Boeken - maart 2003, nr 242

Steven Soderbergh

Parttime wonderkind

Iedereen die de carrière van Steven Soderbergh beschouwt, zal zich afvragen hoe hij het toch voor elkaar krijgt om na elke succesvolle film (zowel artistiek als commercieel) een reeks ingewikkelde mislukkingen te maken. Waarom maakt iemand na sex, lies and videotape films als Kafka en King of the hill? En om welke reden volgden er, toen die films aan de kassa niets deden, projecten als Gray's anatomy en Schizopolis, die echt door bijna niemand zijn bekeken? En waarom herhaalt iemand dat proces nog een keer, door na het rijtje succesfilms Erin Brockovich, Traffic en Ocean's eleven het hoogstpersoonlijke Full frontal en de cerebrale Tarkovski-remake Solaris te maken? Het is een vraag die in verschillende vormen vaak gesteld wordt in het interviewboek waarin de Amerikaanse, onder meer voor indieWIRE.com en The Village Voice schrijvende filmjournalist Anthony Kaufman een aantal interviews verzamelde die Soderbergh gaf tussen 1989 (sex, lies and videotape) en 2001 (Oscar voor Traffic). Het pleit voor de filmmaker dat hij met elke volgende film een antithese zegt te willen creëren van zijn voorgaande, in plaats van te teren op een bepaalde succesformule. De journalisten die in hem een nieuwe Woody Allen of zelfs Federico Fellini zagen, nadat hij in Cannes een Gouden Palm had gewonnen voor sex, lies, and videotape, zouden door zijn onvoorspelbare karakter teleurgesteld worden. Misschien, oppert Soderbergh, lijkt hij nog het meeste op Howard Hawks. Die werkte immers ook in verschillende genres en stijlen.
Veel van de gesprekken, waaronder interviews met Michel Ciment en Hubert Niogret van het Franse tijdschrift Positif en publicaties in gezaghebbende Amerikaanse bladen als Film Comment en The Village Voice, proberen ook thematisch een eenheid aan te brengen in Soderberghs werk. Men probeert de regisseur iets te laten zeggen over de 'eenzame Einzelgängers' in zijn films, over de thematische overeenkomsten op het gebied van seksuele mores, en over het (on)vermogen om met vrienden en geliefden te communiceren.
Pas tegen het einde gaat het boek nader in op het grote belang dat Soderbergh eraan hecht om zelf cameraman en editor van zijn films te zijn, meer nog dan de schrijver. Eigenlijk komt dit boek dan ook net een jaartje of twee te kort. Pas tijdens zijn huidige worsteling met de tol van het succes laat Soderbergh zich meer in de kaart kijken. Zijn interesse lijkt zich voornamelijk op niet-lineair vertelde verhalen te richten en het hele proces van filmmaken zelf wordt steeds belangrijker voor hem. Samen met George Clooney richtte hij productiemaatschappij Section Eight op. Ze zijn hoofdrolspelers in wat wel Indiewood wordt genoemd, het nieuwe onafhankelijke Hollywood, waarin filmmakers als Christopher Nolan en Todd Haynes gedijen.
Hun oncompromisloze houding ten aanzien van het oude Hollywood is tamelijk revolutionair. Clooney zet zijn miljoenen in om in films te spelen waar hij met trots op kan terugkijken, zo vertelde hij onlangs. Soderbergh doet hetzelfde, en lijkt te beseffen dat hij met zijn filmexperimenten geen hits kan scoren. Dat hij ze desondanks blijft maken is zowel exhibitionistisch als dapper. En, wees hij zijn critici terecht: "Het voor twee miljoen dollar gemaakt Full frontal was al na z'n eerste weekend uit de kosten. Economisch gezien was de film dus geen mislukking."

Dana Linssen

Steven Soderbergh. Interviews.
Anthony Kaufman (editor)
University Press of Mississippi, 2002, 172 p, 24,95 euro

Het obscure Gray's anatomy.

The artist as monster. The cinema of David Cronenberg
William Beard
2002, University of Toronto Press, 61,50 euro
Dertien hoofdstukken, dertien films: van Stereo (1969) tot en met Crash (1996) een systematische analyse van een oeuvre, met als uitgangspunt de thematische consistentie in het werk van Cronenberg. Boek baseert zich vooral op de inhoud van de films, niet op techniek of receptie. Afzonderlijke hoofdstukken zijn los van elkaar te lezen.

French cinema. From its beginnings to the present
Rémi Fournier Lanzoni
2002, Continuum, 49,95 euro
Met zevenmijlslaarzen door de Franse filmgeschiedenis van 1895 (gebroeders Lumière) tot 2000 (Vidocq); algemene ontwikkelingen in de Franse filmindustrie besproken per decennium, met ruime aandacht voor individuele films, regisseurs en acteurs. Hier en daar noodgedwongen wat kort door de bocht, maar helder en zorgvuldig gecomponeerd.

Scene by scene. Film actors and directors discuss their work
Mark Cousins
2002,Laurence King Publishing, 44,20 euro
De 'veertig belangrijkste' filmscènes van de afgelopen vijftig jaar, ingedeeld per decennium, uitgebreid geïllustreerd en van commentaar voorzien door de betreffende acteurs en regisseurs. Boek beschrijft vrijwel exclusief Amerikaanse films (To have and have not, Psycho, Blue velvet) en is gebaseerd op de gelijknamige BBC-serie.

Harold Lloyd. Master comedian
Jeffrey Vance, Suzanne Lloyd
2002, Harry N. Abrams, 58,50 euro
Rijk geïllustreerde monografie over de Amerikaanse filmkomiek, gestorven in 1971. Veel aandacht voor 19 afzonderlijke films, maar ook biografisch materiaal, filmografie en een interview uit 1969. Bijzondere fotografie.

Conversations with a master cinematographer. James Wong Howe, ASC
Kemp Niver
2002, American Society of Cinematographers, 19,95 euro
Eerste audio-cd in een serie uit de archieven van de ASC, interview van een uur uit 1964 met Howe, die twee Oscars kreeg voor zijn camerawerk (The rose tattoo, 1955 en Hud, 1963): "I believe that the best cameraman is one who recognizes the source, the story, as the basis of his work."

Masters of two arts. Re-creation of European literatures in Italian cinema
Carlo Testa
2002, University of Toronto Press, 35,50 euro
Analyses van de band tussen Italiaanse regisseurs en Europese schrijvers, waaronder Pasolini en De Sade, Rossellini en Stendhal, Fellini en Kafka, Visconti en Thomas Mann. Auteur vergelijkt de films en hun literaire oorsprong, maar plaatst films en regisseurs ook in hun tijd en in een theoretisch kader.

Cinematherapy for lovers. The girl's guide to finding true love one movie at a time
Nancy Peske, Beverly West
2003, Delta Trade, 19,95 euro
Derde deel in serie die begon met 'Cinematherapy' begeleidt relaties in alle stadia. Korte besprekingen van films met een relationeel thema, zoals The elephant man in 'Understanding your man movies': "This is a great movie to watch when you need to remember that while truth is beauty, beauty is not always truth."

Samenstelling: Philip Hartzuiker (www.theatreandfilmbooks.com).