December 2001, nr 228

Burny Bos

Even weg uit de volwassen wereld

Na het succesrijke Abeltje en de alomgewaardeerde televisieserie Otje verfilmde producent Burny Bos opnieuw een klassiek jeugdboek van Annie M.G. Schmidt. Volgens een opgetogen Bos is Minoes het beste dat zijn bedrijf Bos Bros. ooit gemaakt heeft. Sterker nog: "Minoes is de allerbeste familiefilm van Nederland."

Burny Bos (foto: André Bakker).

'Minoes' is Annie M.G. Schmidts verrukkelijke verhaal over een kat die 'van huis ging als een poes en terugkwam als een juffrouw'. In het boek blijft de precieze toedracht van die wonderlijke transformatie vaag, hooguit is er sprake van dat Minoes 'iets vreemds' heeft gegeten uit een afvalbak. Tijdens het schrijven van het scenario hebben Bos, zijn dochter Tamara en regisseur Vincent Bal nog wel even gespeeld met de gedachte om die gedaanteverwisseling op een of andere wijze te tonen: "Hoe we het echter ook wilden doen, de uitkomst zou altijd een soort sciencefiction worden. Daar waren we niet op uit en dus hebben we besloten om, net als in de rest van het script, zo dicht mogelijk bij het boek te blijven."
En dus verandert Minoes niet in een dametje in een groen mantelpak door middel van omslachtige trucages, maar bijna terloops in de charmante geanimeerde titelsequentie. Het betekent overigens niet dat de special effects-mensen weinig te doen hadden: "Het verhaal zit vol met pratende katten, en het was absoluut van belang om dat geloofwaardig te laten zijn. De verwende kijker zag eerder al beesten spreken in films als Stuart Little en Babe. Over dergelijke budgetten konden wij niet beschikken, maar we wisten dat het moest kunnen. Het laten praten van katten heeft meer om het lijf dan alleen een bekje op en neer laten bewegen. Dat zou er heel eng uitzien omdat katten van die scherpe tanden hebben. Je moet dus iets van menselijke expressie toevoegen. De kunst was om een balans te zoeken: waar is het nog een poes en accepteer ik dat hij praat, en waar wordt het een monster."
Niet alleen over de special effects is Bos erg tevreden, ook het werken met echte katten bleek een bijzondere ervaring. "Het waren 'professionele' katten die ook in commercials verschijnen. Er zaten er een paar bij die heel goed waren, waarbij het er soms in twee of drie takes goed op stond. Maar vooral in het begin bleek het nog moeilijk te zijn om de katten aan de filmploeg te laten wennen." Omgekeerd bleek die gewenning overigens ook de nodige problemen op te leveren: hoofdrolspeelster Carice van Houten bleek op de set allergisch te zijn voor katten.

Grote ogen
Wie Bos vol enthousiasme over Minoes hoort praten realiseert zich dat het klassieke beeld van de geldbeluste producent op hem nadrukkelijk niet van toepassing is. "Natuurlijk moet ik als producent aan de rem trekken als het budget overschreden dreigt te worden. Maar ik zie mezelf liever als de initiatiefnemer. Ik grabbel de rechten en de makers bij elkaar, schrijf mee aan het scenario en tot en met de montage blijf ik er bij betrokken. Niet om de boel te controleren, maar omdat het er om gaat dat je in samenwerking met anderen zo goed mogelijk een verhaal vertelt. Kinderen hebben behoefte aan goede verhalen en ze hebben er recht op."
Om 'Minoes' zo pakkend mogelijk naar film te vertalen schakelde Bos de getalenteerde jonge Vlaming Vincent Bal in. "Ik kende Vincent van het mooie lowbudget jeugddrama 'Man van staal' en een aantal korte films. Het is een eigenzinnige en zelfverzekerde regisseur met een goed ontwikkeld gevoel voor stijl, die bijzonder veel aandacht besteedt aan details. Zijn films zijn van a tot z uitgedacht, en die aanpak was bij Minoes een absolute noodzaak, omdat we met katten en veel special effects werkten, waardoor er moest worden gedraaid volgens een strak schema. Het was trouwens ook Vincent die ons er van overtuigde dat Theo Maassen de rol van Meneer Tibbe moest gaan spelen. Maassen heeft natuurlijk de reputatie moeilijk te zijn, maar op de set was hij fantastisch. Hij zette zich compleet in voor de film, en was bovendien ontzettend lief voor Sarah Bannier, die zijn kleine buurmeisje speelt. Theo zet Tibbe neer als een groot kind, een verlegen man die niet echt is opgewassen tegen de grote wereld en liever met zijn buurmeisje speelt of krantenstukjes schrijft over katten. Met zijn grote ogen en zijn aandoenlijke blik is Theo voor een jong publiek het perfecte identificatiepunt."

Weifels
Vergeleken met Abeltje is Minoes een tamelijk ingetogen en lieve film geworden. En dat was ook de bedoeling, vertelt Bos: "Toen we met Abeltje begonnen hadden we jarenlang televisie gemaakt, maar dit was ons eerste bioscoopproject. We hadden een groot budget, en dan is het toch de vraag of je een jong publiek naar de bioscoop krijgt. Mede daarom hebben we toen gekozen voor een energieke aanpak met veel actie en een bijna videoclip-achtige montage. In Abeltje werkte dat, omdat het boek ook al een tamelijk uitzinnig avonturenverhaal is. Een jaar later kwam Shooting Star met Kruimeltje, en dat was veel meer een traditionele vertelling die evengoed meer dan een miljoen bezoekers trok. Dat heeft ons gesterkt in onze mening dat we van Minoes een redelijk kalme film konden maken. De aanpak van Abeltje zou hier niet kloppen. Minoes is, op zijn Annie M.G. Schmidts gezegd, meer een verhaal van weifels en twijfels. Jufrouw Minoes moet besluiten wat ze nou eigenlijk het liefst wil zijn: probeert ze terug te veranderen in een kat of blijft ze toch liever een juffrouw? Annie heeft er in haar boek uiteindelijk voor gekozen om Minoes een mens te laten blijven, maar eigenlijk moet dat voor haar een soort horrorscenario zijn geweest. Ze was dol op katten, en ze heeft het er regelmatig over gehad dat zo'n poezenleventje haar wel wat leek. Ze had het wel eens over zichzelf als een achtjarige in een grotemensenlichaam, en net als veel van haar andere boeken is 'Minoes' een soort vlucht uit de volwassen wereld. Ik kan me daar wel wat bij voorstellen. Het is lang niet altijd even geweldig om volwassen te zijn, en die kinderboeken, televisieseries en films die ik maak zijn voor mij een warm bedje, een veilige omgeving waarin ik graag een beetje rondscharrel."

Fritz de Jong


Minoes

Kat in een verkeerd lichaam

Harry Potter mag wel uitkijken, want de Nederlandse familiefilm Minoes is een heerlijke film geworden. Vooral Carice van Houten als de poes die in een juffrouw verandert, steelt de show.

Carice van Houten en Theo Maassen als juffrouw Minoes en de verlegen journalist Tibbe.

De Nederlandse jeugdfilm mag zo langzamerhand wel volwassen genoemd worden. Groeistuipen als schmierende B-acteurs en opgeheven wijsvingers behoren tot het verleden, op een incidentele Kabouter Plop na. Dat blijkt niet alleen uit het feit dat men zware thema's durft aan te snijden in films als Het zakmes, Krassen in het tafelblad en Blazen tot honderd. Juist de serieuze benadering van meer fantastische onderwerpen spreekt boekdelen. De verfilming van Annie M. G. Schmidts 'Minoes' zou vroeger gemakkelijk geresulteerd hebben in een kneuterig niemendalletje, te prullerig voor volwassenen en kinderen onwaardig. In handen van de jonge regisseur Vincent Bal ('Man van staal') wist het sprookjesachtige gegeven een zaal vol filmcritici te raken en vermaken, en dat zegt een hoop.
Ongetwijfeld zat het mee dat de film het perspectief kiest van de volwassen kerel Tibbe (Theo Maassen) en zijn vriendin Minoes (Carice van Houten), en niet dat van een kind. Zo wordt in elk geval een van de obstakels omzeild die voor jeugdfilms vaak de weg naar een ouder publiek versperren. Het helpt zeker ook dat Minoes een per ongeluk naar mens getransformeerde kat is: iedereen zal wel iets herkennen van de toch zo menselijke strijd tussen lichaam en geest, die Minoes aangaat zodra ze haar katse geaardheid begint te verliezen. En Tibbe verdient eveneens genoeg sympathie als verlegen komkommerjournalist die het dankzij zijn maatje en haar kattenpersdienst tot dorpsheld schopt.

Laptop
Maar terwijl Tamara Bos' scenario alle ruimte schept voor een geloofwaardige ontwikkeling van de voornaamste karakters, overtuigt de film in de eerste plaats als een intelligente, vlotte amusementsfilm die het hart op de juiste plaats heeft. Dat hart klopt vooral uit bewondering voor Schmidts gedachtegoed, zoveel is duidelijk. Van de dialoog tot de prachtige decors, het sluit allemaal nauw aan bij de voor Schmidt zo typische stijl: gezellig, gevat en kleurrijk, maar zonder spruitjeslucht.
Van heiligenverering is evenwel geen sprake. Het alweer dertig jaar oude boek kon volgens de makers wel wat updates gebruiken. Tibbe tikt nu op een laptop in plaats van een schrijfmachine, en bliept zijn auto van afstand op slot. En zinnetjes als "Ik ben een kat in een verkeerd lichaam" klinken de toeschouwer van de 21e eeuw ook redelijk vertrouwd in de oren. Het spreekt voor Vincent Bals affiniteit met de sfeer van het verhaal, dat hij de welhaast verplichte computertrucages tot een minimum beperkt: de scènes waarin Minoes poezelige acrobatentoeren uithaalt, zijn op vijf vingers te tellen.
Eén ding heeft de film voor op de oorspronkelijke uitgave van Schmidts klassieker. Niet eens de bekende illustraties van Carl Hollander kunnen de elegant-charmante en ook wel wat droeve Carice van Houten overtreffen als kattejuffrouw Minoes. Ze vindt in uiterlijk maar ook gedrag precies de juiste balans tussen dier en mens, en geeft zo volop dimensie aan haar onwaarschijnlijke personage. Theo Maassen en de rest van de cast bieden geweldig tegenspel, maar Van Houten steelt toch de show. Een Gouden Kalf-nominatie zou zeker op zijn plaats zijn. Gelukkig is dat sinds enige jaren ook voor een jeugdfilm niet meer te veel eer.

Kevin Toma

Minoes
Nederland, 2001
Productie: Burny Bos
Regie: Vincent Bal
Scenario: Tamara Bos
Camera: Walther Vanden Ende
Montage: Peter Alderliesten
Art direction: Vincent de Pater
Muziek: Peter Vermeersch
Met: Carice van Houten, Theo Maassen, Sarah Bannier, Pierre Bokma, Hans Kesting, Olga Zuiderhoek, Jack Wouterse
Kleur, 90 minuten
Distributie: Warner
Te zien: vanaf 6 december

Naar boven