November 1998, nr 194

Peter Weir

Vierentwintig uur per dag in je eigen tv-show

"The Truman show laat zien wat de uiterste consequentie van reality-tv is", aldus Peter Weir. De nu 54-jarige regisseur gaf een nieuwe wending aan de carrières van Mel Gibson, Robin Williams en Harrison Ford. Aan dat rijtje kan sinds zijn verrassende keuze voor Jim Carrey in de rol van Truman Burbank ook de naam van de komiek met het elastieken gezicht worden toegevoegd.

Peter Weir (links) regisseert Jim Carrey in The Truman show.

Ooit maakte hij als acteur deel uit van een cabaretgroep en schreef hij sketches. Maar het bijwonen van een optreden van Monty Python ("Ze waren zóveel beter") was voor Peter Weir aanleiding die ambitie voorgoed vaarwel te zeggen. Hij werd filmregisseur. Aanvankelijk in zijn vaderland Australië, maar vanaf Witness (1984) alleen nog in Amerika. Met The mosquito coast (1986), Dead poets society (1989), Fearless (1993) en nu The Truman show laat Weir zien dat het best mogelijk is binnen het Amerikaanse studio-systeem bijzondere en eigenzinnige films te maken. The Truman show gaat over een man die vanaf zijn vroegste kindertijd in een volkomen kunstmatige wereld leeft. Deze Truman Burbank (Jim Carrey) wordt, zonder het zelf te weten, voortdurend gefilmd. Het stadje waarin hij leeft, is weinig meer dan een decor; de bewoners zijn figuranten en zijn vrienden en familieleden zorgvuldig geïnstrueerde acteurs. Truman is 24 uur per dag de hoofdrolspeler in zijn eigen, razend populaire tv-show.

Reality-tv
De originaliteit van het verhaal en de sterrenstatus van Carrey hebben een hit van The Truman show gemaakt. "Ik merk dat veel mensen bezorgd zijn over de alsmaar toenemende rol van de media en de wereldwijde invloed van een handjevol tycoons", aldus Weir. "The Truman show laat in feite zien wat de uiterste consequentie van reality-tv is. Ik denk dat zulke programma's populair zijn omdat het mensen een soort schaduwleven verschaft. Je kunt op de bank blijven zitten en herkenbare, alledaagse dingen beleven door de ogen van andere mensen."
Het scenario voor The Truman show werd geschreven door de uit Nieuw-Zeeland afkomstige Andrew Niccol (die inmiddels zijn regiedebuut maakte met de sf-film Gattaca). "Ik vond het van meet af aan een intrigerend verhaal, maar het voornaamste probleem was dat ik niemand kon verzinnen die me geschikt leek voor de hoofdrol."
Over één ding waren Weir en de studio het in ieder geval eens: Truman moest door een grote naam worden gespeeld. "Ik voelde geen enkele aandrang om Paramount daarin tegen te spreken - wat ik bij Fearless nog wel gedaan had. Er móest een ster komen. Die miljoenen tv-kijkers volgen Truman al 29 jaar omdat hij een soort Tom Cruise is. Truman weet zélf dan wel niet dat hij een ster is, maar dat is nu juist één van de redenen dat ze zo graag naar hem kijken."
Tot zijn verrassing bleek komiek Jim Carrey in de rol geïnteresseerd. "Het idee dat híj Truman zou spelen fascineerde me mateloos. Hij leek me goed in staat dat wereldvreemde karakter met z'n onderhuidse gekte op het doek over te brengen."

Wild paard
Jim Carrey moest tijdens de eerste weken van de opnamen zijn uiterste best doen om zich naar de regisseur te schikken. "Hij was als een wild paard dat voor het eerst een zadel op z'n rug krijgt. Hij was gewend zichzelf te regisseren. Dat bedoel ik niet laatdunkend tegenover de regisseurs van zijn komedies. Die hebben hun werk prima gedaan. Maar Jim heeft als komiek al heel vroeg geleerd vooral zijn eigen impulsen te vertrouwen. Dus was hij niet gewend aan een regisseur die hem voortdurend gedetailleerde aanwijzingen gaf."
Carrey is niet de eerste acteur die onder regie van Weir nieuw terrein heeft betreden: Harrison Ford reikte in Witness voor het eerst verder dan de stripheld-achtige avonturiers die hij daarvoor gespeeld had. En in Dead poets society liet voormalig tv-komiek Robin Williams een acteerprestatie zien die vriend en vijand verbaasde. "Ik hou er wel van als mensen zo'n gok wagen en zich - alles of niets - op onbekend terrein storten."
Zelf is Weir niet zo'n avonturier. De zorgvuldigheid waarmee hij zijn afwegingen maakt, verklaart iets over de hoge kwaliteit van zijn films, maar óók over het relatief kleine aantal dat hij ervan gemaakt heeft. Tussen Fearless en The Truman show verstreken maar liefst vijf jaar. Weir: "Ik ben geloof ik niet zo'n workaholic. En áls ik al een workaholic ben, dan is het soort 'work' waaraan ik aan verslaafd ben, heel zeldzaam."
Sinds Gallipoli (1981) heeft Weir geen enkele film meer in Australië gemaakt. "Na vijf films, één tv-film en een stuk of wat korte films die zich allemaal in of nabij Australië afspelen, wilde ik wel eens wat anders. Ik had eerder aanbiedingen uit Amerika gehad maar in 1984 was ik er pas klaar voor. Omdat ik in Sydney ben blijven wonen, blijf ik een beetje een buitenstaander in Amerika. En dat bevalt me zeer goed."
Tussen alle Amerikaanse films door zijn er wel Australische projecten geweest die hem interesseerden. "Maar als je eenmaal gepakt wordt door een verhaal is het land waar het zich afspeelt eigenlijk irrelevant. Als je talent voor dit vak hebt en lang genoeg doorgaat, dan wordt je je éigen land. Dan beschouw je Ingmar Bergman niet als Zweeds of Alfred Hitchcock als Engels. Net zomin als een muziekliefhebber Mozart als een typische Oostenrijker zal beschouwen. Die mensen hebben een eigen taal, een eigen idioom ontwikkeld dat niets meer met nationaliteit te maken heeft."

Erik Spaans