Januari 1998, nr 185

Route 2000

Verzin zelf een goed plan

Twee jonge producenten hadden een idee: een pakketje speelfilms voor heel weinig geld, geschreven en geregisseerd door mensen zonder veel speelfilm-ervaring. Twee jaar later presenteren Jeroen Beker en Frans van Gestel van produktiebedrijf Motel Films vier films van elk anderhalf uur op het Filmfestival Rotterdam. Route 2000, zoals de reeks officieel heet, lijkt het bewijs dat je voor zeven ton een speelfilm kunt maken. Fijn dat het gelukt is, aldus de producenten, maar volgende keer toch maar weer een normaal budget. Reconstructie van een uniek project.

Temmink: Joe Montana en Jack Wouterse.

De titel verwijst naar de eeuwwisseling, die min of meer fungeert als het verbindende element in de vier films. In de wandelgangen heeft de eeuwwisseling al verloren, daar spreekt men eerder over de 'Motel films'. Aanvankelijk dachten Beker en Van Gestel niet aan een overkoepelend thema. Uitgangspunt was het aanbieden van een passende overbrugging voor filmmakers die al wel het een en ander hebben gemaakt, maar nog niet toe zijn aan een speelfilm met een budget van twee tot drie miljoen gulden. Dat idee werd uitgewerkt door het tweetal en VPRO-programmamaker Bram van Splunteren, met wie Beker een aantal afleveringen in de reeks 'Lolamoviola' had geproduceerd. Van Gestel was produktieleider geweest bij Heddy Honigmanns Tot ziens, samen hadden Beker en Van Gestel dat werk verricht voor Hoffman's honger en Filmpje!. Gedrieën kwamen ze uit op films met een budget van zo'n zeven ton, mogelijk dankzij zeventien draaidagen op één hoofdlokatie. Van Gestel: "Met zo'n budget kun je meer risico nemen met je verhaal of je regisseur. Bovendien kunnen plannen snel worden gerealiseerd, waardoor je het elan kunt vasthouden en voor een volgende produktie kunt inzetten."
Gezien Bekers connecties bij de VPRO lag het voor de hand dat deze omroep als eerste werd benaderd. De films moeten elkaar versterken, zo wilde de VPRO en dat kon het beste door een gemeenschappelijk thema. Juist dat verbindende element vatte het Nederlands Fonds voor de Film, de tweede financierende partij, echter op als beperkend. Men wilde een open karakter. 'De eeuwwisseling' was breed genoeg voor het Filmfonds en ook Beker ziet geen beperking. "De logische beperking is dat het zich nu of in de zeer nabije toekomst moet afspelen. Je kunt nu eenmaal geen oorlogsdrama of science fiction maken voor dit geld. Je moet je fantasie loslaten op de werkelijkheid van nu, maar dat kun je geen beperking noemen." De vier gerealiseerde films bewijzen op papier dat het thema inderdaad zeer ruim is opgevat.

Afgunst
Er was een plan en er was geld (VPRO, Filmfonds en Stimuleringsfonds), het werd tijd om de makers te selecteren. Dat viel niet mee. De oproep door middel van advertenties leidde tot 238 inzendingen. Een selectiecommisie, bestaande uit Richard Woolley en Wouter Barendrecht namens het Filmfonds en Jannie Langbroek en Joost de Wolf namens de VPRO, koos uit deze overdaad aan ideeën elf voorstellen die elk werden gehonoreerd met een scenario-ontwikkelingsbijdrage van f 7.500,-. Met deze bijdragen werden synopses uitgewerkt tot treatments, en op basis daarvan werden vijf plannen uitverkoren. Jezus is een Palestijn van Lodewijk Crijns groeide qua budget buiten het bereik van 'Route 2000' en wordt met de eigen producent nu elders ontwikkeld. En zo bleven er vier films over: De trip van Teetje van Paula van der Oest, De Poolse bruid van Karim Traïdia, f 19,99 van Mart Dominicus en Temmink: the ultimate fight van Boris Paval Conen.
De namen van de vier regisseurs variëren van zeer tot redelijk vertrouwd, het project was toch bedoeld voor nieuwkomers? Van Gestel: "Stimuleren van nieuwkomers was nooit de eerste bedoeling van dit project, we wilden het gat dichten tussen de Filmacademie of korte films en de eerste speelfilm. Negentig minuten opnemen in zeventien draaidagen kan alleen als je set-ervaring hebt." Beker: "Paula was onderwerp van discussie, maar ze had gewoon een erg goed script. Hadden we haar moeten afwijzen omdat ze toevallig al een speelfilm heeft gemaakt?"
Echt onder vuur te liggen kwam 'Route 2000' door kritiek van collega-producenten, die vonden dat Motel Films een te groot deel (1 miljoen gulden) van het beschikbare Filmfonds-budget (17 miljoen) voor zichzelf had weten te bedingen. Ook werd de onafhankelijkheid van Motel Films in twijfel getrokken, omdat Beker nog in dienst of op z'n minst onder invloed van de VPRO zou zijn. Destijds besloten ze om de aantijgingen te negeren, inmiddels wil het producentenduo er wel iets over kwijt. Van Gestel, vriendelijk: "Zestig procent van wat jullie in de Geruchtenmachine schreven was gelul, klinkklare onzin. Wij zijn de geestelijke vader van het plan en we hebben de financiering geregeld: het is niet meer dan logisch en redelijk dat wij het uitvoeren." Beker: "Het is natuurlijk afgunst. Van jonge producenten die al een paar jaar bezig zijn en niets voor elkaar krijgen kan ik me voorstellen dat het frustrerend is dat het ons meteen gelukt is. Maar waarom verzinnen ze zelf geen goed plan? Het gaat om verschil in kwaliteit, dit was gewoon een veel beter plan dan bijvoorbeeld 'Cine 100'." Van Gestel: "Rolf Koot kreeg voor All stars hetzelfde bedrag als wij voor vier films, en daar klaagt niemand over. Hadden wij het soms ook aan één film moeten besteden?"
Resultaat van de kritiek was dat het Filmfonds besloot om twee co-producenten bij het project te betrekken. In overleg met de makers viel de keuze op IJswater Films voor De Poolse bruid en Isabella Films voor f 19,99. Beker: "Het is geen vrije keuze geweest. Als ik had kunnen kiezen had ik het liever zelf gedaan." Van Gestel: "Het is een gedwongen huwelijk. Bij een co-produktie moet er toch één de baas zijn en uiteindelijk zijn wij dat." Ilana Netiv van IJswater: "Wat betreft de dagelijkse gang van zaken zijn wij de baas. Ik begrijp hun voorwaarden wel, maar het is voor hen misschien ook wel goed om niet alles zelf te doen." Wilfried Depeweg van Isabella: "Er is geen baas, ik vind het behoorlijk gelijkwaardig. We hebben een co-produktie overeenkomst getekend, bij eventuele problemen zorgen VPRO en Filmfonds voor arbitrage."

Onterecht etiket
De vier films zijn vrijwel klaar en inmiddels geselecteerd voor het hoofdprogramma van het Filmfestival Rotterdam. Vanaf het begin heeft Motel Films gemikt op een première in Rotterdam. Van Gestel: "We moesten een ijkpunt hebben. Als Rotterdam er niet was geweest, waren we nu nog aan het draaien." Temmink is met zijn actiescènes en commerciële allure een buitenbeentje in het kwartet en volgens de producenten als enige van het stel niet echt een 'Rotterdam-film'. Wel zijn ze er trots op dat de films daar draaien, voor eventuele buitenlandse kopers maar ook voor het Nederlandse publiek. Van Gestel: "Voor filmend Nederland is dit een veelbesproken en best wel belangrijk project." De tweede ronde volgt na Rotterdam: uitbreng in de bioscoop door distributeur RCV, waarschijnlijk gespreid door het jaar. Van Gestel: "Elke film stelt zijn eigen eisen en moet passend worden uitgebracht, daar moet je als distributeur de mogelijkheden voor hebben." Beker en Van Gestel zullen nauw betrokken blijven bij de publiciteit, iets wat ze veel te leuk vinden om aan de distributeur over te laten en waar relatief veel geld aan is besteed tijdens de draaiperiode.
Iets wat vermeden moet worden in die publiciteit is het etiket 'televisiefilm', opgeroepen door het serie-matige karakter van de vier films. Een volkomen onterecht etiket, zo benadrukken Beker en Van Gestel. De films zijn opgenomen op super-16 en worden opgeblazen naar 35 mm, vanaf het begin heeft vertoning in de bioscoop voorop gestaan. Ook Joost de Wolf, hoofd drama van de VPRO, is er duidelijk over: "Het zijn beslist geen tv-films, het is cinematografie." Van inhoudelijke bemoeienis van zijn kant is geen sprake geweest. "Maximale vrijheid van de makers is de traditie van de VPRO." Hoewel zeer verschillend van aard, denkt De Wolf de vier films in de winter van 1998 toch min of meer als reeks uit te gaan zenden, vanwege de gemeenschappelijke publiciteit die bij uitzending op een aantal zondagen achter elkaar kan worden gevoerd. Beker en Van Gestel praten liever niet over de tv-uitzending, dat is te ver weg en wekt alleen maar verkeerde associaties.

Als voordeel van low budget produceren noemen Beker en Van Gestel de toename van het aantal produkties en de diversiteit. Acteurs, cameralieden en anderen kunnen hierdoor ervaring opdoen en ongestraft fouten maken. Als het opdoen van ervaring voorop staat, hoe zorg je dan dat de kwaliteit gewaarborgd blijft? Van Gestel: "Door de constanten in de gaten te houden: we hebben zeer ervaren produktieleiders ingehuurd en die zijn drie maanden voor de opnamen al begonnen. Juist bij low budget moet de organisatie staan als een huis." Beker: "Bij een miljoenenproject heb je genoeg geld om organisatorische fouten te compenseren, hier moet het meteen goed." Ilana Netiv is gewend aan low budget produceren en rekent noodgedwongen op goodwill voor gratis lokaties en kleding en de steun van facilitaire bedrijven. "Maar niet betalen, daar doen we niet aan. En de 20.000 gulden extra onkosten vanwege twee extra draaidagen hebben we binnen de eigen begroting opgelost." Wilfried Depeweg heeft de omvangrijke cast van f 19,99 allemaal hetzelfde bescheiden bedrag geboden. "Low budget als dit kan één of twee keer. Wat er nog is aan ons mini-filmindustrietje wordt door deze manier van werken uitgehold." Jeroen Beker en Frans van Gestel lezen scenario's voor een volgend project. Wat het wordt weten ze nog niet, maar in ieder geval een film met een 'normaal' budget.

Mark Duursma

De trip van Teetje
Produktie: Motel Films.
Scenario en regie: Paula van der Oest.
Met: Cees Geel, Thekla Reuten, Dimitri Ivanov, Wolter Muller.
Rotterdamse zakenman hoopt snel rijk te worden door de aankoop van een Russisch schip dat aan de ketting ligt, maar krijgt te maken met juridische problemen en een gestrande bemanning.

De Poolse bruid
Produktie: IJswater Films (Marc Bary en Ilana Netiv) en Motel Films.
Regie: Karim Traïdia.
Scenario: Kees van der Hulst.
Met: Jaap Spijkers, Monic Hendrickx, Rudi Falkenhagen, Roef Ragas.
Poolse vrouw, onder valse voorwendselen naar Nederland gelokt, ontsnapt aan vrouwenhandelaren en wordt opgevangen door een Groningse boer die het beste met haar voorheeft.

f 19,99
Produktie: Isabella Films (Els Vandevorst en Wilfried Depeweg) en Motel Films.
Regie: Mart Dominicus.
Scenario: Helena van der Meulen en Mart Dominicus.
Met: Thomas Acda, Jeroen Willems, Jacqueline Blom, Juul Vrijdag e.v.a.
Chique hotel biedt bruidsparen op de valreep van de twintigste eeuw aan om voor f 19,99 de huwelijksnacht door te brengen en krijgt een dwarsdoorsnede van de Nederlandse samenleving te logeren.

Temmink: the ultimate fight
Produktie: Motel Films.
Regie: Boris Paval Conen.
Scenario: Arend Steenbergen.
Met: Jack Wouterse, Jacob Derwig, Will van Kralingen, Herman Gilis.
Gefrustreerde vechtersbaas in de nabije toekomst bloeit op als gladiator in razendpopulaire kooigevechten, maar probeert vergeefs te sterven volgens de regels van het spel.

De vier films van 'Route 2000' gaan in première tijdens het Filmfestival Rotterdam (28/1-8/2) en komen in de loop van 1998 in de bioscoop.