Juni 2003, nr 245

Super8

Reanimatie van het voorbijgaande

Super8 is nog steeds onverwoestbaar. Het filmformaat kan nog steeds alle vormen aannemen, van beschimmelde vakantiefilms, hypnotiserende collages tot Argentijnse films uit de ondergrondse.

Eumig projector.

Om precies 8 minuten over 8 begint het weer te ratelen in de projectiecabine van het Amsterdamse Filmhuis Cavia. De vierde editie van de Super8-avond Vivipara viert op 6 en 7 juni de 71ste verjaardag van dit onvolprezen filmformaat (8mm bestaat vanaf 1932, Super8 vanaf 1965). Bij Vivipara weet je nooit precies wat je te wachten staat, en dat is maar goed ook. Vorige jaren waren er prikkelende titels als Female revenge en Modderdans te zien en werden er geslaagde experimenten uitgevoerd met twee op elkaar geplakte films die tegelijkertijd door één projector liepen. De komende Vivipara vertoont in ieder geval curieuze bedrijfsfilm, newsreels, promotie- en reclamefilms, aangevuld met hapsnap-cinema uit de kelders van filmhuizen en ateliers, van Zero Produkties en Lege Maag uit Vlaanderen, en Fred Pelons en Martha Colburns Anti-Climax, een 'gratis voorstelling met open deuren'. Ditmaal 'geen overdosis saaie porno maar mokkende monniken en dansende dieren'.

Sneeuw
Wat zou Super8 zijn zonder found footage? Het schatgraven in oude archieven, op rommelmarkten en zolders levert nog steeds wonderlijke films op, die al die jaren geduldig hebben liggen wachten op hun reanimatie. Fred Pelon selecteerde voor het programma 'Oud Zeer' beelden uit de koloniale tijd, de Tweede Wereldoorlog, religieus drama, beschimmelde vakantiefilms en verteerde huiskamertaferelen. Ook vond hij op de rommelmarkt een filmblik met daarin twee Super8-films, een stapeltje pasfoto's en een briefje met aantekeningen. Hij monteerde uit dit materiaal van een onbekende eigenaar een nieuwe film: Reanimated a cameraman. Ook de cameraman van Pelons collage Old snow is onbekend: de film was bijna vergaan zodat de beschadigingen, de zogenaamde spikkels 'regen' en 'sneeuw', een geheel eigen leven leiden en een attractie op zich worden. Beide films waren te zien in het Super8- en found footage-programma 'Starting from scratch' in Cinema De Balie, dat eind mei en begin juni nog een tour maakt langs een aantal filmtheaters.
Hoe hypnotiserend het hergebruik van oude beelden kan zijn, bewijzen de collages van oude 'wetenschappelijke' films of voorlichtingsfilms. Janis Crystal Lipzin gebruikte voor Right eye/left eye een marine-voorlichtingsfilmpje uit de Tweede Wereldoorlog over het ontwikkelen van driedimensionale foto's, een film die ze saboteert door er vervolgens weer met de hand een eigen film overheen te maken. De hermontage behandelt het filmmateriaal zonder dat de 'revival'-joligheid overheerst. Ironie is funest, want geef dan maar liever het origineel zonder inmenging van een samensteller, zoals 'De vereniging ter bevordering van het kennisnemen van' doet, of het Smalfilmmuseum in Hilversum. De meeste oude beelden zijn al zo mooi van zichzelf.

Blikjesman
Super8 heeft het imago 'leuk ouderwets'. Daar is niets mis mee, maar gelukkig zijn er ook nog steeds filmmakers die beelden van nu op de 8mm brede strook vastleggen, terwijl de meeste kortefilmmakers allang zijn overgestapt op video en dv. Jaap Pieters filmt altijd één Super8-filmrol van drieëneenhalve minuut vol door zijn camera onafgebroken te richten op iets dat hem opviel. Soms kijkt hij uit het raam en ziet hij aan de overkant een vrouw gevaarlijk voorover uit een flatgebouw hangen terwijl ze de ramen lapt. Of ziet hij een onverstoorbare man op de Albert Cuyp-markt die een banjo zonder snaren 'bespeelt'. In De blikjesman volgt hij een zwerver die blikjes verzamelt maar deze door de vele gaten in zijn tas ook onmiddellijk weer verliest. Je zou zelf wel wat vaker met zoveel verhoogde alertheid om je heen willen kijken.
De uit Brighton afkomstige filmer Ian Helliwell beschildert blanke Super8-films met inkt en bewerkt het materiaal met dingen die hij in huis vindt (bleekwater, tape, schuurpapier), zodat een felle, dansende flikkering ontstaat. De bijzondere elektronische muziek bij films als Orbiting the atom en Chromaburst heeft hij zelf gemaakt door thuis een elektrisch circuit in elkaar te knutselen waarvan hij de draadjes willekeurig aan elkaar soldeert.
Totaal onbekend in Nederland is de Argentijnse filmmaker Claudio Caldini. In 1972 richtte hij het collectief Grupo Contre-Cine op, en als protest tegen het (film)establishment filmden ze alleen op Super8. En dat doet hij nog steeds, zo was te zien op de Kurzfilmtage in Oberhausen waar een programma met zijn werk werd vertoond. Prachtige films zaten erbij, lieflijk soms, met natuuropnames van de zee en bloemen, en lichtflitsen en lijnen die hij tot bijna abstracte beelden heeft gecomponeerd. Zonder afstandelijke foefjes of moeilijkdoenerij, want de menselijke maat komt bij Caldini op de eerste plaats. Je zou ze wel keer op keer thuis op een eigen Super8-projector willen draaien.

Mariska Graveland

Vivipara vindt plaats op 6 en 7 juni in Filmhuis Cavia te Amsterdam (020-6811419, www filmhuiscavia.nl).
'Starting from scratch' is nog te zien op 29 mei in Plaza Futura, Eindhoven (040-2946848, www.plazafutura.nl) en op 5 juni in CC3 op het Breedbeeldfestival, Nijmegen (024-3612823, www.breedbeeld.org).
Martha Colburn heeft sinds kort van haar huiskamer, een oude tandartsenpraktijk, een bioscoop gemaakt, de micro-cinema Cosmos Kino op de Witte de Withstraat 105 in Amsterdam, waar elke maand curiosa (Scopitone, vrouwelijke worstelfilms) en nieuwe korte films worden vertoond.
Het ontwikkelen van eigen Super8-films kan bij Jean-Pierre Sens (www.supersens.nl) en Frank Bruinsma (www.super8.nl). Filmmaker en beeldend kunstenaar Wim Jongedijk geeft in juni een workshop Super8-filmen (info: 020-7775495).