Water & Vuur - oktober 1998, nr 193
Wat is waarheid, wat is onzin? In de maandelijks terugkerende rubriek Water & Vuur spreken een voor- en een tegenstander zich uit over een stelling.
Volgens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Rick van der Ploeg dreigt er "een tweedeling te ontstaan tussen de gesubsidieerde wereld van de traditionele kunst en cultuur voor de elite en de vaak commerciële cultuur voor de massa." De elitaire kunst krijgt teveel aandacht, de massacultuur, waaronder film, te weinig. We moeten van een 'aristocracy of culture' naar een 'democracy of culture'. Stimulerende inzichten voor de Nederlandse filmcultuur?
'Leve Rick van der Ploeg'
"Ik vind de inzichten van Van der Ploeg veelbelovend. Als ik hoor dat er bij elke bezoeker van een operavoorstelling 350 gulden subsidie moet worden neergeteld, dan vind ik dat veel geld. Doe maar iets meer voor film, denk ik dan. Als je met het geld dat nu naar opera gaat, vier andere kunstvormen in Nederland aanzienlijk kan versterken, dan mag de opera van mij worden opgeheven. Ik ben er ook erg voor dat het ondernemerschap in de kunst wordt gestimuleerd. De opvatting dat de ideeën van Van der Ploeg een bedreiging vormen voor de kwetsbare kunsten, vind ik belachelijk. Ik denk dat hij verstandig genoeg is om niet aan te sturen op een patat en appelmoes-cultuur. Dat hij Theo van Gogh als stimulerend voorbeeld neemt, vind ik uitstekend. Met het inzetten van je eigen geld in filmproducties, zoals Van Gogh doet, is niks mis. Daarmee wil ik niet zeggen dat we net als Van Gogh allemaal low budget-films moeten gaan maken. Waar ik niet tegen kan is dat er altijd een tegenstelling wordt gesuggereerd tussen de overheid en het particuliere initiatief. Dat is een schijntegenstelling. Als je de filmwereld tot bloei wilt brengen, heb je beide nodig. In de filmwereld wordt veel te benauwd gedacht. Je moet vrij durven denken en vooruit durven kijken. Waarom is Ierland op dit moment het centrum van de telecommunicatie? Dat is te danken aan innoverend ondernemerschap en een actieve overheid. Op dezelfde manier zouden wij Nederland tot het centrum van de Europese filmindustrie kunnen maken. De filmwereld moet zijn licht eens opsteken bij de televisie. Endemol is de grootste onafhankelijke Europese tv-producent, waarom zou dat bij film niet kunnen? Hoezo angst voor de commercie? Dat is gelul. Als Nederland een welvarende commerciële filmindustrie heeft, dan floreert de filmkunst ook. De commerciële troep genereert geld dat ook kan worden ingezet voor kwaliteitsproducties. Als ik het goed begrepen heb, wil Van der Ploeg over dit soort zaken op niet dogmatische wijze nadenken. Wie kan daar nu tegen zijn?"
Blind date van Theo van Gogh.
"Ik vind het nogal onbenullige praatjes. Typisch opmerkingen van een nieuwkomer die niet weet hoe de vork in de steel zit. Het zijn ook de woorden van iemand die snel 'in the picture' wil komen. Het is bedoeld als een prikkeltje. Kijk, we hebben ooit in Nederland besloten om de kwetsbare, niet massagerichte kunst te ondersteunen en dat moet vooral zo blijven. De massacultuur redt zichzelf wel, die is voldoende commercieel ingesteld. Het is simpelweg zo dat als je gaat bezuinigen op subsidies aan wat elitekunst wordt genoemd - theater, opera enzovoorts - het aanbod automatisch afneemt. Willen we deze verschraling? Ik kan me voorstellen dat de filmwereld op het eerste gezicht verwachtingsvol reageert op de gedachte dat sommige uitingen binnen de massacultuur meer ondersteuning moeten krijgen, maar ik denk niet dat dat enthousiasme terecht is. Zijn visie is een raar allegaartje van traditionele sociaal-democratische noties over het verheffen van het volk en marktdenken, waarbij ik vrees dat dat laatste het zwaarst zal wegen. Van der Ploeg zegt niet dat er veel meer overheidsgeld naar film moet, integendeel, hij roemt Theo van Gogh, omdat die als kleine ondernemer buiten de fondsen om zijn films financiert. Dat is wat de staatssecretaris graag ziet, want dat kost hem geen geld. Het mooie van het huidige systeem is juist dat kunstenaars niet hoeven te flirten met de markt. Als de markt het voor het zeggen krijgt, weet ik wel waar het heen gaat. Dan wordt de gemiddelde smaak tot norm verheven en daar zitten we niet op te wachten. De mate van commercieel succes zegt niets over de kwaliteit van kunst. Operette trekt meer bezoekers dan opera, maar in het algemeen wordt de opera als kunstvorm toch hoger aangeslagen. In Van der Ploegs visie moet de massa die toegankelijke kunst tot zich neemt worden beloond, en mag de kleine minderheid die de moeite neemt om minder toegankelijke kunst tot zich te nemen worden uitgescholden. Als we doen wat hij wil, verdwijnen onder meer Beethoven en de kleine kunstzinnige films uit dit land."
