Video & DVD - januari 2003, nr 240

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films (opnieuw) uitgebracht op DVD.


Universal's classic monster collection
Diverse regisseurs
De mooiste filmbeleving van 2002 vond voor ondergetekende niet plaats in het donker van de bioscoopzaal, maar in het donker van de huiskamer, met de 'Universal classic monster collection', een dvd-box met acht klassieke horrorfilms waarvan de meeste aan de basis liggen van mijn obsessie met het genre. Frankenstein (1931), het superieure vervolg The bride of Frankenstein (1935) en The invisible man (1933) zijn hier de beste films. Niet toevallig alle drie geregisseerd door James Whale, wiens horrorfilms vanwege het vloeiende, soms expressionistische camerawerk, de levendige dramatiek, fantasierijke vondsten, imponerende special effects en een modern gevoel voor (zwarte) humor nog steeds op eenzame hoogte staan. Aangezien dit een 'monster collection' is, paste Whales The old dark house (1932) niet in het rijtje, en dat is jammer, want hoewel iconen als Dracula (Tod Browning, 1931), The mummy (Karl Freund, 1932) en The Wolf Man (George Waggner, 1941) niet ontbreken valt er inhoudelijk toch nog wel iets op deze box af te dingen. Zo is de keuze voor Arthur Lubins versie van The phantom of the opera (1943) met Claude Rains ten faveure van de zwijgende film met Lon Chaney uit 1925 nogal merkwaardig en is The creature from the black lagoon van Jack Arnold als schoolvoorbeeld van een 'fifties monster movie' een buitenbeentje tussen het goud uit de jaren dertig en begin jaren veertig. En waar is de Spaanstalige versie van Dracula die in 1931 door George Melford gelijktijdig op dezelfde sets als Brownings film werd gedraaid en die volgens het audiocommentaar wel op de dvd zou moeten staan? Afgezien van dat laatste schoonheidsfoutje zijn de extra's magnifiek. Elke titel is voorzien van een doorwrochte, zij het nogal schools opgebouwde documentaire variërend in lengte van 30 tot 50 minuten waarin direct en indirect betrokkenen, kenners en filmhistorici de films in kwestie niet alleen in hun tijd plaatsen, maar bovendien het belang ervan voor de filmgeschiedenis overtuigend weten te bepalen. Zo komt Carla Laemmle, het nichtje van Universal-grondlegger Carl Laemmle en bijrolactrice in Dracula, voorbij; vertelt make up-specialist Rick Baker over het pionierswerk van Jack Pierce en is David J. Skal, schrijver van de voortreffelijke Tod Browning-biografie 'Dark carnival', een van de filmhistorici die de commentaarkanalen vullen met analyses en trivia. Alles bij elkaar maakt het van deze box een must voor cinfielen in het algemeen en horrorliefhebbers in het bijzonder.
Roel Haanen
Te koop op dvd (Universal)

The bride of Frankenstein (1935).


The believer
Henry Bean
Nadat de debuutfilm van scenarioschrijver Henry Bean (Internal affairs) op het Sundance Festival in 2001 de grote juryprijs had gewonnen, durfde lang geen distributeur er zijn vingers aan te branden. Net als bijvoorbeeld bij
American history X het geval was, vreesde men dat het portret van de joodse jongen Daniel Balint die antisemiet wordt, zo realistisch was dat verkeerde verstaanders maar aan een half woord genoeg zouden hebben om in de film een eerbetoon aan jodenhaat te horen. Voormalig Mickey Mouse Club-lid Ryan Gosling (die we daarna nog zagen in Remember the Titans en Murder by numbers) speelt een innemende, intelligente en hartstochtelijke yeshiva-student, die zich uit zelfhaat en religieuze twijfel tegen het jodendom keert. Er is in de film wat begripverwarring over wat racisme, antisemitisme, fascisme en het nationaal-socialisme van Hitler nu precies inhouden. Het heeft er alle schijn van dat ze omwille van dramaturgische eenvoud voor het gemak maar op één hoop worden gegooid. Wat sterk is aan de film is de manier waarop in het acteren van Gosling die (zelf)haat en twijfel worden geëxploreerd. Op verschillende momenten in de film wordt gevraagd waarom Abraham bereid was op goddelijk bevel zijn zoon Isaak te offeren. Bean probeert op die manier te verklaren waarom het joodse denken zo doordrongen is van het vertrouwen dat op beslissende momenten een goddelijke hand de bedreigde mens door een ram zal vervangen. Bij monde van zijn hoofdpersoon verwijt hij de joden een slachtofferrol. Waarom vecht je niet terug?, roept Danny als hij een jood op straat in elkaar schopt. De film neemt een interessante wending als blijkt dat Danny's geloof zijn jodenhaat eigenlijk in de weg zit. Over dat onderwerp moet je als toeschouwer echter vooral je eigen gedachten vormen. De op het leven van Daniel Burros gebaseerde film, die in 1965 zelfmoord pleegde nadat de New York Times had onthuld dat het vooraanstaande Ku Klux Klan-lid joods was, moet ook nog plaats bieden aan een wonderlijke rol van Billy Zane als Amerikaanse fascist. Deze Curtis Zampf is de partner van een door Theresa Russell gespeelde statenloze Duitse, die een Argentijnse (joodse?) dochter heeft. Voldoende losse eindjes dus, die zowel intrigeren als irriteren. Wie echt in deze thematiek wil duiken kan misschien beter met de boeken van Philip Roth beginnen.
Dana Linssen
Te huur op video en dvd (H.O.M. Vision)


Unforgiven (dvd)
Clint Eastwood
Tien jaar na het Oscarwinnende
Unforgiven kunnen we ons afvragen of Clint Eastwood zijn mooiste film misschien al gemaakt heeft. Naarmate hij ouder wordt lijkt zijn aandacht als regisseur voor de personages in zijn films steeds belangrijker te worden, maar helaas weet hij daarbij maar zelden het juiste materiaal te vinden. Bij drama's als A perfect world en The bridges of Madison County lijkt hij paradoxaal genoeg meer in zijn element dan bij ouderwetse Eastwood-films als Absolute power, True crime en het eerder dit jaar uitgebrachte Bloodwork, waarvan het thrillerelement in alle drie de gevallen te lijden heeft onder die eenzijdige belangstelling voor mensen. Unforgiven was de laatste film waarbij Eastwood het beste uit beide werelden wist te verenigen en het is dan ook gepast dat de film met deze dubbelschijf, uitgebracht ter gelegenheid van de films tiende verjaardag, eindelijk de behandeling krijgt die hij verdient. Unforgiven is om meer redenen een sleutelfilm in Eastwoods oeuvre. Ten eerste rekent hij hier af met de westernmythe die hij zelf had helpen creëren. Ten tweede ontbreekt in Unforgiven de heldere morele scheidslijn tussen de personages die Eastwoods oude kaskrakers kenmerkte. De film draait de rollen zelfs om: de door Eastwood gespeelde moordenaar is de protagonist en de bikkelharde wetshandhaver die geweld niet schuwt om de orde te bewaren (Eastwoods rol in een vorig leven) is zijn sadistische tegenstander. Een heldere en uitgebreide analyse van de film en zijn plaats in Eastwoods carrière is te vinden op het commentaarkanaal van Eastwood-biograaf en Time magazine-criticus Richard Schickel, die ook twee van de vier documentaires op deze dvd produceerde. De voor fans meest waardevolle bonus is misschien wel een integraal opgenomen episode van de oude westernserie 'Maverick', waarin Eastwood een gastrol speelt als kwaadaardige revolverheld, een rolletje dat vooruitwijst naar Unforgiven.
Roel Haanen
Te koop op dvd (Warner)

Clint als moordenaar in Unforgiven.


Samurai assassin
Kihachi Okamoto
Het sneeuwt in Edo, Japan, die winterdag in het jaar 1860. Terwijl de veertienjarige aristocraat Iemoshil pro forma aan het hoofd van het Tokugawa-shogunaat staat en Japan en zijn keizer in hun autonomie worden bedreigd door krachten uit het Oosten en Westen, brandt de berooide ronin Niino (Toshiro Mifune) van ambitie. In Samurai (1965, dvd-titel: Samurai assassin) vertelt regisseur Kihachi Okamoto hoe bastaardzoon Niino's zwaardvechterskunst, gevoelens van ontworteldheid en frustratie als gemankeerde samoerai zijn deelname aan een keizerlijk moordcomplot welhaast vanzelfsprekend maken. Okamoto, tevens maker van Daibosatsu toge/Sword of doom (1966, met Mifune en Tatsuya Nakadai) baseerde zich op het verhaal 'Samoerai Nippon' van Jiromasa Gunji. De gebeurtenissen - die het einde aankondigen van het feodale Japan - zijn echter in de kern historisch, wat een veelvoud aan personages, intriges en culturele begrippen met zich meebrengt. Daar zit voor de novice in de 'chambara' (zwaardvechtersfilm) het probleem van Okamoto's traag opbouwende, epische kostuumfilm: je moet hem minstens twee keer zien om de oppositionele clans in hun kader te kunnen plaatsen. De in zwart-witte TohoScope gedraaide beelden van Hiroshi Murai zijn even adembenemend als grimmig, en Mifune beweegt zich in de sneeuw- en regenscènes als een wandelend kruitvat. Dat de lont tegen het einde is opgebrand betekent een chambara-explosie met Niino als razend middelpunt. Deze dvd-editie op het Britse Warrior-label is van dezelfde master getrokken als de Amerikaanse videorelease van Samurai Cinema, wat neerkomt op een krasloze en heldere print met gele ondertitels in de onderste zwarte balk (onbekende Japanse begrippen worden verklaard in de bovenste). De bescheiden extra's omvatten biografieën van Okamoto en Mifune, plus een fotogalerij. Van Okamoto verschenen bij Warrior nog andere films op dvd, waaronder de genoemde Sword of doom en Akage/Red Lion (1969).
Oliver Kerkdijk
Te koop op Britse import-dvd (Warrior)


Gonin
Takashi Ishii
Takashi Miike mag dan aardig aan de weg timmeren met zijn krankzinnige en erg in het oog springende films, maar eigenlijk is die andere Takashi, Ishii, een cineast met een veel consistenter en eigenlijk ook interessanter oeuvre. Hij piekte met de bikkelharde Black angel-films, twee intense doodsbaletten waarbij het gros van de Japanse yakuzafilms als brave mainstream verbleekt. Ishii maakt esthetische, compromisloze, en bovenal nihilistische cinema waarin verdwaalde zielen flirten met het verbodene en zo krachten ontketenen die ze niet de baas kunnen. Zo duister is het ook in het kalme en bespiegelende Gonin (1995). Hier zijn het vijf mannen die op verschillende manieren ten ondergaan aan de economische malaise en besluiten een yakuzaclan te beroven. Ze stelen een grote som geld, maar de gangsters zetten een genadeloze achtervolging in. Ishii goochelt graag met vertelstructuren en bezit het talent om de meest verschrikkelijke gebeurtenissen op een schijnbaar terloopse wijze te tonen. Zo bestaat de shootout aan het einde van Gonin niet uit het gebruikelijke over-en-weer geknal, maar is het een chaotische en bizarre samenloop van omstandigheden met een grote emotionele impact. Verder valt op hoe subtiel Ishii een homo-erotische ondertoon aanbrengt en dat hij Takeshi Kitano, nog zichtbaar gewond na zijn mysterieuze motorongeluk (of was het een zelfmoordpoging?), alle ruimte geeft om te schitteren als een enigmatische huurmoordenaar. Ten slotte mag geen recensie de geniale soundtrack onvermeld laten: met kabbelende ambient en een beukend hoofdthema draagt Goro Yasukawa stevig bij aan de eigenaardige sfeer. Gonin was eerder verkrijgbaar als een middelmatige import-dvd van het beruchte Hongkongse label Ocean Shores, maar de Nederlandse dvd bezit een perfecte beeldkwaliteit en de ondertitels geven veel meer schunnigheden prijs dan de gekuiste Aziatische variant.
Mike Lebbing
Te koop en te huur op dvd (MO Asia)


En verder:

Itinéraire d'un enfant gâté & La bonne année (Worldwide Cinema)
Het ongebreidelde enthousiasme van autodidact Claude Lelouch, de Parijzenaar met het bijna chanson-achtig royale filmgebaar, is in veertig jaar amper verminderd. Worldwide Cinema brengt drie Lelouch-films op dvd uit, waarvan Itinéraire d'un enfant gâté ('Levenspad van een verwend kind') de minste is. Daarin ensceneert
Jean-Paul Belmondo als werkverslaafd industrieel zijn eigen dood om van al het gedonder af te zijn, wat goed gaat totdat in Afrika een ex-werknemer (Richard Anconina) zijn postume levenspad kruist. Een krakkemikkig scenario vol gaten en losse eindjes maakt het drama vrijwel kansloos en Lelouch' inspiratie voor lyrische momenten was ook even zoek in 1988. Daartegenover staat het geweldige La bonne année (1973), met Lino Ventura als gentleman-gangster die het Cannes-filiaal van 'beau monde'-juwelier Van Cleef & Arpels met een 'psychologische kraak' financieel wil ontlasten. Lelouch ontdoet meerdere genres van hun grenzen, speelt met de frictie tussen fijnzinnige acteurscinema en populaire filmonderwerpen en heeft ook oog voor de jarenlange zware-jongensvriendschap tussen Ventura en z'n maat Charlot (Charles Gérard). In een piepklein rolletje als verkoopster zien we nog even Bettina Rheims, die later als fotografe van erotisch werk bekend zou worden. Naast deze twee titels werd ook Lelouch' meeslepende familiekroniek Les uns et les autres (1981) uitgebracht. (Oke)
(Te koop op dvd)

Juana la Loca (Spaanse import-dvd, Enrique Cerezo)
Van regieveteraan Vicente Aranda (Celos, Amantes) is, behoudens een incidentele festivalvertoning, nooit een film in Nederland te zien. Misschien ligt dat aan zijn vaak typisch Spaanse onderwerpen. Maar houdt de nieuwe Europese eenheidsgedachte niet óók en vooral in, dat juist die landseigen cultuur voorbij de grenzen reist? Hoe dan ook, Aranda's classicistische regie en faible voor Spaanse historie bepalen in het kostuumdrama Juana la Loca (2001) weer het beeld en de dialogen. Twee uur lang volgen we de zestiende-eeuwse levensloop van Juana van Castilië (Pilar Lopez de Ayala), wier eigenzinnigheid als vrouw haar grote problemen oplevert. Aranda's fetish-thema van de jaloezie is weer alomtegenwoordig, Lopez de Ayala won een Goya met haar intense vertolking. Letterbox, Engels ondertiteld, extra's (waaronder een Making of). (OKe)

My beautiful girl, Mari (Koreaanse import-dvd, Mega Star)
Bijzondere Koreaanse anime uit 2001, waarin een twaalfjarige jongen in een ongelukkige gezinssituatie al dagdromend in een parallelle fantasiewereld belandt. De terechte triomfator op het Animatiefilmfestival van Annecy 2002 heeft elegant gestileerd tekenwerk in een symbiose tussen westerse (art nouveau, kinderboekillustraties begin twintigste eeuw) en oosterse (Japanse anime, Aziatische prentkunst) stijlen. Het volwassen verhaal stemt buitengewoon melancholiek. Letterbox, Engels ondertiteld. (OKe)

The killer (Hong Kong legends)
Eindelijk bereikt John Woo's beste film ons op dvd. En wel in optima forma, zoals we dat van dit Engels-Nederlandse dvd-label inmiddels gewend zijn. Deze ode aan Jean-Pierre Melville's meesterwerk Le samourai, met Chow Yun-Fat als huurmoordenaar die nog één laatste klus wil klaren, oogt bijzonder fraai in het oorspronkelijke CinemaScope-formaat dat recht doet aan de spectaculair geënsceneerde kogelballetten en het elegante camerawerk van Peter Pau, die uitvoerig aan het woord komt in het bonusmenu, waarin Woo en Chow schitteren door afwezigheid. (RH)
(Te koop op dvd)

Prince of darkness & They live (H.O.M. Vision)
Deze twee ondergewaardeerde films van John Carpenter - de eerste een beklemmende horrorfilm over de komst van de antichrist, de tweede een satirische sf-film waarin buitenaardse wezens de arbeidersklasse middels subliminale beelden blijkt te hebben geknecht - verschijnen hier in kraakheldere widescreen-versies met audiocommentaar van de regisseur. Deze topschijven verschenen zijn geproduceerd door Canal+ en alleen verkrijgbaar in Europa, waar Carpenter nog steeds de status van auteur geniet. (RH)
(Te koop op dvd)

Naar boven