Boeken - juli/augustus 2003, nr 246

Hubert Bals Fonds

Feestje

Het eerste filmproject dat steun kreeg van het in 1989 opgerichte Hubert Bals Fund (HBF) was Life on a string van de Chinese cineast Chen Kaige. Twee jaar later werd de film genomineerd voor een Gouden Palm in Cannes. Waren de andere 369 filmprojecten die door het HBF werden gesteund ook zulke succesverhalen? Hoe komt het dat maar iets meer dan de helft van die projecten is gerealiseerd? Dit jaar viert het fonds zijn vijftiende verjaardag en dat wordt met een jubileumuitgave gevierd: 'True variety: funding the art of world cinema'. Een mooie gelegenheid voor een antwoord op dit soort vragen.
In het jaar na de plotselinge dood van diens naamgever, de oprichter-directeur van het Filmfestival Rotterdam, werd het Hubert Bals Fund (HBF) opgericht ter ondersteuning van filmprojecten in ontwikkelingslanden. Belangrijkste geldschieter van het fonds is het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken. De bedragen van het fonds voor scenario en postproductie zijn bescheiden, maar helpen een project vaak uit een impasse.
De festivaldirecteuren schrijven in hun voorwoord over het belang van het HBF voor de onafhankelijke Chinese en Argentijnse cinema. Ze noemen een paar titels. Ze schrijven ook dat dit boek niet alleen is gemaakt om de vijftiende verjaardag van het fonds te vieren. Het is veel meer 'een gelegenheid om het urgente, moedige en vaak erg originele en uitstekende filmmaken uit een diversiteit aan culturen te vieren; een ware variëteit'. Een feestje dus, waarvoor de samenstellers een aantal makers en schrijvers hebben gevraagd een stukje te schrijven.
Een inhoudelijke lijn lijkt tevoren nauwelijks uitgezet, en dat is een gemiste kans. Onder het mom van diversiteit is nu een allegaartje van stijlen en invalshoeken opgedist. Interviews, reclame-achtige getuigenissen van makers, een beschrijving van het persoonlijke wantrouwen ten aanzien van de camera, een enkel essay, een filmtheoretische verhandeling en een in memoriam. Er is natuurlijk wel de onontbeerlijke lijst van gesteunde filmprojecten, maar een overzicht van gewonnen Gouden Palmen, Beren en Leeuwen ontbreekt. Van de 168 pagina's zijn er rond de 100 besteed aan foto's en dankbetuigingen aan het HBF. De hooguit 68 pagina's die het hart van het boekwerkje vormen, zijn gereserveerd voor 14 artikelen waarvan er pakweg drie een meerwaarde in zich dragen vanwege hun brede blik: een aanklacht van twee Afrikaanse filmmakers tegen het wegzetten van hun werk als curiosa; een anti-scenario verhandeling van de Indiase filmmaker Mani Kaul, en een pamflet van de Chinese filmmaker Jia Zhangke waarin hij het tijdperk van de amateurfilm aankondigt. De overeenkomst in de stukken die overblijven ligt in bepaalde bewoordingen die steeds terugkomen; banneling zijn, je film niet mogen vertonen in eigen land ondanks gewonnen prijzen op buitenlandse festivals, afhankelijkheid van buitenlandse fondsen, westerse normen die op niet-westerse films worden losgelaten, de Hollywood-dictatuur versus de kracht van eigenheid. Kenmerken van de wereldcinema die we al langer kennen.
'True variety' vermijdt een analyse van 15 jaar Hubert Bals Fund en dat is jammer. Graag had ik gelezen in hoeverre het fonds in haar opzet is geslaagd en of de selectiecriteria nog steeds opgeld doen. Kortom: een 'urgent, moedig en vaak erg origineel en uitstekend' boekwerk dat het gedachtegoed van zijn naamgever eer aan doet. Nu is het alleen een leuk reclamebord voor het HBF dat vooral als relatiegeschenk van waarde zal zijn.

Karin Wolfs

True variety: funding the art of world cinema
Diverse auteurs
IFFR, 168p, 22,50 euro incl. dvd

Life on a string.

The encyclopedia of Orson Welles. From The hearts of age to F for Fake
Chuck Berg, Tom Erskine (eds.)
2003, Checkmark Books, 27,95 euro
Derde deel in serie over filmregisseurs geeft blijk van de veelzijdigheid en de spanwijdte van Welles' carrière, die in de jaren dertig begon met theater en radio en in 1941 (Welles was toen 26!) een vlucht nam met Citizen Kane. Lemma's op personen, films en thema ('Rosebud').

The place of the audience. Cultural geographies of film consumption
Mark Jancovich, Lucy Faire & Sarah Stubbings
2003, BFI, 31,95 euro
Boek gaat in op de rol van de filmconsument en beschrijft vanaf het begin van de twintigste eeuw tot aan de ontwikkelingen van de afgelopen twintig jaar (opkomst van video, internet, kabeltelevisie), hoe de rol van het publiek is veranderd - en dat steeds opnieuw het failliet van het verschijnsel bioscoop wordt aangekondigd, maar nooit wordt voltrokken.

The cinema of Robert Lepage. The poetics of memory
Aleksandar Dundjerovic
2003, Wallflower Press, 29,95 euro
Eerste boek over deze Canadese (pardon: Québecoise) filmmaker schetst portret van een bezeten, multi-disciplinaire kunstenaar, die voor zijn debuut Le confessionnal uit 1995 vijftien jaar in het theater werkzaam was. Boek plaatst de regisseur in filmtheoretische en sociale context, bespreekt zijn vier afzonderlijke films en sluit af met een interview.

Abbas Kiarostami
Mehrnaz Saeed-Vafa, Jonathan Rosenbaum
2003, University of Illinois Press, 26,50 euro
Nelson Pereira dos Santos
Darlene J. Sadlier
2003, University of Illinois Press, 26,50 euro
Eerste twee delen uit nieuwe serie 'Contemporary film directors' van deze uitgeverij. Beide boeken bespreken het oeuvre van de respectievelijke makers en sluiten af met een interview, filmografie en bibliografie. Prettig leesbaar.

Film as religion. Myths, morals, and rituals
John C. Lyden
2003, New York University Press, 24,95 euro
Films vervullen een religieuze functie in de hedendaagse maatschappij, aldus Lyden. Het theoretische kader in het eerste deel (Wat is religie? Wat maakt het bekijken van films tot een religieuze activiteit?) wordt toegepast op een vijftiental klassieke films in het tweede deel.