Video & DVD - mei 2003,nr 244

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films opnieuw uitgebracht op DVD.


Taking sides
István Szabo
Beethovens vijfde is de onvermijdelijke soundtrack van de Tweede Wereldoorlog. Taking sides (2001) gaat over het proces tegen Wilhelm Furtwängler die deze symfonie vaak voor Hitler dirigeerde. Terwijl het luchtalarm loeide. Alsof Beethoven de paukslagen zo gecomponeerd had dat ze toekomstige bominslagen moesten overstemmen. Na WWII stond Fürtwangler in Nürenberg terecht. Aan majoor Steve Arnold (Harvey Keitel) om boven tafel te krijgen of hij een nazi was of een verzetsstrijder die van zijn bevoorrechte positie gebruik maakte om joodse muzikanten te redden. Na zijn Oscar-winnende Thomas Mann-verfilming Mephisto (1981) onderzoekt de Hongaarse regisseur István Szabó in Taking sides wederom het door Hitler geperverteerde grensgebied tussen kunst en politiek. In zijn historische fictie
Max, die deze maand zijn bioscooppremière beleeft, probeert ook voormalig Steven Spielberg-scenarioschrijver Menno Meyjes dat schemergebied te belichten. Szabó begint licht van toon. Keitel is de botte Amerikaanse cultuurbarbaar die amper van Beethoven heeft gehoord voordat hij zijn onderzoek begint. Hij ondervraagt uitputtend de voormalige musici uit Furtwänglers orkest, die allemaal beweren nooit een nazi-sympathisant te zijn geweest en die allemaal met ternauwernood ingehouden hakgeklak zijn secretaresse Emmi Straube, dochter van een hoge militair, groeten. Dat Taking sides oorspronkelijk een toneelstuk was, door schrijver Ronald Harwood (die zelf onlangs een Oscar won voor het scenario van Roman Polanski's film The pianist die zich ook met de thematiek van artistieke authenticiteit en politieke gebondenheid bezighoudt) zelf tot script bewerkt, blijkt nog uit de vele dialoogscènes. Stellan Skarsgård is de doodvermoeide Furtwängler en dient Keitel in de vele verbale krachtmetingen bitter van repliek. Er is een droevig-symbolische scène waarin in een aan flarden gebombardeerde concertzaal een strijkkwintet van Schubert wordt gespeeld. Alsof het altijd al zo gecomponeerd was, met de stromende regen die door het plafond op de paraplu's van de toeschouwers klatert op de achtergrond. Zo voegt Szabó heel harmonisch veel nieuwe dissonanten toe aan oude klanken. En vraagt de toeschouwer partij te kiezen, misschien als dat tegen de voor de hand liggende identificatie met de cynische good guy Keitel ingaat en zelfs tegen zijn eigen moraliteit. Zijn kunst en miljoenen doden vergelijkbare grootheden? Szabó laat het Furtwängler minder goed weten dan Gustaf Gründgens in Mephisto, maar neemt in zijn slotbeeld wel degelijk zelf een standpunt in.
Dana Linssen
Te huur en te koop op dvd (Dutch Film Works)

Taking sides.


Gamle maend i nye biler/Old men in new cars
Lasse Spang Olsen
De Kopenhaagse crimineel Harald (Kim Bodnia) is een aparte vogel. Hij is nog maar net uit de nor of zijn oude Joegoslavische kameraden staan hem al op te wachten om een oude rekening te vereffenen. En bij terugkeer in zijn bedrijf blijkt iedereen hem vergeten te zijn. Dat laat de bullebak allemaal koud. Maar wanneer zijn peetvader, een roemruchte gangster, hem op zijn sterfbed vraagt voor de laatste keer zijn zoon te zien zet Harald alles op alles om die opdracht uit te voeren. Hij besluit met zijn trawanten de zoon uit de gevangenis te bevrijden om de twee afscheid te kunnen laten nemen. Maar zoonlief blijkt een psychopathische vrouwenmoordenaar en de onderneming ontaardt in een onvoorstelbare chaos. Deze prequel van Lasse Spang Olsens zwarte komedie In China they eat dogs (1999) is bepaald geen aanrader voor tere zielen; de Deense regisseur spaart niets en niemand met de knetterharde grappen over incest, necrofilie, moord en zwaar lichamelijk geweld. Toch bezit dit amalgaam van gortdroge Scandinavische komedie en actiefilm in stripboekstijl een bepaalde charme. Olsen, die ook furore maakte als stuntcoördinator, houdt het tempo ongekend hoog en wisselt het spervuur van verbale en fysieke humor soepel af met spectaculaire actiescènes, zoals die waarin Harald met een enorm Hercules-vliegtuig allerlei capriolen boven Kopenhagen uitvoert. Maar alle waanzin en grofheden ten spijt weet de film toch medeleven met Harald en zijn oliedomme kornuiten te kweken. Dat mag gerust een knappe prestatie heten voor het soort film waarin een fel oranje trui, het perfecte recept voor suikerbrood en een levertransplantatie door in Equador woonachtige Duitse chirurgen tot de running gags behoren.
Mike Lebbing
Te huur op video en dvd (A-Film Home Entertainment)


Pépé le Moko
Julien Duvivier
"Jullie zijn de leeuwen van de goot", zegt de arglistige inspecteur Slimane (Lucas Gridoux) tegen de dievenbende van Pépé le Moko (Jean Gabin) in Julien Duviviers misdaadklassieker uit 1937. Pépé en zijn handlangers weten dankzij het kasbah-doolhof van Algiers steeds buiten de reikweidte van de politie te blijven, totdat de bourgeoise schone Gaby (Mireille Balin) Pépé's gangsterleven binnenwandelt. Haar ogen fonkelen als de diamanten in haar kostbare armbanden en ze herinnert de ontheemde Pépé aan zijn geliefde Parijs. Geen kettingen of grenzen zijn dan nog bestand tegen het verlangen naar thuis, en zo gaat de volksheld van de kasbah in deze exotisch-romantische tragedie z'n ondergang tegemoet: "Ik ben zoals Engeland: mijn toekomst ligt op zee!" Een jaar later zou Gabin als gedeserteerde légionnair in Marcel Carné's Quai des brûmes soortgelijke illusies koesteren. Wachtend op het schip naar een nieuw leven, met een liefde die de schaduwen zal verdrijven - de gemankeerde acteur Duvivier heeft het hier allemaal gevangen, met Gabin als zijn klankbord. De gerestaureerde filmversie bevat als supplementen onder meer een onthullende vergelijking tussen Pépé le Moko en de Amerikaanse remake Algiers (regisseur John Cromwell kopieerde in 1938 Duvivier bijna op het shot nauwkeurig en was niet te beroerd om stockfilm van exterieurs uit het origineel te lenen). In een sprankelend interview uit 1962 bekent Duvivier laconiek dat hij zich bar weinig van z'n werk herinnert en ook is er een gecompileerd half uur uit de documentaire Remembering Jean Gabin (1978). Daarin komen onder anderen aan het woord de legendarische scenarist Michel Audiard (die zijn beste dialogen voor Gabin schreef) en regisseur René Clément (met wie Gabin in 1949 Au-delà des grilles draaide). Een essentiële schijf voor de connaisseur van de Franse filmgeschiedenis.
Oliver Kerkdijk
Te koop als import-dvd (Criterion, regio 1, Engels ondertiteld)


Fargo - special edition
The man who wasn't there - special double disc edition

Joel en Ethan Coen
Iedereen die wel eens tegenover de Coen-broers heeft gezeten weet dat een interview met de twee geen onverdeeld genoegen kan zijn. Niet dat ze onaangenaam zijn, je wordt simpelweg niet veel wijzer van wat ze nou eigenlijk willen zeggen met hun werk. De broers laten liever de films voor zichzelf spreken, en daar hebben ze natuurlijk gelijk in. De dvd-editie van
The man who wasn't there is een van de weinige (misschien wel de enige) met audio-commentaar van de twee, en het is geheel volgens traditie niet de meest informatieve bijdrage op de schijf. We leren dat de Coens tijdens de opnames continu polaroids schoten om de shots in zwart-wit te kunnen zien, maar hun motivatie komt niet ter sprake. Wat dat betreft is het aardig dat op de dvd een van hun belangrijkste medewerkers uitgebreid aan het woord komt. Cameraman Roger Deakins, die vanaf Barton Fink alle Coen-films heeft geschoten, krijgt hier drie kwartier spreektijd. The man who wasn't there is zijn persoonlijke favoriet, omdat hij de film in zwart-wit moest draaien. Deakins vermeed de clichématige film noir aanpak met de extreme contrasten. Hij schoot de film op kleurnegatief en printte hem op zwart-wit materiaal om een extra rijke schakering aan grijzen te bewerkstelligen. Het resultaat oogt, in de woorden van Ethan, 'als fluweel'. De methode leverde nog een extra bonus op, want de Coens waren contractueel verplicht voor de buitenlandse videomarkt een kleurenversie te leveren, die eveneens op deze dubbele dvd staat en trouwens helemaal niet verkeerd is. Roger Deakins komt ook uitgebreid aan het woord op de nieuwe dvd van Fargo. Hier koos hij juist voor een naturalistische, observerende aanpak die beter bij het verhaal pastte dan de barokke stijl van Barton Fink. Problematisch bij deze opnamen was het chronisch gebrek aan sneeuw, zeer ongebruikelijk voor Minnesota in hartje winter. Weken wachten leidde uiteindelijk tot het invliegen van sneeuwmachines. Knap dat Deakins en de Coens van Fargo nog zon ijskoude verrassing wisten te maken. Op deze eersteklas Special Edition, die een erbarmelijke oude versie vervangt, is de beeldkwaliteit zo helder dat je na afloop bijna de ijzel van je scherm wilt krabben.
Mark van den Tempel
Te koop op dvd, Fargo (Fox), The Man who wasn't there (Paradiso Home Entertainment)


En verder:

Le roi danse (Homescreen)
"In de drie films die ik over muziek heb gemaakt, is de muziek zelf het belangrijkste personage", aldus regisseur Gérard Corbiau in een interview op de dvd van zijn muzikale kostuumfilm Le roi danse. De maker van Le maître de musique en Farinelli: il castrato geeft daarmee zelf de grootste zwakte van zijn film aan. Corbiau is niet voldoende geïnteresseerd in zijn personages van vlees en bloed, waardoor het verhaal over de band tussen Lodewijk XIV en diens hofcomponist Lully ondanks mooi spel van Benoît Magimel en Boris Terral dramatisch niet uit de verf komt. Daar komt bij dat de regie, afgezien van een handvol poëtische momenten, weinig beweeglijkheid vertoont. Uit het eerdergenoemde interview en de uitstekende making-of (25 minuten) blijkt Corbiau's passie voor ballet en muziek. Had hij maar evenveel passie voor de filmkunst. Wie Corbiau's liefde voor barok en balletopera deelt, koopt met deze schijf geen kat in de zak. (Roel Haanen)
(Te koop op dvd)

Sunset Boulevard (Paramount)
Billy Wilders naargeestige melodrama is op deze dvd te zien in een kraakheldere print met informatief audiocommentaar van Wilder-biograaf Ed Sikov die ook uitgebreid aan het woord komt in de documentaire. Doublures zijn dan ook het enige minpuntje aan deze dvd, die verder nog wat andere extraatjes bevat, waarvan de vergelijking tussen de huidige en oorspronkelijke proloog het meest in het oog springt. Blijkbaar is niet al het beeldmateriaal van de oorspronkelijke opening teruggevonden. De samenstellers van de dvd laten daarom de desbetreffende pagina's uit het oorspronkelijke scenario zien, met de optie om wanneer mogelijk de beelden erbij te zien. Keurig verzorgd. (RH)
(Te koop op dvd)

Dichter op de Zeedijk & Oesters van Nam Kee (Paramount)
De dvd van Oesters van Nam Kee bevat interessante extra's als een making of, deleted scenes, bloopers en een videoclip, verluchtigd met uitspraken van de belangrijkste betrokkenen, zoals Katja Schuurman, regisseur Pollo de Pimentel en schrijver Kees van Beijnum. Als film valt echter Dichter op de Zeedijk te prefereren: de intieme, op de jeugdherinneringen van Van Beijnum gebaseerde film van Gerrard Verhage die zich afspeelt op de Zeedijk rond 1960. Als extraatje is de eveneens door Egmond Film geproduceerde winnaar van de NPS-prijs voor de korte film toegevoegd: het psychologische drama Babyphoned van Diederik van Rooijen, met de altijd betrouwbare Tamar van den Dop. (Oene Kummer)
(Te koop op dvd)

The lady from Shanghai (Columbia)
Uit de laatste enquête van Sight and Sound onder critici en filmmakers kwam Citizen Kane alweer als beste film aller tijden uit de bus. Zonder iets aan de status van die film te willen afdoen, gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat andere films van Welles mij toch liever zijn, zoals Touch of evil of deze vroege 'film noir' met Rita Hayworth (toen nog mevrouw Welles) als femme fatale die een goedgelovige matroos (Welles zelf) meesleurt in een web van intrige. The lady from Shanghai is, net als Touch of evil, minder kil dan Citizen Kane. Wat heet: de spanningen tussen de personages zorgen voor een heerlijk broeierige sfeer. Een koortsdroom van een film vol afwijkende camerastandpunten en bizarre scènes, met als hoogtepunt de wonderlijke finale in het lunapark. Het audiocommentaar van Peter Bogdanovich, die Welles meerdere malen uitvoerig interviewde voor zijn boek, is buitengewoon informatief. Een must. (RH)
(Te koop op dvd)

Naar boven