Februari 2002, nr 230

Esmé Lammers

Ik hou wel van een beetje spektakel

Lang leve de koningin was een gedicht dat een Gouden Kalf won, Tom & Thomas is een Engels gesproken jongensboek. De twee films die Esmé Lammers tot nu toe maakte verschillen nogal van elkaar. "Deze film is lang niet zo persoonlijk als Lang leve de koningin. Dit is een proeve van bekwaamheid."

Esmé Lammers en Aaron Johnson (foto: Jaap Vrenegoor).

Tom & Thomas is een winterfilm, die oorspronkelijk als kerstfilm was bedoeld. "Toen we gingen draaien wisten we al dat we Kerst niet gingen halen. Bovendien had je de overkill van al die andere films: Minoes, Harry Potter, Lord of the rings. En dan kun je maar beter realistisch zijn: als Tom & Thomas in de kerstvakantie was uitgegaan, was de film absoluut ondergesneeuwd."
Afgelopen zomer stond Lammers de Filmkrant ook al te woord, op de set van Tom & Thomas in Amsterdam, waar ze vertelde dat ze zichzelf in de eerste plaats als schrijver beschouwde: "Als ik daarnaast in mijn carrière op mijn eigen voorwaarden drie goede films kan maken, ben ik al dik tevreden." Maar nu Tom & Thomas eenmaal af is, begint het toch alweer te kriebelen. "Maar dat komt vooral doordat de combinatie van schrijven en regisseren ervoor zorgt dat ik nu weer van nul af moet beginnen. Regisseren blijft voor mij een bijkomstigheid. Ik heb Tom & Thomas geschreven in de halve hoop dat iemand anders zich zou aanbieden om het te regisseren. Maar uiteindelijk zei iedereen toch dat ik het zelf moest doen. Dus dan doe ik het ook wel weer zelf. Het probleem is alleen dat een film regisseren anderhalf jaar kost en dat ik in die tijd niets nieuws meer heb geschreven."

Wildebras
Tom & Thomas (kosten: 3,6 miljoen euro) gaat over twee jongens die niet van elkaars bestaan afweten, maar wel intuïtief aanvoelen dat ze allebei de helft van een groter geheel vormen. Thomas is de braverik, die na het overlijden van zijn pleegmoeder door zijn pleegvader wordt opgevoed. Tom is de wildebras die opgroeit in een weeshuis waar allerlei geheimzinnige dingen gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen. Grote rollen zijn er voor Britse acteurs als Sean Bean (als Toms pleegvader Paul) en Inda Bay (als Pauls nieuwe onderbuurvrouw Celia), terwijl Derek de Lint na zijn optreden in Lang leve de koningin opnieuw een prominente bijrol heeft. De meeste aandacht gaat echter uit naar Aaron Johnson, die zowel Tom als Thomas speelt. Daarbij valt niet alleen Lammers' voortreffelijke acteursregie op, maar ook de naadloze manier waarop de beelden van Aaron Johnson en zijn body double zijn versneden met scènes waarin de kijker zowel Tom als Thomas in het gezicht kijkt. Ook de art direction van Jelier & Schaaf en het camerawerk van Marc Felperlaan zijn tot in de puntjes verzorgd. Saillant detail is dat het Engels gesproken Tom & Thomas voor de Nederlandse markt moest worden nagesynchroniseerd. "Maar dat wist ik van tevoren", countert Lammers. "In andere landen waar de film uitkomt, zoals Frankrijk en Duitsland, gebeurt hetzelfde. Ik heb me er niet te veel mee bemoeid. Ik heb enkele suggesties gedaan voor de stemmencast, maar het verder overgelaten aan de regisseur van de nasynchronisatie."
Op de set van Tom & Thomas zei Lammers al dat het zonde was als een Nederlandse kinderfilm vanwege de taal alleen hier te zien was. "En Scandinavië, als je geluk hebt. Terwijl ik denk dat Lang leve de Koningin ook interessant was voor mensen in Japan of Frankrijk. Voor Tom & Thomas geldt hetzelfde. Daarom moest het nu per se in het Engels." Ze verwacht zelf dat de nieuwe film anders zal worden ontvangen dan haar eersteling, die in Utrecht werd beloond met het Gouden Kalf voor de beste film. "Dat was een gedicht. Tom & Thomas is een jongensboek, een actiefilm met emotie. Ik kan me voorstellen dat critici liever een gedicht hebben, maar ik denk dat kinderen hier meer plezier aan zullen beleven. Het is het soort film waar ik zelf van smulde toen ik de leeftijd had. Ik hou wel van een beetje spektakel."
Is Tom & Thomas net zo persoonlijk als Lang leve de koningin? "Nee, en dat was ook niet de opzet. Ik had vier, vijf ideeën voor een nieuwe film en die heb ik aan Laurens Geels voorgelegd. Ik wilde van hem horen waar hij als producent het beste mee uit de voeten zou kunnen. Er zaten twee persoonlijke ideeën bij, die experimenteler waren dan Lang leve de koningin. Tom & Thomas hoorde bij de andere en daar zag Laurens de meeste mogelijkheden in. Eenmaal aan het schrijven, kreeg ik er zelf ook steeds meer plezier in."
Niettemin is Tom & Thomas voor Lammers in de eerste plaats een oefening in vakmanschap. "Al neemt dat niet weg dat ik vooral in de figuur van Thomas heel persoonlijke elementen heb verwerkt. Hij is net zo gebiologeerd door ruimtevaart als ik vroeger, hij leeft in een fantasiewereld die niemand snapt en communiceert niet zo goed met zijn vader. En hij is een beetje bangig, dat was ik vroeger ook. Snel onder de indruk van alles. Zo heb ik het voor mezelf interessant gemaakt. Een oefening in vakmanschap, maar wel met een persoonlijke touch."

Fietsen
Lang leve de koningin was niet alleen een persoonlijke, maar ook een originele film, waarbij de liefde voor het schaakspel werd doorgevoerd in de vormgeving. Het resultaat was een ode aan de fantasie. Ook in Tom & Thomas lopen realiteit en fantasie door elkaar, maar het spiegelbeeldgegeven dat de grondslag van het verhaal vormt, is daarentegen zo oud als de weg naar Rome. "Wat me er zelf in aanspreekt, is de band tussen die twee jongetjes. Dat ze van elkaars bestaan afweten zonder dat ze dat aan anderen kunnen uitleggen. Dat ze bij elkaar komen en vervolgens weer uit elkaar worden gehaald. Vreselijk toch. Het is net zoiets als een liefdesverhaal, dat is ook al honderd keer gedaan. Ik geef toe dat het niet vernieuwend is. Maar bij Lang leve de koningin ontstond dat vernieuwende vanzelf. Ik heb die film niet gemaakt met het idee om iets te gaan doen wat nog niet eerder was gedaan."
Is het handig om bij een film als Tom & Thomas een echtgenoot te hebben die wel raad weet met spannende jongensboeken? "Zeker, al is het alleen maar als bevestiging dat je op het goede pad zit. Ken je Dick Maas? Hij is zeer eigengereid en gewend om de baas te zijn op de set. Als second unit regisseur had hij aanvankelijk de neiging om de first unit te gaan vertellen wat ze moesten doen. Ik heb dus wel even moeten vechten voordat de set van Tom & Thomas werkelijk was mij was. Daarna verliep de samenwerking op rolletjes. Als ik de eerste camera had ingesteld, zocht hij een plekje voor de tweede. Dan gebruikte hij een langere lens of filmde hij vanaf een auto. Second unit draaien is nog best lastig, want een goed shot maken kan ook niet iedereen. De scène waarin Thomas op de fiets door het warenhuis rijdt, hebben we bijvoorbeeld in één nacht gedraaid. Ik had de scène vooraf al helemaal gestoryboard en de opnamen gingen dan ook als een idioot. En Dick maar achter ons aan stofzuigen, met close shots en shots van Toms hond. Dick heeft sowieso bijna alle scènes met de hond gedaan. Met een first unit sta je al gauw met dertig man om zo'n beest heen. Maar hij stond daar met een cameraman, een geluidsman en een paar lichtjes. Later zei hij dat hij blij was dat hij dit keer niet de verantwoordelijkheid voor het geheel had. Ik voelde dat er wederzijds respect was tussen ons. Het is een cadeautje als je op zo'n manier kunt samenwerken."
Kinderen die op de fiets door Londen rijden, is dat het Nederlandse element in Tom & Thomas? "Ja, maar dat kan ze in Japan niet schelen. Zelfs in Frankrijk niet. Alleen in Engeland zullen ze misschien denken: goh, zoveel fietsen hebben wij niet. Als je goed oplet, zie je dat we maar op twee locaties in Londen hebben gedraaid. De rest is allemaal bij elkaar gesprokkeld in Den Haag, Haarlem en Gent. Het is onmogelijk om in Londen aan alle vergunningen te komen die je nodig hebt. Dat komt door alle deelgemeenten waarin de stad is onderverdeeld. De ene kant van de straat is bij wijze van spreken van de ene deelgemeente en de overkant van de andere, dat is te lastig. Toch kan het verhaal van Tom & Thomas alleen in een land als Engeland. En ook daar kan het nog maar net. Ik had het eerst in Rotterdam gesitueerd, maar dat werkte niet. In België had het misschien ook nog gekund, maar dan krijgt het toch een raar smaakje. Londen is nog een grote wereldstad waar mensen elkaar kunnen kwijtraken. Bureaucratie en klassenverschil zijn van wezenlijk belang voor de ontwikkeling van het verhaal."
Net als de kinderen in haar beide films komt Lammers uit een eenoudergezin. "Mijn situatie leek meer op die van Sara in Lang leve de koningin, omdat ik door mijn moeder werd opgevoed. Ik wilde echter niet nog een moeder-dochterfilm maken. Bovendien past een vader-zoonrelatie nou eenmaal beter bij een jongensboek. Paul houdt van Thomas, maar hij wordt zo in beslag genomen door zijn schilderijen dat hij niet de moeite neemt om zich te in zijn problemen te verdiepen. Gewoon niet zeuren! En daardoor ontspoort het kind. Met een moeder zou je die achteloosheid veel meer moeten uitleggen. Met een vader geloof je dat wel."
In tegenstelling tot Sara en Thomas is Esmé geen enig kind. "Ik heb een ouder en een jonger zusje. Maar een stoerder alter ego, zoals Tom is voor Thomas, dat had ik wel prettig gevonden. Het idee dat je een 'soul mate' hebt die je helemaal begrijpt, veel beter dan de mensen om je heen, dat is zo belangrijk. Het feit dat mijn moeder er alleen voor stond zal wel niet geholpen hebben. Dan krijg je als kind sowieso minder tijd en aandacht. Ik denk dat het de eenzaamheid is die Thomas en mij verbindt. Ik was een eenzaam kind met veel fantasie. Het is natuurlijk een universeel thema, eenzame kinderen vind je overal. Ik ben zelf opgegroeid met het idee dat ik eigenlijk ergens anders vandaan kwam en alleen per toeval op deze plek was terechtgekomen."

Oene Kummer

Tom & Thomas
Nederland, 2002
Productie: Laurens Geels, Dick Maas
Regie: Esmé Lammers
Scenario: Esmé Lammers
Camera: Marc Felperlaan
Montage: Bert Rijkelijkhuizen
Art direction: Jelier & Schaaf
Muziek: Paul M. van Brugge
Met: Aaron Johnson, Sean Bean, Inda Bay, Geraldine James, Derek de Lint
Stemmen Nederlandse nasynchronisatie: Monique van de Ven, Derek de Lint, Peter Blok, Danny de Munk, Ingeborg Wieten
Kleur, 111 minuten
Distributie: Buena Vista
Te zien: vanaf 24 januari

Naar boven