December 1998, nr 195
Disney vs. DreamWorks
De animatie-oorlog staat op uitbreken
Deze maand strijden twee grote animatiefilms om de aandacht, Mulan en The prince of Egypt. Producent DreamWorks doet daarbij een aanval op de monopoliepostitie van Disney op de animatiemarkt. Welke wapens hebben beide giganten ter hand genomen, en hoe zijn de films uitgepakt?
De verwachte oorlog tussen Disney en DreamWorks SKG wordt voor enige tijd uitgesteld. Mulan (Disney) en The prince of Egypt (DreamWorks) zijn inhoudelijk te sterk verschillende films om elkaar daadwerkelijk concurrentie aan te doen. Komend voorjaar barst het echte geweld los, als Disney met Bug's life en DreamWorks met Antz op de proppen komt. Bug's life is een door voormalig Disney-topman en DreamWorks-oprichter Jeffrey Katzenberg (de K in SKG, S staat voor Spielberg en platenbons Geffen tekent voor de G) geëntameerd project. Zijn Antz is een duidelijke oorlogsverklaring aan zijn vorige werkgever.
Het is opmerkelijk hoe lang Disney een monopolie heeft weten te behouden als hofleverancier van avondvullende animatiefilms. Don Bluth, een voormalig Disney-animator, heeft het vanuit Ierland geprobeerd, maar moest ondanks een reeks prachtige animatiefilms de handdoek in de ring gooien. Zijn succesvolle Anastasia werd door een major uitgebracht. Zonder financiële ondersteuning en publiciteitsleger lukt het geen producent of studio om van een animatiefilm, ook al is het een meesterwerk, een commercieel succes te maken.
De strijd om de animatiemarkt is al langer gaande. Bluth heeft eerder via allianties met Warner, MGM en vooral Universal - de huidige partner van DreamWorks - getracht de markt open te breken, waarbij Spielberg als uitvoerend producent optrad. Spielberg was tevens betrokken bij de productie van Who framed Roger Rabbitt, een film die op video uiteindelijk weer bij Disney werd ondergebracht.
Hebbedingetjes
De markt die door animatiefilms wordt bestreken is qua omvang vele malen groter dan die van de kunstzinnige film. Niemand kijkt op als er wekelijks meerdere nieuwe films in het arthouse-circuit worden uitgebracht. Klaarblijkelijk wordt de animatiemarkt volwassen, en hopelijk zal de toenemende concurrentie leiden tot betere films. Anastasia was bijvoorbeeld een welkome afwisseling op een reeks ietwat teleurstellende Disney's. Uiteraard zal Disney er alles aan doen om de marktdominantie te behouden. Anastasia kreeg zowel Flubber als het opnieuw uitgebrachte De kleine zeemeermin tegenover zich geplaatst.
De concurrentie tussen de studio's gaat waarschijnlijk niet eens zozeer om de gunst van de kijker. Die kijkers zijn er volop en de videomarkt is een interessante spin-off. Het probleem wordt de strijd om 'free publicity' in de verschillende dag-, week- en maandbladen. Aan één film kun je een 'feature' of verkapte advertorial wijden, maar de overige films zullen het met minder aandacht moeten doen. Uiteindelijk telt de omvang van de publiciteit mee in het totaalpakket dat de commerciële waarde van een film bepaalt.
Het is de vraag of Mulan en The prince of Egypt elkaar gaan beconcurreren of zich als animatiefilms tegenover The mask of Zorro geplaatst zullen zien en eerst deze concurrentieslag moeten winnen alvorens met elkaar in het strijdperk te treden. Die strijd tussen Disney (Mulan) en DreamWorks (The prince of Egypt) is er natuurlijk wel. Disney brengt vier soundtracks uit, DreamWorks drie(!). Op dit gebied heeft DreamWorks een voorsprong. Aangezien de radio-formats in de Verenigde Staten tegenwoordig gesegregeerder zijn dan in de jaren zestig, worden een 'zwarte' en een 'blanke' compilatie-cd uitgebracht (met songs die geïnspireerd zijn op, maar niet voorkomen in de film), plus een reguliere soundtrack. Daardoor zijn de DreamWorks-soundtracks in artistiek opzicht interessanter. Jong talent krijgt de kans om langs deze weg voor een groot publiek te debuteren. De hippe zwarte hiphop- en R&B-groepen en de blanke country-artiesten moeten ervoor zorgen dat een zo gemêleerd mogelijk publiek naar de film gaat. De soundtrack is hierin een belangrijk middel en het wordt door DreamWorks inventief toegepast.
Kwak
De vraag is of DreamWorks op eigen kracht de strijd om de animatiemarkt met Disney zal kunnen volhouden. Disney heeft een geweldige 'back catalogue'. De merknaam is zo langzamerhand synoniem voor het genre geworden. Volgend jaar komt Disney met Toy Story II en momenteel is Dinosaurs in de videotheek te vinden (zal Spielberg leuk vinden). Daarnaast heeft Disney wereldwijd een geoliede propagandamachinerie en fijnmazig distributienetwerk. Op het moment dat Disney karakters als Mickey Mouse, Donald Duck en alle 101 Dalmatiërs in de strijd gaat gooien om de miljoenenmarkt van de merchandising in de warenhuizen voor DreamWorks dicht te timmeren, zullen Spielberg, Katzenberg & Geffen naar alternatieven moeten zoeken.
Een anekdote: het succes van Alfred J. Kwak zou Disney begin jaren negentig contact hebben doen zoeken met Herman van Veen. Naar verluid kon Van Veen een aanzienlijk bedrag krijgen als hij Kwak aan Disney overdeed. Van Veen zou een uitzendgarantie hebben verlangd, maar daar voelde Disney niets voor. Concurrentie moet immers worden geëlimineerd en Kwak werd kennelijk als een potentiële bedreiging voor de eigen cartoons gezien. Het is daarom de vraag wie er over tien jaar à la Microsoft voor de rechter komt: Disney of DreamWorks.
The prince of Egypt: van bedenkelijk allooi.
