Water & Vuur - mei 1999, nr 200

Wat is waarheid, wat is onzin? In de maandelijks terugkerende rubriek Water & Vuur spreken een voor- en een tegenstander zich uit over een stelling.

Omdat in Kosovo de oorlog woedt overwoog filmtheater Lantaren/Venster de Albanese Filmdagen af te gelasten. Filmdistributeur RCV besloot 'uit respect voor alle slachtoffers op de Balkan' Emir Kusturica's Balkan-komedie Black cat, white cat voor onbepaalde tijd uit te stellen. Prijzenswaardige of misplaatste gevoeligheid?

Even geen Balkan-films?

"Om twee redenen overwogen wij de Albanese Filmdagen af te gelasten. De eerste was het logistieke probleem: omdat het op het vliegveld van Tirana een chaos is, was tot het laatst onzeker of de uitgenodigde filmregisseurs en de films wel zouden arriveren. De andere reden was van morele aard: is het wel gepast om een filmfestival te organiseren over Albanië terwijl dit land overspoeld wordt door vluchtelingen en op voet van oorlog staat met Servië? Het kan gemakkelijk de indruk wekken dat je misbruik maakt van de media-aandacht die er nu voor dit land is.
"Wij hebben er intern een paar uur over gesproken of we de Albanese Filmdagen door moesten laten gaan. We hebben ook de mening van de Albanese ambassadeur gevraagd en die in onze beslissing sterk laten meewegen. Hij vond dat het festival door moest gaan, omdat hij er een goede gelegenheid in zag om de Albanese cultuur onder de aandacht te brengen. Ook merkte hij op dat het dagelijkse leven in Albanië ondanks alle ellende gewoon doorgaat.
"Als het programma voornamelijk uit Albanese komedies had bestaan, hadden we het festival zeker afgelast. Ik kan me dan ook heel goed voorstellen dat distributeur RCV Black cat, white cat uitstelt. Het komt toch raar over om nu een zigeunerkomedie die zich op de Balkan afspeelt, te vertonen?"

Elike van Sluis, public relations manager RCV Film Distribution.

"Al snel na het uitbreken van de oorlog besloten wij uit respect voor alle vluchtelingen en andere slachtoffers van de oorlog de uitbreng van Black cat, white cat op te schorten. Het is geen politiek statement, maar een beslissing die wij op gevoelsmatige gronden hebben genomen. Wij vinden het ongepast om nu een vrolijke, folkloristische Balkan-komedie uit te brengen. Misschien is het naïef gedacht, want we zijn de laatste dagen suf gebeld door journalisten die het een onjuiste beslissing vinden. We gaan er nog een keer over nadenken."

Black cat, white cat.

"De afgelopen maand moest ik vaak terugdenken aan het schoolmeisje Drita Baruti, dat in de jaren tachtig Super 8 films placht te maken. Zij woonde in Kovoska Motrovica, een stad waarvan de naam na Tito's dood werd veranderd in Tito's Mitrovica. Drita vertegenwoordigde Kosovo op vele Joegoslavische Jeugdfilmfestivals waar ik jurylid was. Zij koesterde waarschijnlijk ambities om te gaan werken voor de productiemaatschappij Kosovafilm, die jaarlijks ongeveer twee speelfilms en tientallen korte films en documentaires uitbracht. Hoe zou het met haar gaan?
"Nu wordt de hele wereld geconfronteerd met de geschiedenis van de Balkan door de politieke discussies over de tragedie in Kosovo. Als we eerder de kans hadden gehad om films uit Albanië en Kosovo te zien (bijvoorbeeld De wind en de eik en Als de lente laat komt, beide uit 1979) zouden we meer vertrouwd zijn met de geschiedenis van deze regio. Het is nu belangrijker dan ooit om je te verdiepen in de Albanese film. Daarvoor zijn de Albanese Filmdagen bij uitstek geschikt. De Albanese film kreeg wereldwijde bekendheid in de vroege jaren vijftig, toen Skenderberg, geregisseerd door de Rus S.J. Jutkevich, op het festival in Cannes was te zien. Daarna raakte Albanië steeds verder verwijderd uit de internationale filmscene. Albanese documentaires en speelfilms uit de jaren negentig laten wat zien van het huidige lijden van het Albanese volk.
"Wat Kusturica's Black cat white cat betreft: moeten we die nu vertonen of moeten we wachten op betere tijden, zoals de distributeur van deze film voorstelt? Ik vrees dat er geen betere tijden te verwachten zijn. Tragische handelingen kunnen niet meer ongedaan worden gemaakt. De pijn zal altijd blijven, we kunnen er slechts mee leren omgaan. Ik denk dat het juist goed is om de Balkan niet alleen via het journaal maar ook met films onder de aandacht te brengen. Kunst stelt ons in staat om tot een dieper begrip te komen. Wel vind ik het jammer dat films uit de Balkan nu wellicht meer door de tragische gebeurtenissen in de regio dan om artistieke redenen bij het westerse publiek onder de aandacht komen."