November 2000, nr 216

Dominique Deruddere

Mannen met schrammen

Dominique Deruddere maakte in 1987 veel indruk met zijn speelfilmdebuut Crazy love. Amerika lokte, maar na Waiting until spring, Bandini keerde hij terug naar België. In zijn nieuwe film Iedereen beroemd! stelt hij het cynisme in de televisiewereld aan de kaak. "Slechte televisieprogramma's maken mensen ongevoelig. Dat het Vlaams Blok zoveel stemmen trekt heeft daarmee te maken."

Dominique Deruddere (foto: André Bakker).

Goedlachs noemt Dominique Deruddere (1957) zichzelf, wat in zijn geval inhoudt dat hij elk antwoord laat volgen door een kort 'hihihi'. Het is het soort lachje dat suggereert dat wat hij zojuist heeft beweerd, niet al te serieus moet worden genomen. Deruddere is geen man van 'sweeping statements' en diepzinnige inzichten. Als hij praat - om een woord zit hij niet verlegen - lijken we ons in een Vlaams café te bevinden, waarin de stamgasten nog maar eens een pintje bestellen.
Je zou bijna vergeten dat achter Deruddere een filmmaker schuilt die dertien jaar geleden met het grimmige Crazy love een verpletterende indruk maakte. De verfilming van drie korte verhalen van Bukowski voert Josse de Pauw op als een opgroeiende puber, die ten onder gaat aan zijn seksuele verlangens. De schoolmeiden lusten de puistenkop niet, wat een hartverscheurende scène oplevert, waarin De Pauw op een schoolfeest zijn hoofd met toiletpapier omzwachtelt, om daarna het meisje waarop hij verliefd is ten dans te vragen. Het is een scène die op het randje van pathetisch is, maar Deruddere en De Pauw maakten er een diep ontroerend kunststukje van. Je moet maar durven als debutant. België had een wonderkind en zijn naam was Deruddere.
Amerika lonkte en een jaar later regisseerde Deruddere Faye Dunaway in zijn verfilming van John Fantes roman Wait until spring, Bandini. Hij had het zo geregeld, dacht hij, dat hij zijn stempel op de film zou drukken. "De meeste Europese regisseurs in Amerika worden door een Hollywoodstudio ingehuurd om een panklaar scenario te regisseren, maar ik ging naar Amerika met mijn eigen scenario van Wait until spring, Bandini. Samen met mijn Belgische producent vond ik Coppola's Zoetrope bereid om als coproducent van de verfilming op te treden. Contractueel lieten we vastleggen dat ik het recht op de final cut bezat."

Gillen
Toch ging het mis. "Ondanks zeven uitvoerende producenten kon ik tot de montage doen wat ik wilde, maar daarna werd er een enorme druk op me uitgeoefend om me te conformeren aan de wensen van de producenten. Ik had de film gemonteerd in een versie van honderdzestig minuten, wat hem het aanzien gaf van een echte sage. De producenten vreesden dat geen distributeur zich eraan wilde wagen, zodat zij hun 160 miljoen Belgische francs, het budget van de film, in rook zagen opgaan. Hoewel ik er formeel niet toe was verplicht, heb ik de film toch teruggesneden naar honderd minuten." Ironisch: "Het werd daardoor een mooie kerstfilm, omdat de schrijnende en harde scènes vrijwel allemaal sneuvelden."
Hoe het werken met Dunaway beviel? "Het regisseren ging vrij goed. Ze claimde geen bepaalde hoeveelheid screentime of closeups. Wel was ze alert op het licht: constant was ze met de cameraman in de slag om zo mooi mogelijk uitgelicht te worden. Ik kon daar mee leven, omdat ik haar in de film als een Amerikaans icoon wilde neerzetten. Hoe mooier uitgelicht, hoe klassieker, hoe beter." Toch kijkt hij niet met plezier terug op het werken met Dunaway. "De problemen zaten in de bijkomende eisen. Constant zat producent Tom Luddy op de trap van haar trailer. Als je vanuit het raam van de trailer de naam Tom hoorde gillen, wist je dat er weer een akkefietje was."
Wait until spring, Bandini werd niet de start van een glanzende Amerikaanse carrière, zodat Deruddere terugkeerde naar België. Pijnlijk? "Ik heb nooit een carrière à la Paul Verhoeven willen maken, dus hoefde ik mij ook niet gefrustreerd te voelen. Hihihi." Wel gefrusteerd raakte hij in België in de jaren erna, toen hij zijn scenario over Belgisch Congo verfilmd probeerde te krijgen. "Het is een liefdesverhaal dat zich afspeelt in 1960 in de eerste tumultueuze dagen na het uitroepen van de onafhankelijkheid. De hoofdpersonen staan tegen een achtergrond van muiterij voor een principiële keuze." Een Belgische Gordel van smarargd? "Die film heb ik nooit gezien, maar ik dacht aan een film als The year of living dangerously. Ik heb een jaar of vier aan de film gewerkt, maar het lukte me niet om de financiering rond te krijgen. De film zit nog steeds in mijn hoofd. Ik heb me er nog niet bij neergelegd dat hij er nooit komt."
Geen epische film over Congo maar de onbeholpen erotische psychologische thriller Suite 16 werd Derudderes volgende film. De maker noemt de film het dieptepunt in zijn carrière. De schuld legt hij bij de Belgische producent Paul Breuls, die dacht met platte erotiek commercieel te oogsten. "Het was zo'n afgrijselijke ervaring dat ik na de film besloot om voortaan zelf mijn films te produceren. De consequentie van die beslissing is dat ik goedkope films moet maken." Het eerste resultaat van Derudderes 'zuiveringsactie' was Hombres complicados, waarin een keurige douanebeambte door zijn criminele broer de onderwereld wordt ingetrokken. De film, die Deruddere ondergewaardeerd noemt, was autobiografisch geïnspireerd. "Ik heb zelf een broer die een obscuur leven leidt. Wat hij precies doet weet ik niet, want daar praten we nooit over. Hombres complicados ontstond toen ik mezelf afvroeg wat ik zou doen als hij zich diep in de nesten zou werken, waaruit ik hem door het plegen van een criminele daad zou kunnen redden." Of hij die criminele daad zou plegen? "Ik denk het wel, want uiteindelijk is hij toch mijn broer."

Mozart
Iedereen beroemd! is de tweede film die Deruddere niet alleen schreef en regisseerde, maar ook produceerde. Dertien jaar na Crazy love waren de Belgische pers en het publiek eindelijk weer eens enthousiast over een film van hem. Deruddere noemt de film, die zich afspeelt in de cynische televisiewereld, "een satirische comédie humaine". "Hij gaat over een vader die alles wil doen om de liefde van zijn dochter te winnen." Het satirische element wordt ingebracht door Victor Löw, die als een soort John de Mol ranzige tv-programma's bedenkt.
Er is veel mis met de televisie, zegt Deruddere. "Programma's als 'Big Brother' getuigen van een ongelofelijk cynisme: zet mensen in een kooi en kijk hoe ze elkaar afmaken. Door zulke programma's worden mensen steeds ongevoeliger, zodat ze makkelijker dingen gaan roepen als: 'Gooi alle zwarten het land uit'. Zulke kreten liggen in dezelfde lijn. Dat het Vlaams Blok zoveel stemmen trekt heeft te maken met die ongevoeligheid." Hij verbaast zich erover dat programmamakers zulke programma's willen maken. "Ik ken mensen die dit soort shit maken, terwijl ze thuis in hun smaakvol ingerichte huis naar Mozart luisteren. Als ik ze erop aanspreek, krijg ik te horen dat naar hun programma's wordt gekeken en dat ik dat over mijn films niet kan zeggen. Ik begrijp niet dat je je zelfrespect zo kunt kwijtraken en wilt meedraaien in dat machts- en geldspelletje."
Of hij zelf wel eens iets heeft gemaakt voor de televisie? "Voordat ik Crazy love maakte, vroegen ze me voor de regie van een tv-drama. Toen ik zei dat ik het scenario, dat ik slecht vond, wilde herschrijven, zei een van die tv-mannen: 'Zeg Dominique, het is hier Hollywood niet, maar gewoon televisie. Doe niet zo moeilijk, want de mensen kijken toch wel.' Ik heb bedankt voor de eer en daarna ben ik nooit meer gevraagd."

Blues
Met uitzondering van Suite 16 spreekt uit alle films van Deruddere mededogen met de mensen die in de verkeerde hoek van de samenleving leven. Is hij zo begaan met het lot van de underdog? "Ik vind losers interessanter dan winnaars. Niet dat ik een loser zou willen zijn, maar er zal wel een gevoel van herkenning zijn. Ik weet niet waarom dat zo is, want ik heb een tamelijk gelukkige jeugd gehad zonder veel schrammen."
Wel een man met schrammen was Jacques Brel. Over hem wil Deruddere zijn volgende film maken. "De man verdient een film maar niemand durft hem te maken." Hij beseft de valkuil: "Natuurlijk ben ik bang dat ik het verknal. Daarom heb ik er lang over nagedacht, maar recent heb ik de knoop doorgehakt." Deruddere zal het scenario schrijven met Marc Didden (Brussels by night). "We zijn nog niet begonnen, maar we willen zeker niet Brels hele leven belichten. Ik voel er het meest voor om het liefdesverhaal tussen hem en zijn vrouw te vertellen. Die verhouding heeft ondanks Brels escapades met andere vrouwen ongelofelijk lang stand gehouden. Ik denk dat zij het volhield omdat ze hem meer zag als artiest dan als echtgenoot. Zijn artistieke talent woog voor haar zwaarder dan zijn buitenechtelijke vrijpartijen. Ik vind dat interessant." Waarom dat interessant is? Lachend: "Mijn vrouw bewondert me niet genoeg, zodat ik braaf moet blijven. Hihihi."
Iedereen beroemd! is Derudderes vierde film waarin Josse de Pauw een hoofdrol speelt. Dat is geen toeval. "Josse is een rots in de branding, een acteur waarop ik altijd kan rekenen. Ik hoef hem weinig uit te leggen, omdat hij mijn scenario's meteen snapt. Het regisseren van hem is niet meer dan coachen. Vergelijk het maar met een voetbaltrainer, die langs de lijn op de details let. Wist je dat De Pauw ook heel goed kan schrijven? Hij heeft een column in het Standaard Magazine, waarin hij over van alles en nog wat schrijft. Hij heeft wel iets van Theo van Gogh, maar die is wilder. Josse zegt op een poëtische manier de waarheid."
Nu we het toch over vrienden hebben: Raymond van het Groenewoud schreef, zoals eerder voor Crazy love, de muziek voor de film. "Ik zie Raymond niet vaak, maar als we elkaar ontmoeten is het altijd goed. Hij wordt net als ik geregeld overvallen door aanvallen van de blues. Natuurlijk hebben jullie dat ook, maar bij ons mag iedereen het zien als je er last van hebt. Hihihihi."

Jos van der Burg