December 1998, nr 195

Abeltje

James Bond voor kinderen

Vergeet het brave jeugdboek van Annie M.G. Schmidt. Abeltje is een eigentijdse en snelle familiefilm die geheel aansluit bij de belevingswereld van hedendaagse kinderen. Of, zoals Abeltje het zelf zegt: "Vet heftig!"

Alleen het jasje van Abeltje (Ricky van Gastel) doet nog aan zijn origineel denken.

De openingscredits van Abeltje beloven al dat het publiek geen duffe familiefilm te wachten staat. Terwijl de glimmende titels over het doek schuiven, klinken de lange uithalen van Trijntje Oosterhuis in een swingende popsong. Het lijkt James Bond wel!
Abeltje moet de grote kersthit van 1998 worden en daar hebben regisseur Ben Sombogaart en scenarist/producent
Burny Bos alles voor uit de kast gehaald. De verfilming van Annie M.G. Schmidts klassieke kinderboek uit 1953 over de avonturen van een jongetje in een lift, is een wervelende avonturenfilm geworden. Veel van de tijdloze charme van Schmidts boek is bewaard gebleven. Tegelijk heeft Bos het verhaal waar nodig afgestoft en naar deze tijd toegeschreven, zodat het geen enkel moment oubollig aandoet.
De moeder van Abeltje is niet langer een kleurloos vrouwtje dat in een bloemenwinkel werkt, zoals in het boek van Schmidt. Annet Malherbe maakt van deze rol een stoer wijf dat een benzinepomp beheert en zich bij voorkeur verplaatst per propellervliegtuig of motor met zijspan. Ook Abeltje zelf is helemaal van deze tijd. De 11-jarige acteur Ricky van Gastel is een jonge held met een petje achterstevoren op zijn hoofd en een skateboard onder de arm. "Ik ben niet meer op je. En nou opzouten", bijt hij zijn klasgenote Laura toe als hij het met haar uitmaakt. Wie hoopt op een nostalgisch weerzien met de Abeltje die hij in zijn jonge jaren gelezen heeft, is bij Burny Bos aan het verkeerde adres. De kinderen van vandaag zitten daar natuurlijk ook helemaal niet op te wachten. Die willen een snel spektakel. En dat biedt Abeltje in overdaad.

Bananenrepubliek
In Abeltje buitelen de grootse en meeslepende gebeurtenissen over elkaar. Als de magische lift door het dak van warenhuis Knots is gebroken, belanden de vier inzittenden - behalve Abeltje en Laura ook de mottenballenverkoper Tump en zanglerares juffrouw Klaterhoen - eerst in New York. Daar wordt Abeltje door een sjieke Amerikaanse dame aangezien voor haar vermiste zoontje, dat ontvoerd blijkt te zijn. Na veel spannende en komische belevenissen reizen zij naar de bananenrepubliek Perugona, waar Abeltjes dubbelganger Johnny gekidnapt is. Dit tweede deel van de film komt moeilijker op gang. Al te lang wijdt Burny Bos dan uit over de revolutie die in dat land gaande is, voordat uiteindelijk alles weer op z'n pootjes terecht kan komen.
Abeltje biedt zoveel belevenissen, dat kinderen er nachtenlang spannend over kunnen dromen. Scenarist Burny Bos en regisseur Ben Sombogaart hebben het avontuur in hun film breed uitgeserveerd. Door de special effects suist de lift als een komeet door de sterrenhemel en de actiescènes zijn zo snel gesneden dat Abeltje soms daadwerkelijk een soort kinder-James Bondfilm lijkt.

Doe Maar-liedje
Maar omdat Bos en Sombogaart al hun kaarten hebben gezet op flitsende actie, zijn andere zaken niet zo goed uitgewerkt. Vooral het klasgenootje Laura - zeer politiek correct gecast als donker meisje - komt niet zo goed uit de verf. Ze kan leuke acrobatische toeren uithalen en zorgt er uiteindelijk voor dat Abeltje aan het einde van de film weer 'op haar' is. Verder is ze een beetje het vijfde wiel aan de wagen. Meneer Tump (Frits Lambrechts) en juffrouw Klaterhoen (Marisa van Eyle) zijn personages zoals Annie M.G. Schmidt ze graag had gezien: volwassenen die zich een beetje snibbig gedragen maar ook iets kinderlijks in zich hebben. Aardige bijrollen zijn er ook weggelegd voor Cas Enklaar als norse butler en Victor Löw als de uitvinder van de lift.
Hoewel Abeltje in de eerste plaats een wervelende jeugdfilm is, maken Sombogaart en Bos over de hoofden van kinderen tal van knipogen naar het volwassen publiek. Zo zijn de mottenballen van meneer Tump in New York zo populair omdat de kopers die aanzien voor drugs. En als de stemming er goed in zit, zingt het viertal uitgelaten het Annie M.G. Schmidt-liedje 'In een rijtuigie'.
Burny Bos had voor Abeltje een budget van ruim negen miljoen gulden tot zijn beschikking. Daarmee is het een van de duurste films geworden die er ooit in Nederland gemaakt is. De film kan de concurrentie met andere kerstfilms moeiteloos aan. Hij doet niet onder voor een grote Amerikaanse familiefilm, maar blijft tegelijkertijd een op en top Nederlands product. Luister maar naar het Doe Maar-liedje dat een groepje Perugonese muzikanten onder leiding van juffrouw Klaterhoen instudeert.

Pieter Bots

Abeltje
Nederland, 1998
Productie: Burny Bos
Regie: Ben Sombogaart
Scenario: Burny Bos
Camera: Reinier van Brummelen
Geluid: Erik Langhout
Montage: Herman P. Koerts
Muziek: Henny Vrienten
Met: Ricky van Gastel, Soraya Smith, Frits Lambrechts, Marisa van Eyle, Annet Malherbe
Kleur, 105 minuten
Distributie: Warner Bros
Te zien: vanaf 26 november

Naar boven