September 2000, nr 214

Filmfestival Moskou

Moskouse nachten

Als festival met internationale A-status dobbert Moskou een beetje doelloos in het kielzog van Cannes, Venetië en Berlijn. De echte sterren blijven weg en de organisatie verloopt volgens Byzantijnse machinaties. Maar echte filmliefhebbers kunnen zich in achterafzaaltjes verlustigen aan onverwachte kronkels in de programmering.

Festivaldirecteur Nikita Michalkov (Foto: Thessa Mooij).

In een hoek van het casino speelt Ruslands bekendste popgroep, maar niemand kijkt naar ze om. Via een zij-ingang is de acteur Billy Zane het buffet binnengeslopen, vergezeld door veiligheidsmensen en een hooghartig fotomodel met gedrogeerde ogen. Mijn tolk Ksenia stapt af op de bodyguard, een oude vriend, en wordt weggemept door de ijskoningin die geen andere vrouwen in de buurt van Billy wil. "Een call-girl", weet de bodyguard later te melden.
Het publiek wil sterren, maar die zijn in Moskou ver te zoeken. Nicole Kidman, Quentin Tarantino en Samuel L. Jackson lieten het afweten, hoewel veel Moskovieten die laatste meenden te herkennen in de Cubaanse filmcriticus Juan Ramirez Martinez. Degenen die wel opdaagden - Phillip Noyce, Sam Neill en William Friedkin - verklaarden allemaal een speciale band met Rusland te hebben, zonder verder duidelijk te maken wat die band dan was. Festivaldirecteur Nikita Michalkov claimde zijn gasten direct voor een boottocht langs de Wolga - en sommigen zoals Irène Jacob en Jean-Pierre Léaud zijn niet buiten de pagina's van de dagkrant gesignaleerd.
Theo Angelopoulos was voorzitter van de jury, waaronder Bachtiar Choedojnazarov en Zhang Yuan, die moest beslissen over negentien films. De FIPRESCI-jury van de internationale filmpers mocht hetzelfde doen, maar onder beduidend minder politieke druk. De competitie bestond uit een bonte verzameling films, waarvan ik me begon af te vragen hoe ze bij elkaar waren gescharreld. Er waren twee slappe Dogma-imitaties, waarvan het tonen van ongeretoucheerde seks het hoofddoel was: het Finse Restless en het Spaanse Érase otra vez waaraan Lars von Trier nota bene zijn goedkeuring heeft gegeven. Deze ontwikkeling doet vrezen voor een wereldwijd domino-effect. Andere ronduit slechte films kwamen uit Hongarije, Roemenië, Oezbekistan, Argentinië, Brazilië en Canada.

Lunar eclipse

Beijing pop

De Chinese film blijft maar pieken: scherpe observaties over het hedendaagse China en schitterend camerawerk trekken overal aandacht. Dé ontdekking van het Moskouse filmfestival, Wang Quanan's debuut Lunar eclipse, won direct na zijn wereldpremière de internationale filmpersprijs. Het is de eerste Chinese film waarin popcultuur en zwarte humor ruim baan krijgen.

Op zoek naar een dubbelganger.

Ze vormen een mooi paar, regisseur Wang Quanan en zijn actrice Yu Nan, zoals ze over het Rode Plein lopen. In zijn zwarte legerbroek met zwarte baseballpet ziet hij eruit als een Chinees lid van Public Enemy. Zij draagt een zwart zijden Spice Girls-bloesje met een Chinese bloemenprint op de voorkant. Ze hebben zichzelf Engels geleerd via de tv-cursus 'Follow me', want ze willen naar New York. Yu Nan's linkerhand zit vastgeplakt aan die van Quanan en haar rechterhand aan de laatste digitale camcorder van Sony. Dit is de allernieuwste generatie Chinese filmers: naar buiten gericht en doordrenkt van popcultuur.
De programmeurs van het filmfestival in Moskou hadden de Chinese autoriteiten gevraagd om films van jonge regisseurs. Ze kregen er maar één opgestuurd: Lunar eclipse. De film beviel zozeer dat hij in de competitie werd opgenomen. Halverwege het festival kwam er een fax binnen uit China. De autoriteiten distantieerden zich van de film want hij zou niet goed genoeg zijn voor de competitie. Drie dagen later won Lunar eclipse de FIPRESCI-prijs van de internationale filmcritici.
Het geeft aan van hoeveel politieke schaakspelletjes Chinese filmmakers afhankelijk zijn. Nog ietsje meer dan de gemiddelde regisseur die verstrikt raakt in het Amerikaanse studiosysteem of de Europese subsidiecultuur moet een Chinese filmer maar afwachten wat er gebeurt. Wang Quanan (35) moest tien jaar wachten. Na zijn afstuderen aan de filmacademie van Beijing nam hij een baan aan bij een commerciële studio. De Chinese regering garandeert alle afgestudeerde studenten een baan op papier: als ze een betere vinden moeten ze de regering het salaris terugbetalen dat ze in die virtuele baan hadden verdiend. Tien jaar lang schreef Wang scenario's die keer op keer geweigerd werden. Hij zegt het niet erg te vinden: "Ik had me sowieso voorgenomen om tien scripts te schrijven alvorens mijn eerste speelfilm te draaien."

Dubbelganger
Lunar eclipse is zo goed doortimmerd dat je je afvraagt wanneer het de laatste keer is dat je zulke pure cinema hebt gezien waarin kleur, vorm, geluid en beweging op volle sterkte functioneren. De eerste vijf minuten van de film hebben een enorme vaart en kracht. We horen een luidspreker instructies uitspugen over het drukke Beijingse fietsverkeer. Het meisje Ya Nan valt van haar fiets en binnen dertig seconden weten we dat ze een hartprobleem heeft en dat ze gaat trouwen. Als ze een eindje gaat rijden met haar verloofde, een rijke jonge ondernemer, pikken ze een liftende fotograaf op. De fotograaf flirt met haar want ze lijkt sprekend op zijn vorige vriendin, die actrice wilde worden.
Ze blijven contact houden, want de brave Ya Nan is gefascineerd door die vriendin en de artistieke, alternatieve kringen waarin zij zich begaven. De vriendin experimenteert met haar haar, draagt gele hiphop-kleren en gaat met foute mannen om. In tegenstelling tot Ya Nan heeft ze niet de luxe van de rijke verloofde. In de zoektocht naar haar dubbelganger, die is ondergegaan aan schizofrenie, ontdekt Ya Nan zichzelf én de wereld om haar heen. De film draait om de vraag: waar haal je de kracht vandaan om je ambities waar te maken als er ook brood op de plank moet komen? Het is een vraag die tot voor kort niet aan de orde was in een land waar de staat voor iedereen zorgt.