De geruchtenmachine - april 2003, nr 243
Geen vierde Oscar voor Nederland dit jaar. Zus & zo moest het in de categorie 'beste buitenlandse film' afleggen tegen de Duitse concurrent Nirgendwo in Afrika. Maar Paula van der Oest is niet teleurgesteld. "Het is toch al hartstikke goed dat ik hier sta, al die aandacht is geweldig", laat de regisseur per telefoon weten vanuit het Kodak Theater in Los Angeles. Het rumoer op de achtergrond is een kleine afspiegeling van de herrie die uitbrak tijdens de verschillende dankwoordjes waarin winaars hun spreektijd aangrepen voor een anti-oorlogsboodschap. Vooral Michael Moore, met Bowling for Columbine winnaar in de categorie 'lange documentaire', wist de zaal op zijn kop te zetten met zijn "Shame on you, Mr. Bush!". "Zo direct en heftig als hij was niemand", aldus Van der Oest. "De helft van de zaal stond hem toe te juichen, de andere helft riep boe!" Hoewel Van der Oest gemengde gevoelens had over "het wrange tijdstip van de ceremonie", heeft haar Oscar-nominatie wel het nodige in gang gezet. Voor haar meest recente film Moonlight diende zich een sales agent aan. Zus & zo draait al twee weken succesvol in theaters in New York. En de Amerikaanse remake van de film heeft weer een zetje gekregen. Zodra de financiën voor elkaar zijn, begint de casting.
Film by the Sea gaat uitbreiden. De bezoekcijfers van de afgelopen vier jaar hebben het Vlissingse festival ertoe gebracht de lengte op te schroeven van zes naar negen dagen. Met die extra halve week wordt het bovendien logistiek mogelijk te gaan denken over festivalsatellieten. De organisatie is in gesprek met meerdere steden. Vooral met Scheveningen zijn de onderhandelingen in een vergevorderd stadium. De Zeeuwse expansiedrift wordt door het festival zelf gepresenteerd als gevolg van het succes. Maar cynici zouden het ook een overlevingsstrategie kunnen noemen. In het segment 'populair festival met voorpremières' zijn er namelijk kapers op de kust. Pathé, SBS, De Telegraaf - ze worden allemaal genoemd als mogelijke initiators van een concurrerend festival dat in de nabije toekomst in Amsterdam zou moeten plaatsvinden. Daarbij zou de nieuwkomer ook nog eens september als tijdstip ambiëren, een maand die al overvol is met Film by the Sea en het Nederlands Film Festival. "Niet echt prettig", vindt Film by the Sea-programmeur Leo Hannewijk het initiatief, maar veel waarde hecht hij niet aan de geruchten. "En als er een extra festival komt dan lijkt me dat beter als ze dat begin juni houden. Dan kan je op een stijlvolle manier de zomerpremières lanceren."
De eerste Nederlandse kungfu-film gaat Fighting fish heten. Na de release van Cradle to the grave, Shanghai knights en The hero zag productiebedrijf Three Kings het licht: inhakend op de al lang geleden ingezette martial arts-trend besloten ze zich als eerste Nederlandse producent op het genre te werpen. Op 19 mei begint regisseur Jamel Aattache met filmen in Rotterdam, de stad waar vechtfilmheld Jackie Chan eerder al eens nekslagen en sidekicks uitdeelde. De vrouwelijke hoofdrollen, die zorgen voor de emotionele lading in deze 'romantische actiefilm', worden vertolkt door Volle maan-actrice Chantal Janzen en Jennifer de Jong ('Fort Alpha' en presentatrice van 'Brutale meiden'). Hun tegenspelers zijn debutant Kim Ho Kim en vechtsport-specialist Ron Smoorenburg. De laatste was eerder al te zien in films van Jackie Chan en weet dus waar hij het over heeft. Fighting fish komt uit in het najaar.
De cast van kungfu-film Fighting fish.
"Gelul", vindt Martin Koolhoven het bericht in de VPRO-gids dat zijn verfilming van de legendarische jaren zeventig-serie 'Q & Q' dit jaar nog in de bioscoop zou komen. "Er is zelfs nog geen bruikbaar script." Bovendien is Koolhoven druk bezig met de voorbereidingen van Het zuiden. De regisseur van De grot had in eerste instantie Renée Soutendijk gecontracteerd voor de hoofdrol van gekwetste vrouw die de grip op de realiteit verliest als zij verliefd wordt op de man die zij gevangen houdt. "Maar gaandeweg vond ik dat het een ander soort film moest worden en dat die rol een andere invulling moest krijgen." En dus werd Soutendijk vervangen door Monique Hendrickx (Nynke). Opmerkelijk ander cast-lid is Oksana Akinshina, de 16-jarige Russische die momenteel de hopeloosheid belichaamt in Lucas Moodyssons Lilja 4-ever. Scenarist Mieke de Jong had Akinshina gespot tijdens een informele voorpremière en wist Koolhoven enthousiast te krijgen voor "het perfecte meisje voor de rol". De contacten van producent Els van der Voorst en een koortsachtige correspondentie met Rusland deden de rest. De opnamen voor Het zuiden beginnen in april en dan komt Akinshina voor langere tijd naar Nederland. De film draait naar alle waarschijnlijkheid vanaf februari 2004 in de bioscoop.
Oksana Akinshina.
Pipo, Pietje of Kees? Dat wordt komende kerst nog lastig kiezen voor bioscoopgaande gezinnen. In eerste instantie had alleen producent Endemol plannen om Pipo en de p-p-parelridder als kerstfilm uit te brengen. Maar distributeur Buena Vista wilde daar niet aan. "Zij zagen Pipo liever uitkomen in de herfst en dat is een meningsverschil waar we niet uit zijn gekomen", aldus Willem Zijlstra, producent drama bij Endemol. En dus bracht Endemol de film onder bij Independent Films, die geen bezwaar had met een première op 20 november. Buena Vista had inmiddels bekend gemaakt Pietje Bell 2, het vervolg op Maria Peters' succesvolle kinderfilm, te lanceren op 18 december. Werkte de distributeur met een dubbele agenda? Buena Vista-woordvoerder Tanja Adriani ontkent: "Endemol ging eerst akkoord met een herfst-release, wilde toen toch richting Kerst en terwijl wij aan het schuiven waren met onze titels hoorden we dat ze al met een andere distributeur in gesprek waren." Behalve Pipo en Pietje Bell 2 staat ook Kees de jongen op de releaselijst van de Kerst. De cv-inschrijving is nog niet begonnen en de opnamen vinden pas plaats in mei, maar toch denkt producent Sigma Pictures dat ze het gaan halen. Zijlstra ziet hier overigens geen concurrentie in: "Het gaat om een heel andere doelgroep. Kees de jongen wordt geen frivole, leuke familiefilm. Tenzij ze het boek verkrachten."
De tijgerende blondine, die begin dit jaar overal in Rotterdam te zien was op de posters van het Filmfestival Rotterdam, heeft het geschopt tot de laatste ronde van de Nederlandse Designprijzen. Het affiche, dat ontworpen werd door Ontwerpwerk uit Den Haag, bleef zevenhonderd andere inzendingen voor. Op 8 mei wordt bekendgemaakt wie uiteindelijk de winnaar is. Vanaf die datum tot en met 9 juni zijn alle genomineerde ontwerpen te zien in Pakhuis Afrika in Amsterdam.
Het vrijemarktvirus waart ook in Brussel en dat baart de directeuren van Europese filminstituten zorgen. Vijftien van hen - waaronder Toine Berbers van het Nederlands Fonds voor de Film - ondertekenden tijdens een informele bijeenkomst in Cannes een verklaring waarin zij pleiten voor behoud van de filmsubsidie en ondersteuning van de filmsector. De actie is ingegeven door de houding van de Europese Commissie, die in 2005 de herziening van de rol van overheidssteun voor de film op de agenda heeft staan. De fondsbobo's stellen dat de EU te weinig oog heeft voor de nationale cinema en de omstandigheden waaronder die wordt gemaakt. En, zo stelt Berbers, "een krachtige Europese cinema zal zich nooit kunnen ontwikkelen zonder versterking en uitbreiding van de positie van de nationale cinema".
Ongevraagd advies geven, dat doet de Raad voor Cultuur eigenlijk alleen als de situatie echt urgent is. En gezien het nog steeds ontbreken van een opvolger van de cv-maatregel is het dat nu ook. Na noodkreten van brancheorganisaties en filmmakers, dringt nu de Raad bij de regering aan op behoud van de fiscale regeling. "Maar belangrijker nog: we adviseren budget vrij te maken zodat een eventuele nieuwe regeling überhaupt mogelijk is", aldus Suzanne van Voorst, voorzitter van de sectie film bij de Raad voor Cultuur. Kleine winst is al geboekt: de evaluatie van de cv-regeling is naar voren geschoven. Toch wordt de uitkomst hiervan niet voor de zomer verwacht. Maar voor een nieuwe regeling is sowieso een werkend kabinet nodig en dat is er voorlopig nog niet. Enige haast is echter wel geboden, vindt Van Voorst. "Het zou desastreus zijn als de regeling niet wordt gecontinueerd."
Rijke regisseurs zijn in Nederland dun gezaaid, maar hoe waar de verhalen zijn over op bijstandsniveau ploeterende filmmakers weet niemand. Om alle indianenverhalen voor eens en voor altijd de wereld uit te helpen, heeft de Dutch Directors Guild opdracht gegeven voor een breed onderzoek naar de beroepspraktijk en status van regisseurs. De directe aanleiding vormen de onderhandelingen met publieke omroepen over rechten en honoraria. "We hebben baat bij feitenmateriaal om bij die gesprekken beter beslagen ten ijs te komen", stelt DDG-coördinator Erik Jan Oegema. "Over distributeurs is redelijk veel bekend, net als over vertoners. Alleen over de makers weten we niks: hoeveel er zijn, wat ze verdienen, of ze een pensioen hebben." Socioloog Teunis Ydens van het Instituut voor Sociaal Wetenschappelijk Beleidsonderzoek en Advies van de Universiteit van Tilburg stuurt de komende maand een lange vragenlijst naar de ongeveer 800 regisseurs die te boek staan als auteursrechthouders. De resultaten van zijn onderzoek, dat veelzeggend 'Zijn we in beeld?' heet en naar verwachting een tweejaarlijks vervolg gaat krijgen, worden gepresenteerd bij de viering van het eerste lustrum van de DDG komend najaar. Er zijn bovendien plannen voor een regisseurs-special in de serie van de Boekman cahiers.
De vuurwerkramp in Enschede heeft onvermoede gevolgen voor de Nederlandse film. De aangescherpte wetgeving, die vanaf begin dit jaar onverkort van kracht is, maakt namelijk geen onderscheid tussen de gillende keukenmeiden waar de pyromane buurjongen mee aan de haal gaat en de gecontroleerde knallen van special-effectsprofessionals. Voor het gebruik van zelfs de kleinste hoeveelheid kruit moet nu acht weken van tevoren een vergunning worden aangevraagd. Mocht het op explosiedag onverhoopt regenen of anderszins slecht filmweer zijn, dan gaat er keihard weer acht weken wachttijd overheen voordat toestemming wordt verleend. De Federatie Filmbelangen heeft nog geen gefrustreerde producenten aan de deur gehad, maar zag wel in dat deze maatregel vooral filmers van actiescènes in de problemen zou gaan brengen. In overleg met het Ministerie van VROM is nu bedongen dat het tijdrovende vergunningenstelsel wordt vervangen door een meldplicht van tien dagen. "Wij moeten nog wel inventariseren welk vuurwerk onder de soepele regeling moet vallen en de wetgevende instanties moeten de regeling nog goedkeuren", stelt Joost Dekkers van de Federatie. "Hopelijk is rond de zomer de wet erdoor." En dat is ook wel nodig want in de agenda van menig producent zal voor die periode ruimte zijn ingeruimd voor het opblazen van een auto of huis.
De lat gaat hoger voor de Nederlandse film. Met 2,5 miljoen verkochte kaartjes in 2002, een marktaandeel van 10,5 procent, is de Gouden en Platina Film aan inflatie onderhevig. Het regende Gouden Films afgelopen jaar met al die Nederlandse films die de grens van 75 duizend bezoekers overschreden. Ook het Platina criterium van 200 duizend bleek makkelijker haalbaar dan aanvankelijk gedacht. En dus worden de voorwaarden aangescherpt. Goud is een film nu pas bij 100 duizend bezoekers, platina bij 400 duizend. De nieuwe regels gelden voor titels die sinds 1 januari 2003 zijn uitgebracht. Liever verliefd beschikt over de sterkste papieren om in aanmerking te komen voor de eerste Gouden Film nieuwe stijl.
Once upon a time in Friesland, zoiets gaat het worden. De gelauwerde filmcomponist Ennio Morricone gaat de muziek schrijven voor Sportman van de eeuw, de Friestalige 'epische komedie' over de man die het wereldrecord paalzitten wil verbeteren. De 74-jarige maestro Morricone schrijft eigenlijk alleen muziek voor Italiaanse en Amerikaanse films, maar hem overhalen voor deze klus kostte betrekkelijk weinig moeite, stelt producent Emjay Rechsteiner van Staccato Films. "We hebben hem gewoon een brief geschreven. Hij was meteen geïntrigeerd door het fenomeen paalzitten en vroeg om een Italiaanse vertaling van het script." Bij besprekingen in Rome kreeg Morricone een prentenboek kado met Friese landschappen - het landschap speelt een prominente rol in de film - en een fles Beerenburg ("die viel, geloof ik, minder in de smaak"). Het is de bedoeling dat hij dit jaar nog sfeer komt opsnuiven in de Noord-Nederlandse weilanden zodat hij de juiste toon kan vinden voor de Friese prairie. Zonder dat er nog maar een noot op papier staat, wordt Rechsteiner nu al plat gebeld door platenmaatschappij die dolgraag de soundtrack willen uitbrengen. Maar daar is nog geen beslissing over genomen, net zo min als over de hoofdrolspeler van Sportman van de eeuw. Maar, zo weet Rechsteiner, "er melden zich erg veel bekende acteurs die die rol willen spelen".
Kapingen beginnen normaal te worden in de wereld van de filmfestivals. Begin dit jaar mocht Rotterdam Ja zuster, nee zuster niet vertonen omdat Berlijn de musical in de competitie wilde draaien, nu is het Cannes dat de openingsfilm van Amnesty International Filmfestival heeft ingepikt. S21, de moordmachine van de Rode Khmer van Rithy Panh zal in première gaan in Cannes en niet in Amsterdam. Of er ook Nederlandse films in het Franse programma zullen draaien is nog niet bekend. Tijdens Rotterdam hadden de Cannes-scouts bijzonder veel interesse voor Van God los, en ook De tweeling is ingezonden. Een kansrijke outsider is Figner, Nathalie Alonso Casale's biopic over Gerauschmacher Edgar Figner.
De boetes voor omroepen die volwassenenfilms te vroeg uitzenden zijn een lachertje. Ze worden beschouwd als afkoopsommen en werken niet als sanctiemiddel voor de Kijkwijzer. Het Commissariaat voor de Media pleit daarom in haar evaluatie van het Nicam, het instituut dat toeziet op de toepassing van de Kijkwijzer, voor een strengere aanpak voor overtreders. Geen hogere boetes maar ontzegging van het lidmaatschap van het Nicam. "Stelselmatige ontduikers zouden dan rechtstreeks onder het Commissariaat voor de Media vallen", stelt Wanda Bade, communicatiemedewerker van het Commissariaat. "Ze kunnen dan geen films voor 12 jaar en ouder uitzenden. En in het uiterste geval trekt het Commissariaat de zendtijd in." Zo ver is het echter nog niet. Flagrante schendingen van de Kijkwijzer-indicaties zijn nog niet geconstateerd. De te vroege uitzending van Saving private Ryan door Yorin is het veel besproken geval geweest dat de discussie over strengere aanpak van omroepen heeft aangezwengeld, maar nadien zijn hebben de zendgemachtigden zich netjes gedragen. "Het gaat inderdaad over hypothetische voorvallen", stelt Bade. Wel is het voorstel doorgestuurd naar Den Haag. Maar daar hebben ze het nu even te druk met het bekijken van CNN's 24-uurs oorlogsgeweld om te reageren.
De stoelendans is weer in volle gang in filmland. Jessica Yzer verruilt haar voorlichtersbaan bij de Federatie Filmbelangen voor een functie bij het Nederlands Instituut voor Filmeducatie. De Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten heeft Carolien Croon benoemd tot interim-directeur. En Rick Hartman, oud-commercieel directeur van MerchandisingDirect en mede-oprichter van MuziekMakelaars, treedt per 1 april in dienst bij A-Film als marketing director.
De Nationale Filmquiz zoekt nog kandidaten. Op 11 mei zullen twaalf teams in het Nijmeegse Lux Filmtheater strijden om de titel 'Nationale Filmkenner van het Jaar'. Iedere cinefiel kan meedoen, mits hij of zij genoeg vragen juist beantwoordt in de digitale voorronde. Tussen 3 april en 1 mei staat er wekelijks een nieuwe vraag op www.lux-nijmegen.nl. De antwoorden kunnen gemaild worden naar nationalefilmquiz@lux-nijmegen.nl.
IN: Hans Dijkstal
"De sector moet een grotere vuist maken", stelt Hans Dijkstal strijdvaardig. Sinds 12 maart is de oud-vice-premier en voormalig VVD-voorman de nieuwe bestuursvoorzitter van het Nederlands Fonds voor de Film. Dijkstal zal voortgaan op de door voorganger Felix Rottenberg ingeslagen weg: meer professionalisering van de branche en het versterken van de Nederlandse film op het internationale podium. "Ik ben erg voor Europese samenwerking om ons de overdaad aan Amerikaans filmgeweld van het lijf te houden."
Een echte filmachtergrond heeft Dijkstal niet, maar hij was naar eigen zeggen "één van de weinige Haagse politici die altijd op het Nederlands Film Festival in Utrecht was" en betoonde zich vorig jaar op de Dag van de Nederlandse Film bovenmatig geïnteresseerd. Sinds 1982 was hij twaalf jaar lang cultuurwoordvoerder voor de VVD en stond hij zo aan de wieg van het huidige kunstenplan. Verder is hij bestuurslid van Toneelgroep De Appel en sinds kort jazzrecensent van het Financieel Dagblad.
Hoewel hij anderhalf jaar geleden in de VARA-gids verklaarde "wel elke dag Star trek te willen zien", is de kwetsbare artistieke film bij Dijkstal naar eigen zeggen in goede handen. "Er moet ruimte blijven voor experimenten", vindt de voorstander van "de juiste mix tussen kassuccessen en kunstzinnige films, markt en subsidie". De weg naar politieke steun voor de Nederlandse film leidt volgens Dijkstal via nauwere samenwerking tussen fondsen, omroepen, particuliere financiers en filmmakers. "Ik geloof sterk in samenwerking; dat levert per saldo meer effect op. Ik zie mijn functie vooral als bruggenbouwer."
Hans Dijkstal (foto: Louk Röell).
UIT: Bouke Beumer
Hoewel hij "tevreden kan terugkijken", vertrekt hij met pijn in het hart bij de Federatie Filmbelangen. Bouke Beumer, die op 4 april afscheid neemt, was vanaf de oprichting in 2000 voorzitter van de brancheorganisatie en heeft in de afgelopen drie jaar nogal wat voor elkaar gebokst. "De filmsector is nu overal van de partij waar beleid wordt gemaakt. En we presenteren ons nu georganiseerd richting overheid en omroepen", stelt hij vast. "Bovendien doen we het constructief. Alleen maar klagen heeft geen zin, we willen oplossingen aandragen."
Als voormalig lid van de Tweede Kamer en het Europese Parlement kende Beumer als geen andere lobbyist de weg in Den Haag en Brussel. De belangrijkste politieke winst die er volgens hem het afgelopen decennium is behaald is dat de filmsector niet meer exclusief onder het Ministerie van OC&W valt, maar ook onder Economische Zaken en Financiën. "Op die manier wordt de Nederlandse film van twee kanten gestimuleerd: de economisch-commerciële en de artistieke. Hoewel ik vind dat OC&W zich best nog wat sterker mag toeleggen op het artistieke." Op financieel gebied hoopt Beumer op een structureel stimuleringsbeleid. De cv-maatregel en de daarop volgende FIA noemt hij "impulsbeleid". "En de regeling kan niet aan zijn doel - een versterking van de sector - voldoen als het bij impulsbeleid blijft."
Voor zijn opvolger, die overigens nog niet bekend is, heeft Beumer wel een paar tips, maar laat de invulling diplomatiek aan hem of haar over. "Er moet een centrale database komen met cijfers, omvang, budgetten en omzetten van de filmwereld die regelmatig worden ververst. En we moeten streven naar het beter informeren van kamerleden. Niet alleen om onze wensen kenbaar te maken, maar ook om uit te leggen hoe deze sector in elkaar steekt."
Bouke Beumer (foto: Louk Röell).
