De geruchtenmachine - juli/augustus 1999, nr 202

Het grote zwarte-pieten barstte in Amsterdam los na het besluit van staatssecretaris Rick van der Ploeg om het Filmmuseum naar Rotterdam te verhuizen. Filmmuseum-directeur Hoos Blotkamp zag de bui waarschijnlijk hangen en was op het moment suprême in het buitenland. Andere betrokkenen verkeerden niet in die luxe en begonnen in het wilde weg te schieten. De meeste kogels werden afgevuurd op de Amsterdamse ex-wethouder Jikkie van der Giessen, die de problemen van het Filmmuseum (huisvesting, geldtekort en nog wat zaken) niet serieus zou hebben genomen. Een hoofdredactioneel commentaar in Het Parool verweet haar dat "ze er met de pet" naar had gegooid. Van der Giessen vuurt in deze Filmkrant (zie Water en Vuur) terug naar Felix Rottenberg, die het overleg tussen Amsterdam en Rotterdam zou hebben gefrustreerd, en vooral naar het ministerie van OCW. Volgens Van der Giessen, die daarin wordt bijgevallen door Jan Blokker, stond het besluit om naar Rotterdam te gaan op het ministerie al in een vroeg stadium vast, zodat Amsterdam, wat het ook aan faciliteiten voor het museum tevoorschijn zou hebben getoverd, altijd achter het net zou hebben gevist. Als het waar is, wordt het misschien eens tijd voor een parlementaire enquête naar de invloed en macht van ambtenaren. Nu de huisvesting van het Filmmuseum in politiek vaarwater is terechtgekomen, gaat het niet meer om het belang van het museum, maar om het wegmasseren van de Amsterdamse woede. Na het zomerreces buigt de Tweede Kamer zich over Van der Ploegs beslissing, en afgaande op de eerste reacties van de drie paarse partijen is het grote schuiven al begonnen. Het woord duo-vestigingsplaats is al gevallen. Het Filmmuseum als speelbal in een stedenstrijd, die zal worden beslist in de Tweede Kamer. Hoos Blotkamp moet het zich allemaal anders hebben voorgesteld toen zij twee jaar geleden een visioen had over een prachtig Filmmuseum aan de oevers van de Maas. Zij liet een geest uit de fles die zich niet laat terugjagen.

Het publiek is kennelijk niet de eerste zorg van de Nederlandse filmdistributeurs. Steeds vaker worden films op het laatste nippertje uitgebracht zodat zij het vrijwel zonder publiciteit moeten stellen. Voor veel films is dat helemaal niet erg, omdat toch niemand ze wil zien, maar het wordt irritant als bijvoorbeeld een film als Place Vendôme onverwacht de bioscoop in wordt gesmeten. In Place Vendôme is onder meer Catherine Deneuve te zien, aan wie deze zomer het Filmmuseum een groot retrospectief (dertig films) wijdt. Je zou verwachten dat distributeur Paradiso Films gebruik maakt van de publiciteit rond dit filmretrospectief om Place Vendôme aan zoveel mogelijk publiek te helpen. Niet dus, de film wordt even snel uitgebracht. Kennelijk gaat het sommige distributeurs alleen nog om het opstrijken van Europese distributiesubsidie en interesseert het lot van hun films ze geen lor. Als het bij een enkel incidident bleef, zouden we er schouderophalend aan voorbijgaan, maar het liefdeloos uitbrengen van films lijkt een trend te worden. Naast Place Vendôme dumpt Paradiso Films in juli ook nog even snel potentieel interessante films als Xiu Xiu: The sent down girl, het regiedebuut van actrice Joan Chen (bekend geworden met haar optredens in Bertolucci's The last emperor en Lynch' 'Twin peaks'), en Nettoyage à sec met Miou Miou, die alleen al om nostalgische redenen nieuwsgierig maakt. Maar zelfs een regisseur als Neil Jordan kan in Nederland niet meer op een fatsoenlijke behandeling rekenen. De uitbreng van zijn In dreams kondigde distributeur UIP krap vier weken van tevoren aan, wat te laat is voor maandbladen als de Filmkrant. Over deze films zult u dus tevergeefs een recensie zoeken in de Filmkrant, dankzij de distributeurs moet u het doen met een last minute-aankondiging in de rubriek Verwacht. Het kwaad is begonnen bij distributeur RCV, die inmiddels een jarenlange traditie heeft in het op het laatste nippertje dumpen of juist niet uitbrengen van films. Wie in dit gehannes nog enig respect voor het werk van filmmakers kan zien, moet een manisch optimistische kijk op de filmwereld hebben. Van een interessante regisseur als de Schot Gillies MacKinnon hoorden we in Nederland na het in 1996 lovend ontvangen Small faces niets meer, maar nu brengt RCV plotseling vrijwel gelijktijdig zijn Regeneration uit 1997 en Hidious kinky uit 1998 uit. Nederlandse filmdistributeurs zijn het spoor volledig bijster: zij smijten met films in het rond, als ware het taarten in slapstickfilms, waarna men vervolgens afwacht of er enig doel wordt geraakt. En maar klagen over gebrek aan publieke belangstelling.

Joan Chens regiedebuut plots in de bioscoop.

Jacques van Heijningen wordt de nieuwe directeur en filmcommissioner van het Filmfonds Rotterdam, dat tegenwoordig Rotterdams Fonds voor de Film en Audiovisuele Media (RFF) heet. Hij mag voor rust gaan zorgen bij het fonds, dat een roerig jaar achter de rug heeft nadat het bestuur opstapte uit onvrede over het gebrek aan financiële steun van de gemeente. De geschrokken wethouder Simons reageerde met een verdubbeling van het budget, zodat Van Heijningen, die in Rotterdam een tweejarig contract tekende, jaarlijks de beschikking heeft over vier miljoen gulden. De naamsverandering van het fonds maakt duidelijk dat dit geld niet alleen aan film mag worden besteed. Van Heijningen maakt na de komende editie van het Nederlands Film Festival de overstap naar Rotterdam, zodat hij nog zijn tienjarig jubileum in Utrecht haalt. We hadden niet anders verwacht: Van Heijningen ziet zijn nieuwe baan als "een nieuwe uitdaging". "Tien jaar festival gaat je niet in de koude kleren zitten en deze baan lijkt mij erg interessant, omdat ik niet alleen directeur word maar ook filmcommissioner." Zijn taak als filmcommissioner, een voor Nederland nieuwe functie, bestaat uit het genereren van zoveel mogelijk filmactiviteiten in Rotterdam. In de Rotterdamse filmwereld is op zijn benoeming enthousiast gereageerd. Filmmaker Dick Rijneke: "We hebben hier een vervelende tijd achter de rug, maar dat tijdperk wordt nu hopelijk afgesloten. De perikelen met het fonds zijn opgelost en in Van Heijningen hebben we veel vertrouwen. Wat hij in Utrecht heeft gedaan is niet gering: je kunt zeggen over het Nederlands Film Festival wat je wilt, maar het staat recht overeind." Wie Van Heijningen opvolgt in Utrecht is nog onbekend. "Hij of zij zal in elk geval een dikke huid en grote diplomatieke gaven moeten hebben", zegt Van Heijningen. "Het heeft mij geholpen dat ik niet te boek sta als de grootste schreeuwlelijk."

Jacques van Heijningen viert alvast feest.

Kim van Kooten zal de eerste Stardust Filmquiz presenteren die als jaarlijks evenement op 25 september wordt uitgezonden. Hoe de quiz er gaat uitzien, kan VPRO's Harry Hosman nog niet zeggen, want de voorbereidingen zijn nog in volle gang. "We hebben ons laten inspireren door de Nationale Wetenschapsquiz maar we denken nog na hoe we het gaan invullen." De filmquiz lijkt weer terug van lang weggeweest, want ook de KRO heeft plannen om twintig jaar na 'Een briefkaart op de eerste rang' weer een filmquiz te beginnen. Bij deze omroep denkt men echter niet aan een jaarlijkse maar aan een wekelijkse quiz. Een probleem is nog het vinden van een goed tijdstip. De aanvankelijke bedoeling om de filmquiz elke vrijdagavond om zeven uur uit te zenden, liep vast op een verbod van de netcoördinatoren, omdat met Lingo op dat tijdstip op de publieke omroepen al een spelletje is te zien. Hun suggestie om de quiz vrijdagavond laat uit te zenden, schijnt de KRO niet te bevallen, zodat nog naarstig wordt gezocht naar een geschikt tijdstip.

De fiscale maatregelen die het mogelijk maken om vrijwel zonder risico in Nederlandse films te investeren, zoals voorgesteld door Fine BV, zullen over een jaar al weer verleden tijd zijn, verwacht Theo van Gogh. De voordeelregeling, die sinds enige maanden van kracht is, blijkt een succes: de budgetten van films als De ontdekking van de hemel (20 miljoen gulden) en My little vampire (46 miljoen gulden) zouden zonder de fiscale voordelen niet zo hoog zijn geweest, maar de maatregelen, bedoeld om de Nederlandse filmindustrie uit het slop te trekken, schieten volgens Van Gogh hun doel voorbij. De reden: "In de wet is niet bepaald dat het geld in Nederland moet worden uitgegeven. Als zoals bij My little vampire alleen de producent uit Nederland komt, maar de film verder helemaal in het buitenland wordt gemaakt, heeft de Nederlandse filmindustrie er niets aan." Van Gogh denkt dat de politici in Den Haag dit manco snel zullen inzien, waarna ze een einde aan de regeling zullen maken. Arnold Heslenfeld, die als surveyor (opzichter), toeziet op de productie van My little vampire, ontkent dat de Nederlandse filmindustrie van deze film niets wijzer wordt. Volgens hem is er bij de film niet alleen een Nederlandse producent betrokken, maar werken er meer Nederlanders mee aan de filmproductie. Als Van Gogh gelijk heeft, doemt een intrigerend beeld op: Nederland als de Kaaiman-eilanden van de internationale filmindustrie, waar buitenlandse bedrijven de fiscale cadeautjes komen halen, om de miljoenen vervolgens elders uit te geven. Gamilla Ylstra, die als directeur van Fine BV nauw is betrokken bij de uitvoering van de belastingmaatregelen, ziet het minder somber: "Met elke belastingmaatregel kun je proberen te sjoemelen. Wij besloten bij de voorbereiding, waarbij experts betrokken waren die echt wel van wanten wisten, dat we ons niet van tevoren aan alle kanten zouden indekken, maar dat we eventuele beren gaan neerschieten als we ze tegenkomen. In die zin kiezen we voor een gevaarlijk leven. Laten we nu eerst maar eens afwachten wat er gebeurt." Heslenfeld verwacht dat de Kaaiman-constructie in de praktijk niet veel zal voorkomen, omdat de filmwereld zich niet graag in de eigen voet schiet. "Ik reken op de zelfdiscipline van de Nederlandse film- en financiële wereld. Als over een tijdje blijkt dat het geld naar Hollywood of New York gaat is het feestje snel over." Van Gogh heeft er weinig vertrouwen in. "Zelfdiscipline in de filmwereld? Hou toch op!"

"Een verhaal om in je hart te sluiten", roept Samuel L. Jackson ons toe in de filmadvertentie van The red violin, een film die vrijwel unaniem door de pers werd gekraakt. De film volgt de reis van een viool over een periode van vier eeuwen en drie continenten. Fijn dat Jackson The red violin een ontroerende film vindt. We hadden van hem ook niet anders verwacht, want hij speelt een belangrijke rol in de film. Dat een acteur in een advertentie de lofzang zingt op een film waarin hij zelf speelt, laat zien dat de nood aan bruikbare pers-quotes bij RCV, de distributeur van deze film, wel hoog moet zijn gestegen. Het quoten van acteurs opent nieuwe perspectieven. Zullen we vanavond naar Kubricks Eyes wide shut gaan, want ik lees net dat er volgens Tom Cruise in de film geweldig wordt geacteerd door Nicole Kidman.

Eyes wide shut.

Pathé Cinemas heeft zijn oude haan op het logo doodgeschoten en vervangen door een zwarte haan die in een gedachteballonnetje 'Pathé!' roept. De moord op de haan maakt deel uit van een 'nieuwe corporate identity', die, zo meldt het reclamevakblad Adformatie, volgens het bedrijf hard nodig was, omdat Pathé voornamelijk geassocieerd werd met bioscoopexploitatie, terwijl het bedrijf (in Frankrijk) ook films produceert en distribueert en een sporttelevisiezender exploiteert. De gedachteballon Pathé! "moet alle bedrijfsonderdelen herkenbaar maken als lid van de Pathé-familie". Met de oude haan kon dat niet, want die was "te grafisch, te plat en weinig flexibel". De nieuwe haan is wel flexibel, want hij mag in diverse poses worden afgebeeld. Al dit marketing-geneuzel neemt niet weg dat de nieuwe stripachtige haan een voorbeeld is van wat men een jaar of tien geleden hip vond, zodat hij ons juist inpepert dat Pathé Cinemas geen trendsettend bedrijf is, maar hopeloos hijgend achter de trend aanhuppelt. De keizer heeft geen nieuwe maar versleten tweedehands-kleding aangetrokken.

Correctie In het artikel over Nederlandse filmwebsites (de Filmkrant, juni 1999) stond de opmerking dat Jan-Willem Swane Seven years in Tibet op zijn website "een van de mooiste films van het afgelopen jaar" noemde. Dit is niet juist: Jan-Willem Swane heeft deze film nooit gezien en dus ook niet gerecenseerd.

Naar boven