Video - februari 1999, nr 197

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht.

De oneindige levenscyclus van The lion king.

Het was een jaarlijks terugkerend ritueel: de schoolleiding wilde iets leuks organiseren voor de leerlingen en na een ongetwijfeld korte vergadering werd besloten het succesnummer van vorig jaar nog maar eens te recyclen. Dat betekende dat er in het gymnastieklokaal eerst een competitie zaklopen, touwklimmen en verwante ongein moest worden afgewerkt. Ik was geen kei in het zaklopen, maar keek toch uit naar de grote dag. Want na de competitie werd het lokaal ontruimd en mocht die ene docent met verstand van techniek de 16mm-projector in stelling brengen. De projector had hij redelijk onder controle, maar zijn kennis van film reikte niet erg ver. Ieder jaar zaklopen, dan ook ieder jaar The great race voor de laagste drie klassen en The planet of the apes voor de rest. Natuurlijk. Is hartstikke leuk voor die brugklassers: Tony Curtis en Jack Lemmon in een doldwaze autorace van New York naar Parijs. Vorig jaar braken ze de tent af, dus dit jaar zullen de grappen en grollen ook wel goed vallen. En zo werd ik in de tweede klas opnieuw geconfronteerd met de komedie waarvan ik de afloop al kende, en waarnaar ik het jaar daarop ongetwijfeld nog een keer moest kijken. Wat een onrecht! En dan te bedenken dat een simpel leeftijdsverschil een bezoek aan De apenplaneet onmogelijk maakte, het was verschrikkelijk. Vooral omdat het uitgerekend De apenplaneet betrof. Mijn zakgeld ging op aan boeken over horror en science fiction-films, ik wist wie Charlton Heston was en dat de film op een boek van de Franse schrijver Pierre Boulle gebaseerd was. Verdomme, ik had zelfs gelezen dat John Chambers een Oscar had gekregen voor zijn apenpakjes. En ik mocht er niet in! Eenmaal in de derde klas trok ik de stoute schoenen aan: toen de film begonnen was wurmde ik me de duistere gymzaal binnen en ving ik mijn eerste glimp van die doodenge gorilla's op. Al wist ik wat er komen ging, die eerste confrontatie was beslist schokkend: astronaut Charlton Heston die na de crash van zijn ruimteschip en na dagen rondzwerven eindelijk mensen ziet, verheugd is en, oh heerlijke gruwel, dan zijn daar ineens die woeste horden. Gewapende gorilla's te paard, gekleed in leren pakken die op een sm-feest niet zouden misstaan, jagend op hulpeloze mensen, en nog verbaal begaafd ook, dat maakt indruk. Ik zat helemaal in de verboden film toen ik op mijn schouder getikt werd. Betrapt. Ik sputterde wat tegen, maar wist dat ik fout zat. Ik was veroordeeld tot The great race, en als ik die niet meer wilde zien, dan had ik pech gehad. Na de frustrerende ervaring werd De apenplaneet een obsessie, die zich vooral uitte in tekeningen van boos kijkende apenkoppen. De tv-gids werd wekelijks uitgeplozen, ooit moest die film toch ergens uitgezonden worden. Uiteindelijk bood de Franstalige tak van de Belgische televisie uitkomst: die aardige programmeurs van de RTBF zetten iedere donderdag een griezelfilm op het menu, pal na het filmprogramma van Selim Sasson, de vriendelijke bebaarde tegenhanger van Jo Röpke, die op zijn beurt weer het Vlaamse antwoord op Simon van Collem was. En zo kwam het dat ik Frans leerde spreken van apen. Want op een mooie dag was het de beurt aan La planete des singes, de Frans nagesynchroniseerde versie van Planet of the apes. Dat viel niet tegen, integendeel, het was daadwerkelijk een geweldige film en als die apen Frans konden spreken dan moest ik het ook kunnen volgen. Na afloop werd het nog mooier: er werd gemeld dat men in de komende weken ook de vier vervolgfilms zou uitzenden. Ik bleef trouw kijken, vond het allemaal prachtig en mijn kennis van de Franse taal nam met iedere film toe. Daar bleef het niet bij. Een paar maanden later kwamen de Duitsers met een serie Dracula-films voor de dag. De Britten Christopher Lee en Peter Cushing stonden elkaar in het Duits als Roemeense bloedzuiger en Nederlandse vampierdoder naar het leven. Het was behelpen, maar toch: nu Planet of the apes en de vier vervolgfilms opnieuw op video verschijnen heb ik gemengde gevoelens. De films zijn digitaal geremasterd, en zien er dus prachtig uit, al maakt men weer eens de kolossale vergissing geen enkele film in het oorspronkelijke widescreen formaat uit te brengen. Dat is onbegrijpelijk, want alleen de doorgewinterde fan zal honderd gulden betalen voor een 'special limited edition collector's box' en een fan wil het complete beeld, met vijfentwintig apen op een rij, en geen variant waarin er slechts vijftien in beeld verschijnen. Naast dit onvergeeflijke gebrek is er nog een ander probleem, dat de meeste fans waarschijnlijk geenszins als een probleem zullen ervaren: die apen spreken geen Frans meer, het zijn weer Amerikaanse apen geworden. En dat klopt niet. Ik wil mijn apen zoals ze vroeger waren. Papa mange une banane, en niks anders. Maar allez, er valt mee te leven. En bovendien is het met de apen toch niet meer zoals het vroeger was. Een nieuwe tijd vraagt om een nieuwe Apenplaneet en die komt er. James Cameron werkt momenteel aan een scenario voor een nieuwe versie en waarschijnlijk gaat Arnold Schwarzenegger het lendendoekje van Charlton Heston dragen. Klaagt een fan op het Internet: "Hoe moeten we dan het verschil tussen held en gorilla zien?" Een ding staat vast, als Camerons versie in de bioscoop komt zal ik naar Parijs moeten. Daar spreken de apen tenminste zoals het hoort.

Bart van der Put

Planet of the apes en de volledige box-set met de vijf apenfilms verschijnen 27 januari op koopvideo (20th Century Fox Home Entertainment).