De geruchtenmachine - maart 2002, nr 231

Een 'mediadictatuur', dat is waar Italië naar af dreigt te glijden volgens David Rooney. Dat is een stevige kwalificatie, maar er is dan ook wel het nodige gebeurd om de Italiaanse correspondent van filmvakblad Variety tot het gebruik ervan te doen overgaan. Silvio Berlusconi - die behalve Italië's premier ook de eigenaar is van de belangrijkste commerciële tv-stations, een aantal kranten en een uitgeverij - is bezig met een systematische zuivering van de nationale culturele top. Ook sleutelfiguren in de filmwereld worden gedwongen vroegtijdig op te stappen of worden zonder aankondiging vervangen door symphatisanten van Forza Italia. "Italië heeft een lange traditie van politieke benoemingen, kijk maar naar Andreotti, maar dit is de eerste keer dat een premier alle vormen van informatievoorziening onder zijn controle krijgt", waarschuwt Rooney. "Bovendien is de filmwereld totaal niet gediend met het vervangen van capabele experts door nieuwelingen zonder enige kennis van het vakgebied." Onder de slachtoffers in de filmbranche vallen onder andere Angelo Guglielmi, algemeen directeur van het Instituto Luce, Lino Micciché, directeur van de Scuola Nazionale del Cinema en de president van de Venetiaanse Biënnale Paolo Baratta. De directeur van het Filmfestival Venetië, Alberto Barbera, is Berlusconi voor geweest en heeft zelf - samen met het voltallige bestuur - ontslag genomen. Martin Scorsese, die gevraagd werd Barbera op te volgen, heeft het aanbod beleefd doch gedecideerd afgewezen. De internationale filmpersorganisatie FIPRESCI heeft al protest aangetekend bij de Italiaanse regering, maar staat verder machteloos. De Italiaanse hoogwaardigheidsbekleders die nog in functie zijn, houden over het algemeen hun kaken op elkaar uit angst zelf het volgende ontslaggeval te worden. Alleen journalist Umberto Rossi trekt van leer in een open brief die via internet verspreid wordt. "Het gaat hier om een serie interventies om de filmbranche, die de interesse heeft van de post-fascisten van de Alleanza Nazionale, in het nieuwe rechtse gareel te krijgen", schrijft hij. "Deze acties vormen de zoveelste misslag van de premier die eerder publiekelijk moslims beledigde, ministers ontsloeg, ruzie maakte met alle Europese instanties en zich weigert te confirmeren aan internationale wetgeving." Maar er zijn ook meer gematigde geluiden te horen, zoals bijvoorbeeld van Felice Laudadio, president van Cinecitta Holding. "Baratta, Barbera en Guglielmi zijn niet ontslagen", stelt hij in een reactie op Rossi's brief. "Voor Guglielmi geldt dat zijn contract was afgelopen en de andere twee zijn officieel tot eind april in functie. Niemand heeft overigens om mijn ontslag gevraagd, maar als dat gebeurt zal ik zeker aan mijn functie vasthouden tot de laatste dag van mijn contract, 16 december 2002." Bij het ter perse gaan van deze Filmkrant bereikte ons nog het bericht dat de Italiaanse vice-president Fini, leider van de post-fascistische Nationale Alliantie, erin geslaagd is om Antonio Baldassare, een voormalige rechter en een van zijn volgelingen, benoemd te krijgen als bestuursvoorzitter van de staatsomroep RAI.

Monumenten van de vaderlandse filmkritiek Peter van Bueren en Hans Beerekamp zijn onafhankelijk van elkaar gelauwerd voor hun bijdrage aan het vak. Volkskrant-recensent Van Bueren kreeg tijdens het filmfestival Rotterdam een lifetime achievement award uit handen van de Taiwanese meesterfilmer Hou Hsiao-hsien. De oorkonde is speciaal voor Van Bueren in het leven geroepen en geldt volgens festivaldirecteur Sandra den Hamer als 'gastenpas voor het leven, inclusief hotelkamers en flessen wodka'. Dat is nog eens wat anders dan die 4522 euro van de Pierre Bayle-prijs die Beerekamp kreeg. De filmcriticus van NRC Handelsblad en medewerker van de Filmkrant krijgt de prijs, die slechts een keer per negen jaar wordt uitgereikt door de Rotterdamse Kunststichting, als blijk van waardering voor zijn 25-jarige carrière. Maar waarom koos de Pierre Bayle-jury nou voor Beerekamp en niet voor Van Bueren, die dit jaar met vervroegd pensioen gaat en daarmee de kans verkeken ziet om ooit nog het Rotterdamse prijzengeld in de wacht te slepen? "We hebben Van Bueren in overweging genomen maar vonden zijn stukken van de afgelopen tijd gewoon niet goed genoeg, een beetje blasé", stelt jurylid André Waardenburg, die er meteen aan toevoegt dat de juryvergaderingen meer dan een half jaar geleden gehouden zijn toen nog niks bekend was over Van Buerens vroegtijdige vertrek. "Maar ons juryrapport is ook bedoeld als een stimulans voor Beerekamp. We vinden dat hij naast recensies meer grote stukken moet schrijven - waar blijft bijvoorbeeld dat stuk over de artistieke gevolgen van de CV-regeling? Natuurlijk kan Beerekamp niet alleen bepalen wat er in de krant komt en dus is dit ook een dringende oproep aan zijn chef Joyce Roodnat: doe meer met die man en zijn encyclopedische kennis!"

Peter van Bueren tijdens het IFFR-slotfeest waar hij na de uitreiking van de lifetime achievement award zijn karakokunsten tentoonspreidde: "I did it my way".

Een virtuele zaal ontwerpen is een mooi alternatief voor een stoffige, tijdrovende verbouwing van een bioscoopgebouw. Maar filmhuis 't Hoogt in Utrecht wil met de opening van 't Hoogt 4 meer dan alleen de capaciteit uitbreiden. Zoals op webstek www.hoogt.nl te lezen valt, moet de nieuwe 'zaal' een "permanente plaats voor multimediale kunstprojecten" worden. Petra Orthel, die samen met Sabine Niederer verantwoordelijk is voor het project, verduidelijkt: "Wij zien het als onze missie om de nieuwste ontwikkelingen op het grensgebied tussen film en nieuwe media te tonen. Dat gebeurt natuurlijk ook al op het Filmfestival Rotterdam maar het vindt gedurende de rest van het jaar geen navolging." Volgens Orthel kent de site nauwelijks beperkingen en varieert de inhoud van games, animaties en virtuele personages tot vj-projecten en interface-ontwerpen. Momenteel draait er een Tarkovski-installatie, die ook te zien is in het filmhuiscafé. Er zijn vergevorderde plannen om in samenwerking met poptempel Tivoli een vj-project op te starten. En in maart gaat een samenwerking met ontwerpbureau Park van start. "Omdat de financiering nog niet helemaal rond is, presenteren we nu voornamelijk bestaande projecten", vertelt Orthel. "Maar wat we vooral willen is de ontwikkeling van het medium stimuleren en opdrachten geven aan jong talent. Er zijn plannen om beeldend kunstenaars korte voorfilms te laten maken die thematisch aansluiten bij het reguliere programma, die dan in de zaal kunnen worden gedraaid en later ook op het web te zien zijn."

Een minderwaardigheidscomplex ligt ten grondslag aan Porgy Franssens plannen voor een no budget-film. "Ik ben al jaren een gewaardeerd acteur, maar diep van binnen voel ik de drang om te bewijzen dat ik ook een film kan maken", zegt de acteur die speelde in onder andere Nynke en Soekarno blues. "En door het op een eenvoudige, goedkope manier te doen - ik betaal alles zelf en niemand krijgt betaald - is het volledig mijn eigen verantwoordelijkheid als het project flopt." Franssen neemt niet alleen de regie op zich maar ook de montage en kleurcorrecties. Behalve door hemzelf worden de personages gespeeld door Liz Snoyink, Ria Marks en Anniek Pheifer. Het verhaal - volgens Franssen "gebaseerd op gebeurtenissen in mijn leven maar niet autobiografisch" - moet via improvisaties zijn beslag krijgen in een script en gaat over een man die vanwege een ongelukkige liefde Nederland is ontvlucht en twintig jaar later in de Dordogne met zijn oude vlam wordt geconfronteerd. De opnamen voor de film staan gepland voor de eerste twee weken van juni. Franssen hoopt op een première tijdens het Nederlands Filmfestival in 2003.

SF Report, het Nederlandse tijdschrift over sciencefiction, is niet meer. Daarmee is in één klap de Nederlandstalige bladenmarkt die specifiek aandacht besteed aan dit genre gehalveerd þ liefhebbers hebben nu alleen nog Schokkend Nieuws over. SF Report, een glossy dat gemaakt werd met vrijwilligers en een oplage had van tienduizend exemplaren per nummer, kon na vijf jaar ploeteren niet meer opboksen tegen het gebrek aan abonnees en hief zich per direct op. Hoofdredacteur Rafaël Zawada betoogde tegenover het ANP dat filmbladen het sowieso moeilijk hebben in Nederland en zeker als ze zich richten op sciencefiction. "Nederlanders zijn te nuchter voor sf", denkt hij. "In alle normale landen interesseert dertig procent van de bevolking zich voor het genre, in Nederland slechts tien. Daar valt niet tegen op te boksen." De aan het blad gelieerde stichting SF Report blijft wel voortbestaan, evenals de website www.sfreport.nl en de jaarlijkse sf-conventie Utopia in Scheveningen.

'Een inhaalslag' noemt Ton Crone de oprichting van een koepelorganisatie voor rijksgesubsidieerde filminstellingen. Nederland telt namelijk al decennia lang organisaties waarin de werkgevers verenigd zijn uit de werelden van de dans, bibliotheken, operagezelschappen, schouwburgen en ga zo maar door. Op het gebied van film was er alleen de Sectorraad Cultuur en Audiovisueel, maar die is met de herstructurering van de sociale wetgeving per 1 januari opgeheven. "Door een koepelorganisatie op te zetten willen we de werkgevers in de filmbranche weer een actieve rol geven", stelt initiatiefnemer Crone. "We kunnen een gezamelijk standpunt innemen op het gebied van arbeidsvoorwaarden, gezamelijk lobbyen in Den Haag en de leden op de hoogte houden van wat er aan wetgeving aan zit te komen." De koepelorganisatie die Crone voor ogen staat is bedoeld voor instellingen met overheidssubsidie in de breedste zin. Daar vallen niet alleen het festivals als IDFA en IFFR, distribureurs als Cinemien en Filmmuseum en instituten als het Filmfonds en het Binger Instituut onder maar ook de filmmagazines Skrien en de Filmkrant. Hoewel "verbetering van het werknemerschap" een eerste prioriteit is, moet de op te richten organisatie volgens Crone absoluut niet gezien worden als een lobbyclub. "We willen ons bijvoorbeeld hard maken voor de pensioenrechten van filmmakers; daarmee is het in vergelijking met de beeldende kunst bijzonder slecht gesteld. Maar in het algemeen komt het neer op het stimuleren van de ontwikkeling van een goed mediabeleid." Op 5 maart vindt de constituerende vergadering voor de nieuwe organisatie plaats en daarna hoopt Crone snel aan de slag te kunnen. Want: "De organisatorische infrastructuur in de filmsector is amper ontwikkeld; er is behoorlijk wat werk!"

Woordspeligheid is de filmagenda binnengeslopen. Daags nadat het Filmfonds begonnen is met DocuZone, presenteert het Amsterdamse Ketelhuis, dat niet in het nationale roulatieschema van DocuZone werd opgenomen, een nieuw eigen documentaireprogramma onder de titel 'Zo'n Docu'. "Het is geen steek maar een knipoog", stelt Ketelhuis-directeur Alex de Ronde. "En ik hoop natuurlijk dat het Ketelhuis snel in het reguliere DocuZone-programma mee mag draaien." In plaats van de cd-roms uit het DocuZone-pakket grijpt De Ronde terug op de 35mm-versies. En dat levert soms overlappingen op zoals deze maand met De stand van de zon. De Ronde: "Eigenlijk wilde ik die film direct na het festival in Rotterdam draaien maar omdat hij is opgenomen in DocuZone mag ik hem pas vertonen nadat hij eerst met DocuZone het hele land is doorgegaan. Mijn vrijheid om te programmeren wordt zo wel aangetast en dat is, denk ik, ook niet goed voor de documentaires."

FBI-agenten rennen door de bossen bij Apeldoorn en de duinen van Den Haag. Nee, dit is niet de zoveelste DEA-actie om narcostaat Nederland op te rollen, het gaat om de opnames van Mindhunters, de nieuwe speelfilm van Renny Harlin (Die hard 2, Cliffhanger, Driven). De van oorsprong Finse Harlin had zijn studio te kennen gegeven in Europa te willen filmen. Aangezien de Nederlandse kust lijkt op die van Virginia, waar het verhaal zich afspeelt, en de locatiemanagers helemaal wild werden toen ze het oude gebouw van Radio Kootwijk zagen, kreeg hij zijn zin. Met CV-constructies met een verplicht Nederlandse inbreng of Nederlandse coproducenten heeft de keuze voor de Veluwe in ieder geval niets te maken. En dus kunnen niets vermoedende hondenuitlaters en trimmers de komende maanden - de opnames lopen tot en met begin april - zomaar hoofdrolspelers LL Cool J, Val Kilmer of Christian Slater tegen het lijf lopen. Wie de acteurs niet herkent in hun FBI-pakken, krijgt eind 2002 een herkansing als Mindhunters in de bioscoop verschijnt.

Een Europees sterrensysteem stond European Film Production voor ogen toen ze vijf jaar geleden het predikaat Shooting Star in leven riep. Per Europees land wordt ieder jaar een jonge acteur of actrice de schijnwerpers ingeschoven. Tamar van den Dop en Nadja Hüpscher waren al eens tot komeet uitgeroepen, dit jaar viel Fedja van Huêt de eer ten beurt tijdens het Filmfestival Berlijn. "Nee hoor, een ster voel ik me nog steeds niet", antwoordt de hoofdrolspeler van AmnesiA, Wilde Mossels en Karakter desgevraagd. "Maar zo'n uitverkiezing tot Shooting Star is wel goed voor je contacten. Ik ben voorgesteld aan casting directors en agenten en heb links en rechts showreels uitgedeeld." En of zo'n sterrenstatus nou iets oplevert? "Niet direct, hoewel ik wel kans maak op een rol in een Duitse film."

Fedja van Huêt (foto: André Bakker).

Amerikaanse toestanden omringen de totstandkoming van Science fiction, de nieuwste familiefilm van Danny Deprez (De bal) die waarschijnlijk in het voorjaar van 2003 wordt uitgebracht. De Franse multinational TF1, die al interesse toonde voor de wereldwijde verkooprechten voordat er ook maar een meter film geschoten was, deed producenten San Fu Maltha (Fu Works) en Jean-Claude van Rijckeghem (A Private View) een proces aan voor het praten met andere geïnteresseerde partijen. De producenten voerden die onderhandelingen omdat ze dachten dat TF1 geen belangstelling meer had. Op verzoeken om een ontwerpcontract op bepaalde punten aan te passen werd namelijk totaal niet gereageerd, waardoor het leek dat de samenwerking was doodgebloed. Dat dat niet zo was liet TF1 dus op wel heel rigoureuze manier merken door naar de rechter te stappen. Inmiddels zitten de partijen weer rond de tafel, is de juridische prodcedure stopgezet en lijkt de kou uit de lucht. Maar producent Maltha, toch echt geen groentje, blijft het een rare gang van zaken vinden. "We zijn zeer vereerd door deze aandacht die de internationale potentie van de film bewijst, maar we zijn nogal verbaasd over dergelijk machtsvertoon."

Een organisatorische facelift bij de VPRO resulteert in het verdwijnen van 'Stardust', het langstlopende filmmagazine op televisie. Behalve 'Stardust' worden met ingang van het nieuwe seizoen ook de programma's '7-dagen', 'Lola da musica', 'Bonanza', 'Waskracht!', 'Noorderlicht', 'HH Zondag', 'Pakhuis de Jong' en 'De nieuwe wereld' geschrapt. Deze grootschalige opruiming is ingegeven door de omvorming van programma's tot thematische blokken met aanduidingen als 'cultuur', 'zware informatie' of 'drama en fictie'. Programmamakers worden op deze manier breder inzetbaar en zijn niet meer exclusief aan één programma gebonden. VPRO-woordvoerder Karin Veenendaal verzekert dat het verdwijnen van de titel 'Stardust' niet betekent dat er in de toekomst niets meer gedaan wordt aan film. "Film blijft belangrijk voor ons. Er komt dan ook zeker een alternatief voor 'Stardust' al weten we pas medio maart hoe dat eruit gaat zien." Het lot van 'Stardust junior', de vorig jaar gelanceerde jeugdversie van 'Stardust', hangt af van de evaluatierondes in het najaar.

Een publicitair succes was het dit jaar gelanceerde samenwerkingsverband tussen de filmfestivals van Rotterdam en Berlijn zeker. Vrijwel alle kranten schreven over de openlijk verklaarde liefde tussen Berlinale-directeur Dieter Kosslick en het Rotterdamse duo Field en Den Hamer. Concreet behelsde de toenadering een afstemmen van de CineMart en de European Film Market. Zes filmprojecten die in de Maasstad opvielen in het aanbod van 43 films-op-zoek-naar-financiering gingen per Rotterdam-Berlinale Express naar het oosten om in de Duitse hoofdstad nog eens onder de aandacht van bankiers en agenten gebracht te worden. Het enige Nederlandse project dat werd uitverkoren, The paradise girls van Fow Pyng Hu (Jacky), heeft niet echt geprofiteerd van het extra spotlight. "Bij de pitch waren vooral mensen aanwezig die ook al in Rotterdam interesse hadden getoond", stelt producent Jeroen Beker van Motel Films. "Misschien is de tijd tussen Rotterdam en Berlijn ook te kort om nieuwe mensen goed te kunnen attenderen op die zes projecten. De samenwerking zit duidelijk nog in een experimenteel stadium." Toch is Beker over het algemeen positief over zijn ervaring. "Voor The paradise girls heeft het niet meteen wat opgeleverd, maar we hebben er wel contact met Lucretia Martel [de Argentijnse regisseuse van La ciénaga en een van de andere vijf uitverkorenen, FK] aan over gehouden. Misschien gaan we een coproductie doen."

Fow Pyng Hu (foto: André Bakker).

De gunstige filmconjunctuur is een mooie uitgangspositie om de positie van gesubsidieerde filmtheaters en arthouses te verstevigen. De Associatie van Nederlandse Filmtheaters (ANF) en Nederlandse Federatie voor de Cinematografie (NFC) grijpen het bioscooprecordjaar 2001 aan om rijksinstellingen en theaters een handje te helpen met de publicatie 'Filmtheaters en cultuurbeleid, handreiking voor bestuurders van provincies en gemeenten'. In dit boekwerkje, bedoeld voor ambtenaren, filmtheateruitbaters en bioscoopexploitanten, zetten ANF en NFC eens precies op een rijtje wat de rechten en plichten zijn van de verschillende partijen in het gesubsidieerde domein. "En dat was nodig; er is een hoop onduidelijkheid over de relatie tussen de gevers en ontvangers van subsidie", stelt ANF-directeur Gerard Bunnik. "Veel gemeenten hebben een nauwelijks ontwikkeld beleid ten aanzien van filmtheaters en weten ook niet wat men in andere gemeenten doet. En aan de andere kant kunnen filmtheaters hun gemeenten wel beter informeren over hun activiteiten." Behalve duidelijkheid scheppen in verhoudingen, maken ANF en NFC zich hard voor meer investeringen door gemeenten. Bunnik: "De tijd is er rijp voor en in steden als Den Bosch of Zwolle had eigenlijk allang een arthouse moeten zijn. Toch gaat het de laatste jaren steeds beter. In Maastricht bijvoorbeeld springt de gemeente bij in de verbouwingskosten en wordt ook gesproken over een structurele subsidie voor exploitatie. Gemeenten realiseren zich inmiddels ook dat ze voor relatief weinig geld een aantrekkelijke en laagdrempelige cultuuruiting terugkrijgen. En als gemeenten ook maar één hand uitsteken dan kunnen de filmtheaters op eigen kracht al weer een heel stuk verder komen."

EasyCinema is de jongste loot aan de snel groeiende bedrijvenboom van de ultieme prijsvechter in ondernemersland, Stelios Haji-Ioannou. Na EasyJet, EasyCar en EasyInternetCafe richt de Cypriotische Brit zijn pijlen op het filmtheater. Eind dit jaar wil hij de eerste budgetbioscoop openen in Londen. Als het systeem van variabele prijzen, dat in de luchtvaart zo succesvol bleek, ook werkt in de bios dan volgen meer Britse theaters. Nederland is dan slechts een kleine stap verder, stelt James Rothnie, directeur van de EasyGroup, per email. "Nederland valt in de goede doelgroep: het is een land van filmliefhebbers en ons merk heeft daar al veel bekendheid." Het is volgens Rothnie nog te vroeg om te zeggen wat voor soort films er in de EasyCinema zullen draaien maar wil wel uitleggen hoe hij denkt te concurreren met de bestaande bioscopen. "Net als bij EasyJet en EasyCar worden alle transacties elektronisch en on-line afgehandeld waardoor de kosten van een loket worden bespaard. Verder laten we de markt de prijs bepalen. Als je per se heel snel een zeer populaire film wilt zien, dan betaal je de normale prijs of misschien zelfs meer. Maar als je een paar weken later gaat kijken of je gaat op dinsdagochtend om 11 uur kijken dan betaal je ver onder de gangbare prijs."

Vier dollar per maand per Afghaan, dat is wat De Verenigde Naties hebben uitgetrokken voor de wederopbouw van het door Amerikaanse daisycutters en inheemse Taliban vernielde land. Regisseur Mohsen Makhmalbaf, die met zijn film Kandahar al aandacht vroeg voor het lot van de Afghanen, heeft het nog eens berekend in een open brief aan VN secretaris generaal Kofi Annan. "Leert u de Afghanen maar eens hoe ze van vier dollar per maand hun huis kunnen herbouwen, hun land kunnen cultiveren en scholen kunnen opzetten voor een bevolking waarvan 95 procent van de vrouwen analfabeet is en 80 procent van de mannen", sneert de regisseur richting het New-Yorkse VN-hoofdkwartier. "U moet de rijke landen ervan overtuigen dat humanitaire hulp een noodzaak is om de arme landen ervan te weerhouden op den duur in het geweer te komen tegen de rijke." Makhmalbaf verzoekt Annan ook nog om zijn eigen regering in Teheran het plan voor te leggen om in iedere middelbare school één stoel te reserveren voor een Afghaanse vluchteling. Ter 'verluchtiging' van zijn eisenpakket stuurt de Iraanse regisseur cum activist de VN-baas ook de drie 'Afghaanse' films die hij in de afgelopen vijftien jaar maakte. Het is de vraag of die videobanden in combinatie met zo'n boze brief ooit voorbij de beveiligingsbeambten in New York komen.

Mohsen Makhmalbaf (foto: André Bakker).

Naar boven