, bewezen zij na de Oscar-overwinning van Marleen Gorris' Antonia. Wie verwachtte dat op de film, die in veel bioscopen in herroulatie ging, een grote stroom chauvinistische vaderlanders zou afkomen, vergiste zich. Trok de film voor de Oscar-uitreiking ongeveer 60.000 bezoekers, het effect van de Oscar stuwde dat aantal op naar 90.000. Natuurlijk: een aardig aantal, maar geen cijfer dat past bij een Oscarwinnaar. Dat de vaderlandse film alleen een groot publiek bereikt met populair amusement als Flodder en Filmpje! (respectievelijk 500.000 en een miljoen bezoekers) bewijst ook Alex van Warmerdams De jurk, die in vijf weken 55.000 toeschouwers trok. Het is twijfelachtig of De jurk het aantal van 100.000 dat Van Warmerdams vorige film De Noorderlingen behaalde, zal bereiken.
Toelating tot Cannes was dit jaar voor de Nederlandse film een onbereikbaar ideaal. Geen enkele nationale film werd geselecteerd. Wel is Nederland financieel en produktioneel betrokken bij vier in Cannes te vertonen films. Lars von Triers competitiefilm Breaking the waves werd mede-gefinancierd door het Nederlands Fonds voor de Film en Argus Film Produktie was de co-producent. Bij Haifa van Rashid Masharawi was Argus Film Produktie de enige producent. Deze film zal te zien zijn in het onderdeel 'Un certain regard'. Het Nederlandse Staccato Film is als co-producent betrokken bij het door Alejandro Agresti in Argentinië gedraaide Buenos Aires vice versa. Ook deze film is te zien in 'Un certain regard', evenals Peter Greenaway's The pillow book, dat werd mede-geproduceerd door Kees Kasander en Denis Wigman. Zijn Nederlanders beter in zakendoen dan in filmische verbeeldingskracht?
Cinema Boulevard wordt de nieuwe naam van Filmzomer en Les vacances du cinéma. De samenwerking die sinds vorig jaar tussen de twee zomerfilmprogramma's bestaat wordt nu dus ook in de naam tot uitdrukking gebracht. Het programma zal dit jaar uit ongeveer 160 titels bestaan, die variëren van kunstzinnige films tot de betere commerciële produkties. De selectie wordt gedaan door Argus Film, Filmtheater Desmet en Lantaren/Venster. Ongeveer 110 films zijn recente films - niet ouder dan twee jaar - de overige 50 behoren tot het thematische onderdeel dat dit jaar in het teken staat van de Portugese en Spaanstalige cinema. Het programma, dat begint op 4 juli en doorloopt tot 28 augustus, zal in ongeveer 25 theaters te zien zijn.
Stardust, het filmprogramma van de VPRO, zal in het volgend seizoen niet langer twee keer maar nog slechts één keer per maand te zien zijn. Ook verschuift de dag en het uitzendtijdstip van het programma, dat voortaan op woensdagavond laat zal worden uitgezonden. De formule van het programma - een aantal uitgewerkte items - wordt niet gewijzigd. De makers van Stardust hoeven ondanks de halvering van hun programma niet stil te zitten, want zij zullen voortaan ook inleidingen maken - zoals korte portretten van regisseurs - bij een aantal door de VPRO uit te zenden films.
De belangenorganisatie van de filmtheaters en filmhuizen (ANF) is tevreden over de stijging van het bezoek vorig jaar aan de filmtheaters en filmhuizen met 2% naar 775.000. Nieuwe filmtheaters in Apeldoorn, Breda, Delft, Deventer, Hilversum, Leeuwarden en Zwolle waren opmerkelijk succesvol. Opvallend was dat het bezoekcijfer meer dan in vorige jaren werd bepaald door een groot aantal titels. Niet alleen nieuwe films, maar ook de klassiekers in het programma Les films du paradis ondervonden veel belangstelling. Nog meer reden tot vreugde was de stijging van de rijksbijdrage dit jaar aan het 'Investeringsfonds voor Filmhuizen' met 50.000 gulden. Staatssecretaris Nuis verhoogde het bedrag van 150.000 naar 200.000. Het investeringsfonds is bestemd voor renovaties en vernieuwingen van filmtheaters. Een voorwaarde om geld te krijgen is dat ook de lokale overheid een "substantiële bijdrage" levert. Volgens Gerard Bunnik, secretaris van de ANF, is het fonds, dat sinds 1985 bestaat, zeer succesvol. "Tot nu toe heeft het rijk er 1,5 miljoen gulden in gestopt, waarmee het tienvoudige aan lokale steun is binnengehaald. Zo kreeg in Maastricht het filmtheater 30.000 gulden uit het investeringsfonds, maar 650.000 aan lokale steun." Het succes van het fonds heeft de ANF verleid om in het nieuwe Kunstenplan een verdubbeling van het bedrag te vragen. Dat er voor dit jaar alvast is besloten om het bedrag met 50.000 gulden te verhogen, doet de hoop groeien dat deze vraag wordt gehonoreerd. Bunnik: "Ik reken er op, ook al omdat er steeds meer aanvragen worden ingediend."
ZUSJE blijft het internationaal goed doen. Robert Jan Westdijks verrassende debuutfilm won op 13 april de hoofdprijs op het Internationale Filmfestival van Istanboel, zodat het prijzentotaal voor de film inmiddels is gestegen tot acht. Ook Eline Flipse's documentaire over moderne Chinese componisten wordt niet alleen in eigen land, maar ook daarbuiten gewaardeerd. De oogst van de stilte won in Zwitserland op het Documentaire Festival in Nyon de Grand Prix. Flipse keerde huiswaarts met 10.000 Zwitserse Francs.
From dusk till dawn was de favoriete film van de bezoekers van het 13e Festival van de Fantastische Film, wat maker Robert Rodriguez (El mariachi, Desperado) de Silver Scream Award opleverde, een sculptuur die hem zal worden toegestuurd, want de winnaar was niet op het festival aanwezig. Eerdere winnaars op het festival waren onder meer Jonathan Demme (The silence of the lambs), Katsuhiro Otomo (Akira) en Peter Jackson (Braindead). De roadmovie annex vampierfilm From dusk till dawn is gebaseerd op een scenario van Quentin Tarantino, met in de hoofdrollen Juliette Lewis, George Clooney, Harvey Keitel en Quentin Tarantino. De film zal volgende maand in Nederland te zien zijn. Het 13e Festival van de Fantastische Film omvatte 46 films en trok 6000 bezoekers, waarvan 1200 tijdens de traditionele 'Night of terror'.
Dat de Amerikaanse filmwereld Nederland goedgezind is, bleek vorige maand bij de Oscar-uitreiking en blijkt nu uit de opdracht die architect Rem Koolhaas (51) met zijn bureau Office for Metropolitan Architecture (OMA) in de wacht sleepte. Koolhaas is gevraagd om in Los Angeles het architectonische masterplan te ontwerpen van het nieuwe complex - film-, muziek- en televisiestudio's en kantoren - van mediagigant MCA. Met de uitvoering van het plan is een bedrag van drie miljard gulden gemoeid. Volgens Koolhaas is een van de redenen waarom juist hij werd uitgekozen zijn affiniteit met film. Hij doelt daarbij op zijn opleiding aan de Filmacademie, een studie die hij volgde voordat hij zich op de architectuur richtte. Ideetje voor werkloze filmmakers?
Het BTW gesteggel binnen de NFC, de koepelorganisatie van de filmbranche, is nog steeds niet afgelopen. Het verhaal is bekend: in het kader van de Europese belastingharmonisatie-wetgeving bedraagt sinds 1 januari van dit jaar de BTW op een bioscoopkaartje geen 17,5 maar 6%. Dat levert een bedrag op van ongeveer achttien miljoen gulden. Eind vorig jaar kwam de NFC met Staatssecretaris Nuis van OC&W overeen dat hij de helft van dit geld mag gebruiken om de gaten in zijn kunstbegroting te dichten. Uit dank besloot de Staatssecretaris om als tegenprestatie de subsidie aan het Nederlands Fonds voor de Film jaarlijks met één miljoen gulden te verhogen. Over de besteding van de andere helft van het geld zou de bioscoopbranche zelf beslissen. En toen werd het oorlog, want aan wie moet het geld ten goede komen? Moet de negen miljoen in zijn geheel worden besteed aan de produktie van Nederlandse films? Hebben distributeurs er recht op? Of komt het geld de bioscoopexploitanten toe? "Er is nog geen strategisch plan, we gaan daar binnenkort mee aan de slag", liet NFC-voorzitter Robbert Wijsmuller - aan wie de uitdrukking 'regeren is vooruitzien' kennelijk niet besteed is - in januari de Filmkrant weten. Daarna sneuvelde als eerste het idee om het geld collectief te besteden. Wie de Nederlandse filmbranche kent, waar het woord 'gezamenlijk' een vloek is, verbaast dat niet. Daarna werd de strijd om de poen uitgevochten door de distributeurs en de exploitanten, die nu een verdeelsleutel schijnen te hebben gevonden, die is gebaseerd op de filmhuurpercentages. Niet iedereen conformeert zich aan de afspraak. Verschillende exploitanten, waaronder Krijn Meerburg van Cinecenter en De Uitkijk, voelen niets voor de verdeling. Zij willen dat meer geld bij de exploitant blijft, omdat veel theaters nodig een opknapbeurt moeten hebben. Kortom: wordt vervolgd.
Marlies Voorneman verruilt haar baan als medewerkster bij The Publicity Company met ingang van mei voor de functie van promotie-manager bij Effective Promotion Management in Utrecht. Annemarije Boermans, die ervaring opdeed in de filmbranche als stagiaire bij PolyGram Filmed Entertainment en Zeitgeist Films in New York, wordt haar opvolgster. Nog meer personeelswijzigingen: Peter van Vogelpoel heeft zijn distributiewerkzaamheden bij Argus Film beëindigd, om zich volledig te kunnen wijden aan Argus Film Produktie, waarvoor hij al werkzaamheden verrichtte. Is Van Vogelpoel de komende man, Henri Kuipers vertrekt bij Argus Film Produktie om zich onder naam de Lynx Film Produktie als zelfstandig producent te vestigen. Publiciteitsmedewerker Juliette Jansen neemt de distributietaak van Van Vogelpoel over. Voor de boeking is Martin Dales aangetrokken, die acht jaar bij het Amsterdamse Uitburo werkte.
Vergeleek president Mugabe van Zimbabwe vorig jaar homoseksuelen in zijn land met varkens, ook de culturele repressie lijkt onder zijn bewind toe te nemen. Zo worden schrijvers, journalisten, film- en theatermakers steeds vaker bedreigd en lastig gevallen door de censuur. Een recent geval zijn de problemen rond de produktie van de film Flame, die gaat over de ervaringen van twee vrouwen die zich in de tijd van de bevrijdingsstrijd aansloten bij de guerilla's. Omdat de film niet alleen het heldendom toont van de bevrijders, maar ook ontsporingen als verkrachting en plundering, staan de makers van de film onder zware druk. Tijdens een politie-inval werd de film (tijdelijk) in beslag genomen met als argument dat hij pornografische beelden zou bevatten. Inmiddels is de film geselecteerd voor het festival van Cannes, maar of het regime in Zimbabwe filmmaker Ingrid Sinclair met haar film zal laten vertrekken, is hoogst onzeker.
Samenwerking meden ze altijd als een besmettelijke ziekte, maar het is er nu toch van gekomen: het Noordelijk Filmfestival in Leeuwarden en het Film Festival Groningen hebben de intentie uitgesproken samen te gaan werken. Vonden buitenstaanders het altijd al een ridicule situatie dat de twee festivals, die allebei in november plaatsvinden, elkaar vaak danig in de weg zaten, kennelijk heeft het gezond verstand nu ook gezegevierd bij de organisatoren. Zij overwegen om de festivals vanaf volgend jaar gelijktijdig te organiseren, zodat onderling films kunnen worden uitgewisseld en gemeenschappelijke programma's kunnen worden opgezet. Zelfs wordt niet uitgesloten dat beide filmfestivals dezelfde naam krijgen: Noordelijk Film Festival.
Les films du paradis zal het volgende seizoen worden voortgezet. De reden is dat de vertoning van 52 klassiekers die vanaf september vorig jaar tot september dit jaar in 52 filmtheaters in het kader van 100 jaar cinema te zien zijn, voldoende succesvol is. Dat laatste verbaast enigszins omdat er ook berichten de ronde doen dat veel klassiekers niet meer dan een handjevol mensen weten te trekken. Met name in de provincie schijnt Les films du paradis een treurige zaak te zijn. Rieks Hadders, die namens het Nederlands Filmmuseum en IAF het programma organiseert, nuanceert het 'lege zalen' verhaal. "Het is inderdaad waar dat in de reguliere bioscopen het programma is mislukt, maar in de filmtheaters en filmhuizen loopt het uitstekend. Daarom gaan we met Les films du paradis II ook niet meer de gewone bioscoop in, maar alleen nog de filmtheaters en filmhuizen." Als voordeel van het afhaken van de bioscopen ziet Hadders de mogelijkheid om avontuurlijker te kunnen programmeren. "In het eerste programma moesten het toch vooral bekende titels zijn, die bij iedereen een belletje doen rinkelen, maar omdat we ons nu uitsluitend op een filmhuispubliek richten, hoeft dat niet meer. We kunnen nu bijvoorbeeld ook een film van Sergej Paradjanov op het programma zetten." Les films du paradis II moet wel veel minder kosten dan het eerste programma. Hadders: "We hadden toen sponsoring en subsidie zodat we een budget van acht ton hadden, waarmee we onder andere een dure catalogus hebben bekostigd. Nu zijn we aangewezen op eigen middelen, zodat we het met hooguit twee ton moeten zien te halen." Overigens krijgt ook Silent Classics een vervolg. Dit programma, dat bestaat uit tien klassieke zwijgende films, rouleerde dit jaar door de filmtheaters en filmhuizen. Het vervolg zal Silent Treasures heten. Hadders: "Het verschil met het eerste programma is dat het programma nu niet bestaat uit die hele bekende klassiekers, maar dat we hebben geselecteerd onder het motto 'minder bekende titels van bekende regisseurs'.
'Robbe-Grillet en het serialisme' zal bij weinigen een belletje doen rinkelen. We hebben het over de doctoraalscriptie van Pauline Kleyer, die daarmee de eerste 'Professor Doctor Jean Marie Peters Prijs' - genoemd naar de nestor van het wetenschappelijke filmonderzoek in het Nederlands taalgebied - heeft gewonnen. De jury, onder voorzitterschap van prof.dr. Ed Tan (Vrije Universiteit), roemt in het juryrapport de compositie van de scriptie: "zij munt uit door eruditie en analytische helderheid en is voortreffelijk - soms zelfs briljant - geschreven." De complimenten leverden Kleyer f 500,- op.
Oliver Stone moet zich voor de rechter verantwoorden op beschuldiging van aanzetting tot moord, zo meldt Vrij Nederland. Althans dat wil de Amerikaanse bestseller auteur John Grisham ('The firm', 'The client', 'The Pelican brief'), omdat Stone's film Natural born killers volgens hem een jongen en een meisje de inspiratie gaf om als desperado's door Amerika te trekken, waarbij zij een rechter in koelen bloede vermoordden en een winkelierster invalide schoten. Grisham over de relatie tussen deze daden en Natural born killers: "Wat Oliver Stone zegt is: moord is cool en leuk, moord is te gek, een kick, moord is een drug die je naar willekeur gebruiken kunt. Hoe meer je moordt hoe cooler je wordt. Je wordt een beroemdheid en lieveling van de media en je komt met je gezicht op de omslag van de bladen. Je zal niet gestraft worden." Stone schreef inmiddels een weerwoord, waarin hij zich afvroeg of Grisham ook wil dat alle slijterijen worden gesloten omdat er onder invloed van alcohol regelmatig moorden worden gepleegd. Ook wierp hij het punt van de vrije meningsuiting in de strijd: "Ik huiver van angst als ik lees dat zo'n invloedrijke jurist en schrijver als Grisham beweert dat een bepaald kunstwerk nooit gemaakt had mogen worden." Of het tot een rechtzaak komt, is overigens nog onzeker, omdat de zaak nog niet aanhangig is gemaakt. Grishams emotionele uitbarsting lijkt vooral bedoeld om een publiek debat op gang te brengen.
Natural born killers: opnieuw inzet van debat.
Motel Films is de naam van de nieuwe produktiemaatschappij die eindverantwoordelijk is voor het project dat de VPRO en het Nederlands Fonds voor de Film op poten zetten en dat eruit bestaat dat vijf jonge filmmakers een low-budget speelfilm mogen maken van elk zeven ton. De films moeten gaan over mensen die eind jaren negentig geconfronteerd worden met een ingrijpende verandering in hun leven. De scriptontwikkeling vindt plaats in 1996, de films zullen volgend jaar worden gerealiseerd. De films zullen door de VPRO worden uitgezonden, maar mogelijk ook in de bioscoop te zien zijn. In de filmwereld wordt verdeeld gereageerd op het project. Velen zien in het project vooral een succesvolle lobby van Bram van Splunteren, met het relatief onervaren Motel Films, waarachter Jeroen Beker en Frans van Gestel schuilgaan, als dekmantel. Slechts in schijn is hier sprake van een buitenproducent, in werkelijkheid blijft de operatie binnen de muren van de VPRO. Opmerkelijk is in ieder geval dat het Fonds, dat normaliter veel waarde hecht aan ervaren producenten, voor deze constructie heeft gekozen.
Een groot centrum voor film en mediakunst is al vier jaar een Amsterdams ideaal waarvoor vooral Rialto's Raymond Walravens zich sterk maakt. De meest recente lokatie voor dit plan is het terrein van bioscoop Bellevue Cinerama in de Marnixstraat. Een klein jaar geleden was er plotseling sprake van dat Toneelgroep Amsterdam met steun van de gemeente in het pand zou trekken. Een koude douche voor Walravens, die zijn ideaal in rook zag vervliegen. Nu Toneelgroep Amsterdam toch maar liever niet naar de Marnixstraat verhuist, gloort er weer hoop. Walravens heeft de interesse weten te wekken van filmdistributeurs Cinemien, NFM/IAF, Contact Film Cinematheek en LOKV, plus het kinderfilmfestival Cinekid. Ook het Nederlands Filmmuseum heeft laten weten incidenteel gebruik te willen maken van de zalen in het gebouw. Walravens zou ook graag zien dat het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) zich tot het pand zou bekeren, maar het festival heeft voorlopig haar zinnen gezet op de City-bioscoop van Pathé. Inmiddels wordt gesproken over een informateur die net als in de Haagse politiek tot taak krijgt een stevige coalitie te smeden. Of de plannen voor het centrum kans van slagen hebben, zal binnenkort blijken, want B & W komt voor de zomer met een voorstel, waarna er voor het eind van dit jaar een beslissing wordt genomen. Een nieuw gevaar is Joop van den Ende, die heeft aangekondigd dat hij "ook wel iets in het centrum wil doen".
De filmladder, de wekelijkse agenda met alle films in de dagbladen, ziet er de laatste weken anders uit dan voorheen. Niet alleen staan de Pathé bioscopen op een grijze ondergrond afgedrukt, ook doet de kop van de ladder denken aan de huisstijl van Pathé. Dit is het gevolg van de beslissing van Pathé Cinemas om zich duidelijker van de concurrentie te onderscheiden, zodat in de ladder Pathé bioscopen duidelijk te herkennen zijn. Daarmee is het principe dat alle exploitanten in de ladder gelijk worden behandeld doorbroken. Hoewel Pathé alleen stond in haar drang tot profilering, wist zij haar zin door te drijven met het dreigement dat zij anders zou gaan adverteren met een aparte Pathé-filmladder, zodat de gezamenlijke filmladder zou worden opgeblazen. Onder deze zware druk haalden de andere exploitanten bakzeil. Uit het voorval blijkt weer eens dat Pathé Cinemas er niet tegenop ziet om, als dat van pas komt, haar machtspositie in de Nederlandse bioscoopwereld uit te buiten.
Plagiaat is in de journalistiek de zwaarste beschuldiging die iemand kan treffen, maar freelance journalist Jaap van Eyck heeft dan ook erg zijn best gedaan om deze kwalificatie te verdienen. Nadat Van Eyck, die onder andere publiceert in het CJP-magazine en de VPRO-gids, al eerder was betrapt op het kleinschalig plunderen van andermans werk, maakt hij het in het april/mei nummer van het CJP Magazine wel heel erg bont bij zijn bespreking van de film Cyclo. Van Eyck citeert in deze recensie letterlijk een lange passage uit een artikel van Mark Duursma, dat deze schreef over de film Desolation angels in de Dagkrant van het Filmfestival Rotterdam. Het moet gezegd: Van Eyck bezit in ieder geval over voldoende creativiteit om zijn jatwerk onder te brengen in de recensie van een andere film.
Jaap van Eyck over Cyclo, april 1996 (links). Mark Duursma over Desolation angels, januari 1996 (rechts).
Correctie & aanvulling
Het redactionele commentaar van vorige maand sloeg de plank mis wat betreft Sense and sensibility: niet alleen werd de film niet (ten onrechte, maar dat is wat anders) de grote Oscar-winnaar, ook komt Kate Winslet niet uit Nieuw-Zeeland maar uit Groot-Brittanië. Ten onrechte werd verder in het aprilnummer verzuimd te vermelden dat het interview met Michel Piccoli tot stand kwam dankzij bemiddeling van het Haags Filmhuis. Dank u, Hagenezen!
