De geruchtenmachine - december 1996, nr 173

Dat komt er nu van wanneer u uw donateurschap niet tijdig verlengt. Zelfs een ster van het kaliber Antonio Banderas moet helemaal naar Amsterdam komen om de nieuwe Filmkrant op te halen. Antonio's mujer Melanie Griffith wendt uit schaamte haar gezicht af, maar kan een glimlach niet onderdrukken (foto: Pierre Tellingé).

Naar de klote! doet het goed in de bioscoop. Volgens distributeur Concorde Film trok Ian Kerkhof's housefilm in de eerste week zo'n 22.000 bezoekers, waarmee de film de beste Nederlandse openingsweek sinds Filmpje! had. Al liep de film in de grote steden aanmerkelijk beter dan in de provincie, naar verwachting zal dat nog veranderen nu de soundtrack-single 'Good To Go' met ondersteuning van reclamespots en een videoclip de hitlijsten bestormt. Om de digitale Dolby-DTS geluidsband optimaal tot zijn recht te laten komen bracht Concorde de film overigens alvast in twee Belgische zalen in Hasselt en Antwerpen uit, zodat bewoners uit de grensstreek ook met suizende oren naar buiten komen. Ian Kerkhof is dik tevreden: "Ik ben nu de hele tijd knetterstoned van het succes. Ik heb het hele weekend in City 1 gezeten en het publiek reageerde precies zoals ik bedoeld had. Niet iedereen vindt de film fantastisch, maar de meeste mensen spreken wel over een vreemde ervaring en dat is goed. Vroeger kickte ik op een paar positieve woorden in de NRC, dat er nu een aantal uitgesproken negatieve recensies waren laat me koud. Mijn antwoordapparaat staat namelijk iedere dag vol met enthousiaste reacties van vrienden en kennissen die mijn vorige films helemaal niks vonden. Ik schrijf nu ook hard aan mijn volgende film, want ik wil hier snel mee verder."

You've seen the movie, now buy the toy, zo luidt het devies bij menige Amerikaanse blockbuster. Kassakraker Independence Day vormt daarop geen uitzondering: de alter ego's van acteurs Bill Pullman, Will Smith en Jeff Goldblum, en het buitenaardse gajes uit de film, kunnen in plastic en op handzaam formaat in iedere speelgoedwinkel gekocht worden. In de Verenigde Staten althans, hier liggen de zaken anders. Het bedrijf Videofilm Express dacht met het verwerven van de rechten op het speelgoed een grote slag te slaan, maar ontdekte begin november dat de speelgoedwinkels er geen belangstelling voor hadden. De Sinterklaas-folders waren al gedrukt, dus voor plastic Bill, Will en Jeff was geen plaats meer. Schreeuwt uw kroost toch om ID4-speelgoed? Maak dan uw borst maar nat: Videofilm Express ging in zee met mayonaise-fabrikant Remia, die nu het exclusieve verkooprecht bezit. Gevolg: u dient per pop twee potten Remia FreakSauce, ja u leest het goed, te kopen alvorens uw kinderen de ondergang van de wereld thuis kunnen naspelen. You've seen the movie, now eat the mayo.

Zestien miljoen gulden, dat is het bedrag dat volgens een motie van de Tweede Kamer aan het cultuurbudget van Staatssecretaris Nuis moet worden toegevoegd. Tweeëneenhalf miljoen gulden zal daarvan aan film besteed worden. In afwachting van een definitieve kabinetsbeslissing over het extra geld, gepland voor 3 december, reageren enkele betrokkenen van Nuis' teruggefloten snoeidrift gematigd positief. Zo laat Eugène Geldof van de Europese Stichting Joris Ivens weten blij te zijn dat er door het beoogde jaarlijkse bedrag van twee ton een grote kans is dat de Stichting kan blijven bestaan, maar daar is dan ook alles mee gezegd: "Ons budget bedraagt tweeëneenhalve ton, als er straks 20% vanaf gaat moeten we kwalitatief inleveren, het acquisitiebeleid zal dan bijvoorbeeld aangepast moeten worden. Zo kunnen we ons werk niet goed doen. Het stoort me ook dat in het debat de argumenten van Nuis inhoudelijk niet aan de orde zijn gekomen. Waarom heeft de Raad voor Cultuur een negatief advies gegeven en waarom is Nuis daarmee akkoord gegaan?" Ook Ruud Visschedijk van het Nederlands Filmmuseum heeft gemengde gevoelens over het extra miljoen dat het Filmmuseum voor de conservering krijgt: "Aha, de Sinterklaas-motie! We mogen niet klagen, want we zijn relatief goed bedeeld. Maar afgezet tegen de nood is het een doekje voor het bloeden, want er is niks structureels geregeld. Wij willen een Deltaplan voor het audiovisueel erfgoed, waarbij conservering eigenlijk onder cultuurbeheer moet vallen. Dat hebben we al uitgelegd aan de kamercommissie voor cultuur. De vraag is nu: willen ze iets doen, wat kost het en waar komt het vandaan? Maar het belangrijkste is dat het geld er komt, want het verval gaat hard. Zo dreigt de acetaat-collectie ten prooi te vallen aan het vinegar-syndrome." Ook het Nederlands Fonds voor de Film krijgt een miljoen extra en ook directeur Ryclef Rienstra is gematigd positief: "Naar omstandigheden ben ik blij, er zit in deze ronde niet meer in. Ons ambitieuze beleidsplan is vooralsnog niet gehonoreerd en het resultaat van het overleg met het ministerie van Economische Zaken, met als doel ook daar geld vandaan te halen, is nog onduidelijk". Wat hij met het geld gaat doen is voor Rienstra wel duidelijk: "Het wordt gebruikt voor een vrije spelpost om de broodnodige vernieuwing te stimuleren, en zal dus bij andere projecten terechtkomen dan die we al steunen." We moeten daarbij denken aan experimentele en vernieuwende low-budget films, die voor een afwerkingssubsidie bij het Fonds kunnen aankloppen.

De Zuid-Koreaanse film is momenteel niet alleen favoriet bij festivalprogrammeurs (Mannheim en Rotterdam), maar ook bij de NPS. Zo beleefden de films A hot roof en 301-302 onlangs hun Nederlandse première tijdens NPS-uitzendingen op zondagmiddag, waar ook het Japanse Girl of silence voor het eerst te zien was. Verantwoordelijk voor het interessante filmaanbod op zondag is Frank Peijnenburg, directeur culturele programma's bij de NOS en inkoper voor de NPS. Theaterwetenschapper Peijnenburg woonde tweeëneenhalf jaar in Japan. We kunnen nog meer fraais van hem verwachten: "Deze maand heb ik een Indiaas blok, later zullen er nog Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse films volgen en voor volgend jaar heb ik een Japans blok ingepland. Daar zitten ook premières bij." De nadruk blijft op filmhuistitels liggen, die Peijnenburg zoekt op de festivals van Cannes, Berlijn en Rotterdam. De NPS participeert in het Hubert Bals Fonds en zal het daardoor gesteunde Les silences du palais binnenkort ook uitzenden. Over de kijkcijfers is de inkoper redelijk tevreden: "Doorgaans trekken we tussen de honderd- en tweehonderdduizend kijkers, dat hangt van het weer af." We wensen de NPS dan ook veel klamme dagen toe.

De verlaging van het BTW-tarief op bioscoopkaartjes van 17,5 naar 6 procent, na jarenlange strijd met ingang van 1 januari 1996 ingevoerd in de bioscoopbranche, heeft tot nu toe nog voor weinig vrolijkheid gezorgd in kringen van exploitanten en belangenclubs. Nadat er eerst maandenlang werd geruzied over de juiste administratieve procedure om het BTW-voordeel door te sluizen van exploitanten naar koepelorganisatie NFC, dreigt de BTW-kwestie nu tot een scheuring te leiden binnen de belangenvereniging Assocatie van Nederlandse Filmtheaters. Ted Chiaradia van filmtheater Cinemariënburg in Nijmegen weigert op principiële gronden (filmtheaters zouden een aparte regeling moeten hebben, de besteding van de vrijgekomen gelden is nog onduidelijk, filmtheaters hebben in hun relatie met de NFC een onduidelijke juridische positie) zijn BTW-voordeel af te dragen, iets wat hem inmiddels in conflict heeft gebracht met zowel zijn eigen belangenvereniging ANF (Chiaradia wil dat ze hem steunen, de ANF vindt dat nog niet alle procedures zijn uitgeprobeerd en stuurt aan op een arbitragecommissie) als enkele commerciële distributeurs, die weigeren nog langer films aan Nijmegen te leveren. Zowel Surviving Picasso (Warner-directeur Jean Heijl, tevens voorzitter van de verzamelde distributeurs, is aanvoerder van het verzet tegen BTW-betaalweigeraar Nijmegen) als Emma van Buena Vista gaan om deze reden aan Nijmegen voorbij. Chiaradia pleit inmiddels voor opheffing van de ANF en overheveling van hun subsidie naar distributeur Cinemien, aangezien de ANF volgens hem geen andere functie heeft dan zichzelf om bureaucratische redenen handhaven. Gerard Bunnik van de ANF op zijn beurt meent dat Chiaradia volledig alleen staat in zijn BTW-strijd, spreekt van een "uit de hand gelopen actie" en meent dat Chiaradia "zichzelf steeds verder in de problemen manoevreert". Zeker is dat het begrip BTW-afdracht prominent zal figureren op de ledenvergadering van de ANF, die plaatsvindt op 4 december.

Variety, de Amerikaanse showbizz-bijbel en mondiaal gezien het belangrijkste filmtijdschrift, publiceerde in november een viertal recensies van recente Nederlandse speelfilms, door Derek Elley gezien tijdens het Nederlands Film Festival in Utrecht, als onderdeel van de Holland Film Meeting. Elley is vol lof voor "maverick Dutch talent Theo van Gogh" en diens Blind date en vindt het hoog tijd dat een ondernemend festival de regisseur met een welverdiend mini-retrospectief eert. Ook prijst hij de acteerprestaties van Renée Fokker en Peer Mascini aan als "superb" en omschrijft hij het scenario als "consistently sharp and involving". Ook Esmé Lammers' Lang leve de koningin (Long live the queen) viel in goede aarde, al doet de omschrijving "an entertaining Dutch bauble" (een vermakelijke Hollandse snuisterij) vermoeden dat Elley wat meer diepgang had willen zien. Desalniettemin noemt hij de film een "impressive" debuut, dat in het buitenland goede kansen maakt als nagesynchroniseerd televisie- of videoprodukt. Arno Kranenborg's De kersenpluk (The cherry pick) bevat volgens de recensent genoeg "personal touches" om aan de kwalificatie "interesting feature debut" te voldoen en is "quietly engaging on its own terms". Gerrit van Elsts Advocaat van de hanen, die de gevatte exporttitel Punk lawyer meekreeg, komt er aanmerkelijk minder goed vanaf, al is Elley van mening dat Pierre Bokma in de titelrol redelijk overeind blijft. Voornaamste punt van kritiek is dat Van Elst niet lijkt te kunnen kiezen tussen de drie verschillende films die hij aaneen probeert te smeden en dat het gebrek aan een "dramatic pulse" niet gecompenseerd wordt door een adequaat gebruik van filmmuziek. Misschien dat Van Elst en producent Matthijs van Heijningen er goed aan doen wat modieuze punkmuziek aan hun film toe te voegen, alvorens ze er de internationale markt mee op gaan.

Rudolf van den Berg heeft fans in de Verenigde Staten. In de brievenrubriek van het horrorfilmtijdschrift 'Fangoria', het grootste in genrefilms gespecialiseerde blad ter wereld, klagen lezers nu al een paar jaar over het uitblijven van een Amerikaanse videorelease van De Johnsons. De videorecensent van het gruwelperiodiek deed er in het novembernummer nog een schepje bovenop met een jubelende recensie van The cold light of day, die als volgt begint: "Dit onderhoudende kat-en-muis-spel bewijst dat Rudolf van den Bergs uit 1992 stammende juweeltje The Johnsons geen toevalstreffer was". Waarop Van den Bergs Europese co-produktie een geslaagde en ingetogen tegenhanger van Seven wordt genoemd. Het gebrek aan voor het 'Fangoria'-publiek gangbare bloederige taferelen neemt volgens de recensent niet weg dat zelfs de meest geharde kijker bij enkele als "verontrustend" omschreven scènes kippevel zal krijgen.

Quentin Tarantino laat zich graag inspireren door andermans werk. Dat was al duidelijk toen liefhebbers van gangsterfilms uit Hong Kong op de overeenkomsten tussen City on fire en Reservoir dogs wezen en de Amerikaan toegaf fan te zijn van de film van Ringo Lam, die onlangs in navolging van John Woo zijn eerste Amerikaanse film Maximum risk met Jean-Claude Van Damme maakte. Minder bekend is het verband tussen de korte Amerikaanse studentenfilm Curdled, over een door de dood geobsedeerde vrouw die in dienst van de politie de lokaties van geweldsdelicten reinigt, en Pulp fiction. Tarantino zag de film op een Italiaans genrefilmfestival toen hij met Reservoir dogs de wereld afreisde en vroeg actrice Angela Jones haar personage opnieuw te spelen in Pulp fiction, maar dan als de door geweld geobsedeerde taxichauffeur Esmerelda Villalobos. Over de overeenkomst tussen het onderwerp van Curdled en Harvey Keitels Pulp-personage Winston Wolf laten ze zich niet uit, voor het debuterende regie-, scenario- en produktieteam Reb Braddock en John Maass blijkt de Tarantino-connectie namelijk een zegen. Mede door toedoen van QT kreeg het duo van filmmaatschappij Miramax tweeëneenhalf miljoen dollar om de korte film uit te werken tot een volwaardige speelfilm, waarbij hun mecenas een stuk van het scenario schreef. Het betreft een parodie op een reality-tv show, getiteld 'Miami D.O.A.', waarin een verwijzing naar From dusk till dawn verwerkt is. Curdled opent binnenkort in de Verenigde Staten, over een Nederlandse distributeur is nog niets bekend.

Crash, de in Cannes met een Speciale Juryprijs onderscheiden film van David Cronenberg, is hard op weg de meest controversiële film sinds Oliver Stone's Natural born killers te worden. In de Italiaanse stad Napels riepen lokale politici op tot een vertoningsverbod, uit angst dat de in de film gelegde link tussen lekkere seks en auto-ongelukken jongeren aanzet tot imitatiegedrag. Eenzelfde redenering heeft ook Britse politici in de greep. Vooruitlopend op een uitspraak van de Engelse filmkeuring heeft het Londense stadsdeel Westminster de film alvast verboden, daartoe aangezet door staatssecretaris Virginia Bottomley, berucht om haar censuurdrift. Zo'n lokaal verbod is in Engeland al jaren niet meer vertoond, maar kent talloze precedenten in de jaren zeventig. Destijds vond menigeen de Britse filmkeuring te tolerant en grepen lokale overheden in om burgers tegen 'schadelijke' films als Ken Russell's The devils en Monty Python's Life of Brian te beschermen. Dat nieuwsgierige Britten straks in de auto moeten stappen om buiten hun stadsgrens Crash te zien zal in het geval van eventuele slippartijen na afloop ongetwijfeld koren op de molen van de censuurlobby zijn. In Nederland beleeft Crash zijn première op het Filmfestival Rotterdam, dat doorgaans goed bereikbaar is met het openbaar vervoer.

Ewen Bremner, de Britse acteur die in Trainspotting de rol van Spud vertolkt, is momenteel ook te zien in een reclamespotje voor verzekeraar Centraal Beheer ('Even Apeldoorn bellen'). Daarin blijkt een in een museum tentoongestelde voodoo-pop verbonden te zijn met Bill Clinton, die door Bremners gestuntel met de pop een reeks vreemde bewegingen maakt. Wie denkt dat de makers van de Spud-spot hiermee bewust op de hipste film van het jaar inhaken heeft het mis. Bedenker Erik Wünsch van reclamebureau DDB Needham hierover: "Het is stom toeval. De spot is in maart in London opgenomen, waar we Bremner via een casting-bureau vonden. Hij heeft gewoon het perfecte gezicht voor de spot, die vooral gemaakt is om op de Amerikaanse verkiezingen in te haken. Toen Bremner op de set verscheen herkenden mensen van de filmcrew hem als de jongen uit Trainspotting. Wij en de regisseur wisten van niks, want de film draaide pas een week in de Engelse bioscopen." Al stelt Wünsch dat de keuze voor de acteur misschien anders was uitgepakt indien de Trainspotting-hype destijds al in volle gang was geweest, achteraf is hij zeer tevreden, al valt hem op dat slechts weinig mensen de link met de film leggen. Dit in tegenstelling tot een eerder spotje waarin een dikke Amerikaans-Chinese acteur als tatoeëerder fungeerde. Het spotje draaide in de bioscoop voor de Schwarzenegger-film The last action hero, waarop het publiek tijdens de hoofdfilm uitriep: "Hé, daar heb je die Chinees uit Apeldoorn!"

Spud (Ewen Bremner) in het doel: even Apeldoorn bellen.

Een hoofdstedelijk IMAX-theater komt er zeker, maar wat betreft de thematische invulling en de lokatie houdt A.W. Sijthoff, directeur van IMAX-exploitant de Sijthoff-groep, de nodige slagen om de arm: "Onze ambitie houdt ons nog even op, het moet een echt filmspektakel worden. We doen momenteel onderzoek om te kijken of we ons thematisch uitdrukkelijk op toeristen moeten richten, bijvoorbeeld met films en exhibits over Amsterdam, of op een breder publiek. We denken aan een overdekt themapark met beeld, geluid, een pilsje en ontspanning. In Rotterdam wordt IMAX nu ook gekoppeld aan het Esculapeon-themapark, waarin de gezondheid centraal staat. Dat heeft vier zalen, er is virtual reality, je kunt er proeven doen met je zintuiglijke waarneming, erg humoristisch allemaal. Nee, het heeft geen moralistische anti-rook boodschappen of zo. Wat Amsterdam betreft weten we nog niet hoe fancy we het moeten maken. We zijn al wel met de gemeente in overleg over een lokatie." Als we Sijthoff een tip mogen geven: zo ergens tussen de Arena en het Academisch Medisch Centrum is vast nog wel een toplokatie te vinden.

Distributeur Meteor Film, een van de oudste onafhankelijke distributeurs in Nederland, stierf onlangs een stille dood. Eigenaar PolyGram Filmed Entertainment, die de onafhankelijke distributeur twee jaar geleden overnam, zag geen reden meer de tak voor uitbreng van kunstzinnige films in stand te houden. Dirk De Lille, hoofd distributie van PolyGram, zag ook geen reden de pers over de kwestie te informeren. Het gevolg was een fikse stroom van geruchten over saneringen, ontslagen en interne ruzies. Een storm in een glas water, volgens De Lille: "Het is puur een papieren kwestie, van saneringen en ontslagen is geen sprake. In feite werd Meteor al een tijd gevoed met PolyGram-titels. PolyGram kan best zowel mainstream als arthouse titels uitbrengen en zich zo als een 'major European distributor' positioneren. Overigens blijft de divisie Meteor Film Productions gewoon actief. Kunnen julie trouwens geen nieuwe rubriek opzetten die 'Gecheckte Geruchten' heet, wat ik vertel is namelijk de waarheid." Wat door De Lille wordt afgedaan als een 'papieren kwestie' betekent het einde van belangrijke speler op de Nederlandse filmmarkt, die gedurende lange tijd voor de aanvoer van kunstzinnige films heeft gezorgd. Met de overname door PolyGram en de bijbehorende verhuizing naar Hilversum begon echter de slijtage en de leegloop. De laatste twee jaar vertrokken mede-oprichter Haig Balian, videobazen Theo van der Schaaf en Pim van Collem en De Lille's voorganger San Fu Maltha naar elders. Vermoedelijk was het een strategische beslissing van de Europese PolyGram-baas Stewart Till die Meteor definitief de nek heeft omgedraaid. De verdwijning van Meteor laat een gat achter op de markt voor kunstzinnige films, dat wellicht zal worden opgevuld door ambitieuze distributeurs als RCV en Hungry Eye Pictures. Naar verluidt is er wel degelijk sprake van ontslag en is de betrokken medewerker verwikkeld in een juridische procedure.

Het Filmfestival Rotterdam opent met ingang van het komende festival zo goed als zeker een filiaal in Groningen. Begin dit jaar vond de toegift plaats in Maastricht, maar Limburg is tijdens de komende festivaleditie volkomen in de ban van het carnaval en die blaaskapellen in de zaal geven zo'n kabaal dat het onmogelijk zal zijn nog rustig naar een film te kijken. Vandaar de trek naar het Noorden, waar filmtheater Liga '68 onlangs nog participeerde in het Noordelijk Filmfestival, dat voor het eerst in de geschiedenis in samenwerking met het Filmfestival Leeuwarden werd georganiseerd. Deze - overigens succesvol verlopen - noordelijke samenwerking blijft nu waarschijnlijk beperkt tot die ene keer, omdat men om financiële redenen niet twee keer per jaar een festival in Groningen kan organiseren.

RCV Filmdistribution, sinds kort met San Fu Maltha aan de leiding, heeft een belangrijke stap gezet op weg naar het kennelijke streven om zich te ontwikkelen van onberekenbare distributeur van tamelijk obscure videotitels naar belangrijke distributeur van betere bioscoopfilms. In Milaan sloot San Fu Maltha onlangs een deal met de Amerikaanse maatschappij Miramax, waarbij de rechten voor een indrukwekkend rijtje films werden verworven: Copland van James Mangold (Heavy), Everyone says I love you van Woody Allen, B. Monkey van Michael Radford (Il postino), Marvin's room van Jerry Zaks, The English patient van Anthony Minghella, en voor de horrorfans, Mimic van Guillermo del Toro en Scream van Wes Craven. De veelbesproken film van Julian Schnabel over de schilder Basquiat, met David Bowie als Andy Warhol, zal vermoedelijk in première gaan tijdens het Filmfestival Rotterdam en meteen daarna in de bioscoop komen. Opmerkelijk aan deze deal is dat Miramax de traditionele band met zijn Nederlandse distributeur Concorde Film heeft verbroken, volgens Maltha's voorzichtige suggestie omdat rekeningen niet op tijd werden betaald. Overigens maken de filmtheaters momenteel op hardhandige wijze kennis met de commerciële aanpak van RCV: zeer tegen de zin van de filmtheaters werden zij door booker Paul Visser gedwongen om Secrets and lies van Mike Leigh, een film van 142 minuten, dubbel te draaien, dat wil zeggen twee voorstellingen per avond. U kunt dus kiezen: heel vroeg eten of heel laat thuiskomen. Laatste nieuws rond RCV: publiciteitsmedewerkster Anne Marie Hermans houdt het voor gezien in Hilversum en vertrekt naar een boerderij in Twente.

Naar boven