Oktober 2002, nr 237

Sinisi Dragin

Voortdurend op reis

Een van de winnaars van de Tiger Award op het Filmfestival Rotterdam was de nachtmerrie-achtige Roemeense film Everyday God kisses us on the mouth van Sinisi Dragin: "Wanneer iemand in een kritieke situatie belandt, toont hij zijn ware gezicht."

Het Roemeense Everyday God kisses us on the mouth volgt de ex-bajesklant Dumitru, die een verre van succesvolle reclassering meemaakt. Geconfronteerd met een afschuwelijke wereld buiten de muren, verandert de ex-slager in een moordenaar. Sinisa Dragin won met deze nachtmerrie een Tiger Award op het Filmfestival Rotterdam. Volgens de in Joegoslavië geboren regisseur toont zijn film het onvermijdelijke: "De mens is gemaakt om te lijden. Het hele christendom is gebaseerd op het lijden. Daarom is het als religie zo succesvol en beïnvloedt het de mensheid zozeer."
Sinisa Dragin worstelt met vragen over God, het christendom en de rol van de mens, zoveel wordt duidelijk na het zien van zijn tweede film. "Twintig jaar geleden zag ik dat allemaal heel anders, maar nu beschouw ik mezelf niet zomaar als een religieus mens. Ik ga nooit naar de kerk en ik bid niet. Maar mijn halve leven heb ik geprobeerd om de vraag wie en wat God is te beantwoorden. Pas nu besef ik dat duidelijkheid niet belangrijk is. Ook al lukte het me om het onder woorden te brengen, het blijven woorden. Religiositeit is een gevoelstaat. Daarom maak ik films, omdat ik deze gevoelens probeer te visualiseren en te delen. Gevoelens zijn echt."
Symboliek speelt een grote rol in Everyday God kisses us on the mouth. Maar Dragin hecht ook niet veel waarde aan exacte interpretaties van zijn werk. Na de moord op zijn vrouw door een groep zigeuners gaat de zwervende Dumitru op zoek naar zijn vader. Wat uiteindelijk dé vader blijkt te zijn. "Natuurlijk kan dit geïnterpreteerd worden als God. Maar ik hou er niet van om concrete symbolen in mijn film te gebruiken. Als je een betekenis markeert, boet ze aan kracht in."
Maar het is onvermijdelijk om toch tot interpretaties over te gaan. Dat blijkt wel wanneer Dragin uitlegt wat hem inspireerde tot het maken van zijn film. "Het verhaal van Ioan Carmazan, waar ik mijn scenario op baseerde, is maar twee pagina's lang. Het gaat over een personage dat voortdurend op reis is, een trieste man. Het beeld van de reis trok me aan. De reis die Dumitru aflegt is als het leven zelf. Men leeft en onderweg krijgt men openbaringen, momenten waarop het inzicht in goed en kwaad verschuift. Voor Dumitru is dat het moment wanneer hij zegt: 'Ik kan niet meer. Ik wil dood, ik vraag u om dood te gaan.' God willigt zijn wens niet in. Dumitru begrijpt dat hij gedoemd is om te blijven leven. Je kan niet onderhandelen met God, dat is zijn openbaring."

Nagel
Dragins voorkeur voor deerniswekkende, menselijke situaties lijkt niet vreemd gezien zijn Servische achtergrond en huidige woonplaats Boekarest. Maar hij ontkent met Everyday god kisses us on the mouth een sociaal commentaar te willen geven. "Ik wilde geen parabel maken over het huidige Roemenië. Mijn verhaal kan zich overal afspelen. Naarmate je van woonplaats verandert, is het soort lijden dat je tegenkomt anders, maar de kwantiteit van lijden is overal hetzelfde. In Roemenië heb je echte problemen, geen eten, huis, geen opleiding voor de kinderen. Hier in Nederland kunnen mensen dezelfde mate van lijden ondervinden wanneer hun nagel breekt."
Wat Dragin wel boeit is het functioneren van de maatschappij, en hij beweert dat alle verklaringen te vinden zijn op Discovery Channel, waar hij een groot fan van is. "De natuur leert ons hoe een samenleving in elkaar zit. De natuur probeert zoveel mogelijk combinaties. Wat werkt, leeft voort. De Roemeense, zoals alle andere samenlevingen, is een systeem. Wanneer een systeem de perfectie heeft bereikt, staat de ontwikkeling stil. Andere systemen die nog steeds problemen hebben en andere middelen moeten verzinnen om te overleven, worden geavanceerder. Maar terugverlangen naar het verleden heeft geen zin. Geschiedenis kan niet herhaald worden."
Volgens Dragin staat de mensheid tegenwoordig op het filosofische vlak stil: "Ik ben een grote fan van Griekse filosofie. Toen de Griekse filosofie in de zevende eeuw voor Chr. ontstond was het revolutionair. De natuur besliste dat er iets nieuws in de wereld zou gebeuren. Alles wat we erna bedachten was een reflectie van die eeuw."
Dumitru heeft in de film liever dat alles bij het oude blijft. Hij heeft terugkerende woede-uitbarstingen als mensen hem vertellen dat alles veranderd is sinds zijn gevangenneming. Dumitru weigert dat te aanvaarden, maar Dragin hoopt dat er veranderingen op til zijn in zijn thuisland. "Om een maatschappij te veranderen is tijd nodig. Generaties moeten sterven voor er veranderingen komen. Misschien dat de kinderen van jonge kinderen die nu in Roemenië opgroeien het land zullen veranderen."

Bizar
Hoewel Dumitru de ene gruweldaad na de andere begaat, is het voor de kijker moeilijk hem als een slecht mens te bestempelen. "Toen ik de acteur koos, wilde ik niet dat hij overkwam als een echte moordenaar; de film zou dan geen zin hebben. Wanneer iemand in een kritieke situatie belandt, toont hij zijn ware gezicht. In deze situatie worden mensen vaak agressief, veroorzaakt door een gevoel van onveiligheid. Dumitru is niet meer met het goede verbonden. Voor hem is de situatie waarin hij zich bevindt heel onplezierig. Hetzelfde wat hem overkomt, gebeurt ook in een land als Roemenië. Op het eerste gezicht lijkt Roemenië bizar. Pas wanneer je verder kijkt, begrijp je dat je medeleven moet hebben. Genade. Daarom is de film aan het einde niet echt afgesloten. Ik hoopte dat de kijker het einde zelf invult. Dit kan natuurlijk alleen als hij zich in andere mensen kan inleven. De mens veroordeelt meestal alle anderen, maar niet zichzelf. Ik doe het zelf ook. Wat ik wil zeggen is: probeer andere mensen de kans te geven anders te zijn."
Daarom berust Dragin erin dat zijn film niet goed in Roemenië is ontvangen. "Roemenen zijn alleen geïnteresseerd in Amerikaanse films. Ik zelf loop bij commerciële film altijd de bioscoop uit, omdat ik van tevoren weet hoe het afloopt. Maar zoals ik al zei, als mensen niet geïnteresseerd zijn in mijn film, laat ze. Misschien is mijn film te gecompliceerd. Ze hebben al genoeg problemen, en willen mooie locaties en mooie vrouwen zien."

Stuntgans
Wijzend naar zijn merkkleren maakt Dragin de invloed van het Westen op Roemenië duidelijk. "Adidas, Nike, alles is beter dan onze eigen producten. Daarom prijst de verkoper Dumitru een mes aan met de woorden: het is van Amerikaanse makelij. Een sarcastische grap, om iemand te vermoorden kan je natuurlijk niet zomaar een Roemeens mes gebruiken!"
Het enige lichtpunt in de film is de gans die Dumitru overal met zich meesleept. "Je hoeft niet te begrijpen waarom ik de gans gebruik. Ik hou simpelweg van ganzen. De gans is wit als Dumitru's haar en in tegenstelling tot hem puur. Het is perfect gezelschap voor hem. Misschien is ze zijn ziel. Misschien niet."
Dragin beweert dat hij geen geld heeft om met amateurs te werken. Professionele acteurs besparen hem tijd en dus geld. Dat gold zelfs voor de ganzen. "Een vrouw van het circus heeft de drie ganzen die in de film te zien zijn van kleins af aan opgevoed. Een was het meeste in beeld, maar kon jammer genoeg niet vliegen. Voor de vliegscènes hadden we een stuntgans." Dragin heeft zijn ganzen onlangs nog bezocht. "Nu werken ze in het circus, het zijn beroemde ganzen geworden."

Simona Moroni


Everyday God kisses us on the mouth

Kil en oogstrelend

In Everyday God kisses us on the mouth heeft Sinisi Dragin pure barbarij, lethargie en nihilisme soms als een bars sprookje gefilmd.

Slager is gedoemd te moorden.

In het Roemenië dat opdoemt uit Everyday God kisses us on the mouth lijken de mensen verlaten te zijn door God en de mensheid. Maar uit Oost-Europa komen ook van oudsher veel sprookjes. Ergens binnen die marges speelt Everyday God kisses us on the mouth van de Roemeens/Joegoslavische Sinisa Dragin zich af.
In het begin van de film wordt de slager Dumitru vrijgelaten uit de gevangenis, waarna hij zich al snel ontpopt tot moordenaar. Dumitru is een redelijk rustige moordenaar: het deert hem niet wat hij anderen aandoet en zijn emotieloze gezicht blijft eigenlijk het grootste gedeelte van de film onberoerd. Dragin schuwt uiteindelijk het metafysische niet en maakt zijn verhaal rond met een visoen van Dumitru. De man had duidelijk zelf ook niet meer gedacht dat hij nog ergens op mocht rekenen in deze wereld.
Een film over pure barbarij - inhoud en decor sluiten naadloos op elkaar aan - krijgt dan alsnog iets hoopvols. Dan lijkt Everyday God kisses us on the mouth ook wat op een ouderwetse sprookjesvertelling, een wonderlijk verhaal dat gekenmerkt wordt door soms extreme wreedheden waarbij een happy end ongepast lijkt. Geweld is er royaal, maar veelal buiten beeld, en iets lieflijks of feeërieks laat Dragin maar helemaal weg. Het stempel 'gewelddadig sprookje' zou dan ook veel te gemakzuchtig zijn, daarvoor is de film ook te bars en te kil, ondanks alle oogstrelende shots.

Wonder
Dragin laat Dumitru regelmatig iemand aan zijn mes rijgen of anderszins omleggen, maar toont dat niet in alle details. Gelukkig eens een keer een regisseur die zichzelf niet per se een hele bink vindt door dat allemaal te durven. Dragin hoeft niet te tonen wat er aan ellende in de wereld is, Dumitru is geen moordenaar omdat moordenaars er nu eenmaal zijn. Nee, Dragin gaat het om iets anders. De hele film lang toont hij een nihilisme waar je koud van wordt maar even zet hij je op het verkeerde been omdat hij lelijkheid, gewelddadigheid ook, verheft tot een bepaalde esthetiek, waardoor hij gemakkelijk beschuldigd kan worden van mooifilmerij.
Maar de kern is elke keer weer waarvoor, waarom, of waarom niet. Dat laatste lijkt de gedachten van Dumitru te bepalen, niets kan hem eigenlijk schelen. Juist die mooie plaatjes, dat tot stijl verheven lelijke, een bepaalde scherpte en een bepaalde korrel in het beeld maakt dat het nihilisme van Dumitru, maar ook van Roemenië, werkelijk als cinematografie overkomt. Alleen met deze stijl, die nadrukkelijk geeft om het medium zelf, kan Dragin verantwoorden dat hij tegen het einde van de film, wanneer Dumitru ten einde raad is, een wonder kan laten gebeuren. De moordenaar die verdoemd leek en zich daar zelf ook bijna hartstochtelijk aan had overgegeven, wordt ontroerd. Ontroerd door een fantasma dat Dragin er erg dik bovenop legt. Door het lef dat hij de hele film lang heeft getoond, in korrel en afstand, voorkomt hij nu dat zijn magische gothic een lachertje wordt. Dumitru's visioen is daarom schaamteloos mooi. Het maakt van de film ook een afgerond verhaal en ontkracht dat Dragin een lefgozerige mooifilmer is.

Gerlinda Heywegen

Everyday God kisses us on the mouth
Roemenië, 2001
Productie: Dinu Tanase
Regie: Sinisa Dragin
Scenario: Sinisa Dragin, gebaseerd op een verhaal van Ioan Carmazan
Camera: Alexandru Solomon
Montage: Cristina Ionescu
Met: Dan Condurache, Ana Clontea, Horatiu Malaele
Zwart-wit, 93 minuten
Distributie: Filmmuseum (Tiger release)
Te zien: vanaf 10 oktober


Wild bees

Bijen in Tsjechië.

In een afgelegen dorpje in Noord-Moravië slijten de bewoners hun dagen: de jonge houthakker, het meisje in de kiosk, de Michael Jackson-imitator, de dorpshoer en de gokker, die hopen ooit deze uithoek vaarwel te kunnen zeggen. Het hoogtepunt van het jaar is het brandweerbal waar alle verborgen verlangens en slepende conflicten boven water komen. De debuterende Tsjechische regisseur Bohdan Sláma (1967), die studeerde aan de Praagse Filmschool FAMU, portretteert de sluimerende bewoners met compassie en humor: mensen zijn net bijen die samen in een korf moeten leven en er ondanks alles het beste van proberen te maken. Een van de drie winnaars van een Tiger Award op het Filmfestival Rotterdam.

Wild bees
Tsjechië, 2001
Productie: Viktor Schwarcz
Regie en scenario: Bohdan Sláma
Met: Zdenek Rauser, Tatiana Vilhelmová, Pavel Liska
Kleur, 94 minuten
Distributie: Filmmuseum (Tiger Release)
Te zien: vanaf 17 oktober


Wereldcinema Tour
Vanaf oktober gaat de Wereldcinema Tour van het Filmfestival Rotterdam weer van start met drie films uit Latijns Amerika:
Madame Satâ (Karim Aïnouz, Brazilië) portretteert de straatvechter, drag queen en underground-legende João Francisco dos Santos.
La fiebre del loco (Andrés Wood, Chili) speelt zich af in een geïsoleerde kustplaats in Chileens Patagonië waar de jaarlijkse oestervangst losbarst.
De la calle (Gerardo Tort, Mexico) volgt een vijftienjarig straatkind dat cocaïne gaat dealen en vervolgens met zijn vriendin en kind wil vluchten.

De Wereldcinema Tour is tussen 3 oktober en 5 januari te zien in 24 filmtheaters. Informatie: www.filmfestivalrotterdam.com

Naar boven