Maart 2004, nr 253
Telefilms
Caffeïnevrije neonazi's
De nieuwe lichting Telefilms, die vanaf eind maart te zien is bij de publieke omroep, gaat braafjes uit de startblokken. Blue bird van Mijke de Jong springt eruit.
De ordening
"Ze is slecht, maar dat wisten we al." De door Roeland Fernhout vertolkte neef van een verstokte naziweduwe vertelt nog maar eens aan undercoverjournaliste Angela Schijf, dat zijn tante niet deugt. Ook als kijker wist je het al. Het clubje oude nazi's dat in de door Kees van Beijnum geschreven thriller De ordening samenspant om de wereld te ontdoen van de islam is bepaald niet verrassend geportretteerd. De naar weduwe Rost van Tonningen gemodelleerde Lotte De Heus Verolmen wordt door Dora van der Groen adequaat maar ongevaarlijk neergezet als een koppige dame die alleen maar halsstarrig vasthoudt aan haar Hitlerdromen. Filmnazi's worden pas angstaanjagend als ze af en toe ook iets mogen zeggen waarvan je als kijker tot je schrik denkt: "Hmm, daar zit ook nog wel wat in." Edward Norton speelde zo'n onder je huid kruipende fascist in American history X, en ook het hier niet uitgebrachte The believer bevatte een akelig exemplaar. De ordening houdt het lekker veilig door bij voorbaat alles wat extreem-rechts is te reduceren tot een cliché.
De jonge journaliste laat zich in met deze caffeïnevrije nazi's, onder het mom dat ze de archieven van de weduwe zal ordenen. In Pieter Kuipers eerste productie na Van God los levert dat teleurstellend weinig spanning op, totdat een broeierige Fernhout het toneel betreedt als de mysterieuze neef, die er een dikke geheime agenda op nahoudt. Helaas zetten de filmmakers veel te snel de ontluikende liefde tussen journaliste en nazineef op diezelfde agenda, ten koste van de verhaallijn over een internationaal nazicomplot. Steeds weer werpt Kuipers de kijker terug naar Angela Schijf, wier personage in de filmsynopsis wordt omschreven als een naar nihilisme neigende studente. In de spelopvatting van Schijf wordt dat vertaald naar een vrouw zonder eigenschappen en opvattingen, die als een zwart gat alles opslokt wat in potentie nog wel aardig was aan deze brave boekverfilming.
Drijfzand
Blue bird.
Blue bird
Uitzenddata van de eerste drie Telefilms 2004:
Veruit de zwakste van de eerste drie uit te zenden telefilms is Drijfzand, een vermoeiend psychodrama van Kees Vlaanderen over een leven dat, jawel, op drijfzand blijkt te zijn gebouwd. Johnny de Mol speelt een voetballende boerenzoon, die op een dag ontdekt dat zijn moeder niet dood is, zoals zijn vader hem achttien jaar heeft voorgespiegeld. Als hij de leugens over zijn eigen leven en dat van zijn ouders achterhaalt slaat De Mol door. Wanneer hij zich een Travis Bickle-hanenkam laat aanmeten weet iedere filmliefhebber hoe laat het is, vooral als hij gehuld in legergroen op stap gaat met een dubbelloops jachtgeweer. De gewelddadige apotheose volgt op een vet aangezet melodrama, dat ten onrechte vertrouwt op de dramatische werking van een auto-ongeluk en soapachtige ruzies tussen de zoon, zijn vader en zijn dood gewaande moeder.
In de Belgische traditie van Patrice Toye (Rosie) en Dorothée van den Berghe (Meisje) kruipt Mijke de Jong op de huid van een meisje van twaalf. We zien hoe de slimme en dromerige Merel van de een op de andere dag het slachtoffer wordt van pesterijen. Dat begint met getreiter over flaporen, maar ontaardt al snel in het molesteren van skateboards en fietsen. De Jong gaat niet op zoek naar de drijfveren van de pesters: tijdens de behandeling van het onderwerp in een klasje maatschappijleer blijken zowel de kwelgeesten als de gepeste Merel uitstekend mooi weer te kunnen spelen tegenover de volwassenen. In Merels hoofd dondert en bliksemt het wel degelijk. De film probeert daar niet achter te komen door psychoanalyse, maar door haar gedrag nauwlettend te observeren. Langzaam zien we het meisje veranderen van een vrolijk kind dat lief zorgt voor haar gehandicapte adoptiebroertje, in een onzekere, zich steeds verder terugtrekkende puber.
Je zou als bezwaar kunnen aanvoeren dat Merel wel heel erg is toegesneden op de sympathie van verantwoorde linkse mensen: ze is zorgzaam, leest verantwoorde boeken van Tonke Dragt en Tolstoi en luistert naar de juiste muziek van Nirvana. Ook de positieve gesprekjes met de vriendelijke allochtone medereiziger die haar het koosnaampje Blue Bird bezorgt doen geforceerd PC aan. Toch veegt Mijke de Jong veel bezwaren weg door haar ingeleefde manier van filmen. De regisseuse dringt met haar camera een harde scholierenwereld binnen die realistisch overkomt. Net als in haar vorige Telefilm, het uitmuntende Jehovadrama Uitgesloten, laat De Jong zich bovendien weer kennen als een geweldige acteursregisseur. De jeugdige Elske Rotteveel komt zelfs zo goed uit de verf, dat je bijna verontwaardigd reageert als haar personage Merel de hoofdrol onthouden wordt bij de opvoering van een jeugdmusical.
De ordening (Pieter Kuipers): 27 maart, NPS
Drijfzand (Kees Vlaanderen): 3 april, Humanistische Omroep
Blue bird (Mijke de Jong): 10 april, NCRV
