Februari 1999, nr 197

Digital New Wave

Vaarwel celluloid?

Een klein digitaal videocameraatje verandert het aanzicht van de cinema. Dat is althans de inzet van het themaprogramma Digital New Wave van het Filmfestival Rotterdam. De gevolgen van nieuwe digitale technieken zijn groot en veelzijdig, maar vooralsnog laten de films vooral zien wat er allemaal kan - zonder dat de resultaten altijd groots genoemd mogen worden.

De digitale revolutie overspoelt de filmwereld vanuit vele richtingen. Het Digital New Wave programma in Rotterdam tracht de verschillende golfjes in kaart te brengen. Het zijn niet alleen gerenommeerde speelfilmregisseurs als Hal Hartley en Lars von Trier die naar de handzame digitale videocamera grijpen. Beeldend kunstenaars, grafisch ontwerpers, videoclipregisseurs, animators en documentairemakers doen er ook (en vaak al veel langer) hun voordeel mee. Omdat filmen op deze manier goedkoop is, de beeldkwaliteit steeds meer die van het goede oude celluloid benadert, en vooral omdat het zo eenvoudig is. Camera mee, eventueel geluidsman mee, en filmen maar. Zuinig zijn is niet langer nodig, want alle beelden worden digitaal opgeslagen en hoeven niet eerst ontwikkeld te worden. De selectie vindt pas later plaats, tijdens de (digitale) montage, waarbij de opgenomen beelden ook nog naar hartelust gemanipuleerd kunnen worden op de computer.
De opkomst van nieuwe digitale technieken gaat vergezeld van vele hoogdravende kreten. Film wordt een democratisch medium! Nieuwe creatieve mogelijkheden ontstaan! Beeldtaal niet langer ondergeschikt aan de vertelling! De grenzen tussen kunstdisciplines vervagen! De toekomst is aan de no-budget film! Dit alles is waar. Daar lijkt het tenminste wel op, als het Digital New Wave programma een goede staalkaart biedt van hetgeen er tegenwoordig gebeurt. De vraag is wel of al die technieken niet op de loop gaan met de filmmakers. Enkele prachtige films niet te na gesproken, lijkt het Rotterdamse programma meer een 'showcase' van mogelijkheden dan een compilatie van werkelijk interessante films.

Misselijk
Een van de thema's die als een rode draad door het programma lopen, is bijvoorbeeld het incorporeren van persoonlijke motieven in documentaire films. Hoe kleiner en lichter de camera, hoe verleidelijker het voor filmmakers wordt deze op zichzelf te richten, zo lijkt het. Misschien dat dit door sommige voyeuristische filmkijkers als een verworvenheid wordt beschouwd, maar in veel gevallen zijn de persoonlijke ontboezemingen van filmmakers eerder tenenkrommend dan verrassend of intrigerend. Peter Friedmans filmessay over de homoscene in Marseille (There are no direct flights between New York and Marseille of Doug Blocks documentaire over de internetcultuur (Home page) waren sterker geweest wanneer zij hun privé-levens buiten beschouwing hadden gelaten. Helemaal erg wordt het wanneer een filmmaker besluit de camera te grijpen zonder een idee, en dan maar zijn vrienden en familieleden lastig valt met de vraag 'waar deze film over zou moeten gaan' (The Arab dream van Elia Suleiman).
Ook de zogenaamde 'nieuwe esthetiek' die de wendbare digitale camera oplevert, pakt niet altijd even geslaagd uit. Het gedraai van de camera in Donigan Cummings Erratic angel maakt veeleer misselijk, net zoals het uit-de-losse-pols-gefilm in enkele korte filmpjes van het Engelse ontwerperscollectief Fuel (Original copies). Het komische hoogtepunt van deze digi-esthetiek is te vinden in de Spaanse speelfilm Blablabla van Juan Carlos Bonete. Het gesleep met de camera in combinatie met het oeverloos geouwehoer over mode zorgt hier voor een uitputtende en mede daardoor uiteindelijk hilarische ervaring. En wie zijn ogen en maag laat wennen aan de soms al te flitsende cameratechniek in Hal Hartley's televisiefilm The book of life, waarin een rebellerende Jezus weigert de Apocalyps naar behoren uit te voeren, heeft uiteindelijk wel een mooie film gezien.
De wellicht weinig verrassende conclusie is dat de digitale revolutie vooral interessant wordt wanneer de technieken terechtkomen in handen van geïnspireerde kunstenaars. Met een beetje computer kunnen we allemaal wel beeldjes achter elkaar plakken. Het resultaat zal echter niet lijken op de meesterlijke animatiefilms van Vladimir Kobrin (Dream of the little dancing fellows en Absolutely from nothing), op de poëtische beeldvertellingen van Chris Petit (Radio on - remix) of op de flitsende titelsequenties van Kyle Cooper (compilatieprogramma Forget the film, watch the titles). Dat de digitale golf het begrip 'auteur' onderuit haalt, een andere kreet die in Rotterdam te horen valt, lijkt daarom een voorbarige uitspraak.

Emergo

Ook in Nederland wordt volop digitaal gefilmd. Het themaprogramma van het Filmfestival Rotterdam bevat onder meer nieuwe films van Ian Kerkhof, Pieter Moleveld, Geert Mul, Lydia Schouten, Johan van der Keuken en Alexander Oey. Een opvallende bijdrage is Emergo! van Nathalie Beekman, een 'regionale speelfilm' die zich vrijwel geheel afspeelt op de daken van Groningen, waar de jonge Tom zijn vrijheid zoekt.

Emergo!: op de daken van Groningen.

Beekman (1964) heeft samen met componist Thuur Caris de artistieke leiding over het multimedia-collectief Pavlov Media, dat vooral kunstprojecten in opdracht realiseert. Emergo! is de tweede speelfilm van het collectief, dat allerhande moderne technieken tot zijn beschikking heeft. Die worden in de film volop gebruikt: video, foto's, computeranimaties en muziek worden gecombineerd tot een collage-achtige, niet-lineaire vertelling over vrijheid. "Het is een bijna puur grafisch vocabulaire", zegt Caris. "Het verhaal wordt niet alleen door de acteurs verteld, maar ook door het beeld en de muziek." Beekman: "Met de verschillende technieken krijg je een zoveel groter palet, dat is heel mooi. Het geeft mogelijkheden om voor jezelf een passende vertelvorm te vinden."
De productiekosten van Emergo! liggen rond de ton. Op celluloid had de film nooit gerealiseerd kunnen worden. Beekman: "Je ziet dat er door de digitale camera een klein en onafhankelijk circuit ontstaat, dat losstaat van de gevestigde filmwereld. Net zoals dat door de komst van samplers en synthesizers in de muziekwereld is gebeurd. Er wordt veel meer geëxperimenteerd, en het is belangrijk dat dat nu ook goedkoop kan, want er is al zo weinig geld voor film in Nederland. Alleen door veel te produceren krijg je uiteindelijk ook meer kwaliteit."
Beekmans liefde voor de videocamera gaat niet zo ver dat zij niet liever sommige gedeelten van Emergo! op film had willen opnemen. "Bijvoorbeeld om bepaalde kleuren goed te krijgen, zoals fel blauw of fel rood, daar wil video nog weleens van over zijn nek gaan. Maar wat ik op film zou opnemen wil ik dan wel digitaal kunnen verwerken. Trouwens, digitale camera's worden ieder jaar beter. Die ontwikkeling gaat razendsnel. Dus ik zou best de voordelen van celluloid willen uitbuiten, maar altijd in combinatie met video. De vrijheid die dit geeft, laat ik niet snel meer los."

Pauline Kleijer

Digital New Wave
Dit filmprogramma is onderdeel van Exploding Cinema, en is tussen alle andere filmvoorstellingen van het Filmfestival Rotterdam geprogrammeerd. Digital New Wave omvat 60 films die digitaal zijn opgenomen. Daarnaast zijn er panel-discussies met producenten en special-effectsmakers.