April 2004, nr 254

Docu-nieuws

Kip of ei
Dat de toekomst van de cinema digitaal is, daarover bestaat in de internationale filmwereld geen twijfel meer. De vraag is niet of, maar wanneer. Nederland begon met DocuZone en hoopt nu Europa te veroveren. Maar voor Hollywood is het allemaal nog een beetje te vroeg.
"Op dit moment is 2K [2000 pixels op 1 lijn] een redelijke standaard", legt Henk Camping, directeur van filmtheater 't Hoogt en bestuurslid van Europa Cinemas uit. "Hollywood wacht nog op 4K, voordat ze hun films digitaal willen gaan vertonen. Voor arthouses en kleinere zalen rond de 200 stoelen en bijbehorende doeken is de techniek echter al meer dan acceptabel. Het probleem is dat filmverhuurders wachten met digitale projectie tot de zalen toegerust zijn en vice versa."
Om die kip-of-ei-discussie te doorbreken onderzoekt Europa Cinemas op dit moment de mogelijkheid om hun zalen door EVS uit Luik voor digitale projectie te laten inrichten. Een tarievensysteem is in ontwikkeling, zodat het digitaal distribueren van films ook voor distributeurs lucratief wordt. Voor een deel zijn de Europa Cinemas-theaters op dit moment ook al DocuZone-vertoners.
"Daar stuit je op een essentieel probleem", aldus Camping. "Van wie is het digitale circuit? Als degene die de hardware levert, ook degene is die de content levert, zoals bij DocuZone, heb je een probleem." Ook over andere zaken moet nog worden nagedacht. "Als je niet meer gehinderd wordt door de beschikbaarheid van fysieke kopie‰n, dan kunnen theaters flexibel gaan programmeren. Dat klink positief, maar er kleven ook een hoop haken en ogen aan. Het kan leiden tot een vergrote titelcapaciteit, een grotere keuzevrijheid voor het publiek en dat vraagt om een ander bioscoopbeleid. Het zou een vergroting van het doekentekort tot gevolg kunnen hebben. Misschien ontstaat de behoefte aan m‚‚r zalen met minder stoelen. Het zou ook kunnen dat theaters hun films direct van een producent gaan betrekken en dat de rol van de distributeurs daarmee verandert in de richting van sales en marketingagenten."

Dana Linssen

Tegen het vergeten

Wegebbende en gestolde souvenirs

Niets is erger dan de weg weten in een huis dat niet meer bestaat, citeert Tamara Miranda Rudy Kousbroek in haar associatieve documentaire Tegen het vergeten.

Bijna verdwenen.

Het bovenstaande citaat van Kousbroek is een mooie metafoor voor het geheugen. Ik herinner me bijvoorbeeld een lezing die Kousbroek vele jaren geleden in de Amsterdamse Balie hield, ik denk onder de noemer 'Rivieren der vergetelheid', maar dat weet ik niet meer zeker, waarin hij over verschillende manieren van vergeten en herinneren sprak. Hij merkte daarin onder meer op dat de ergste vorm van vergeten was als je wist dat je iets had geweten en nu niet meer. Of was het de tweede lezinggever Hugo Brandt Corstius? Hoe zat het ook alweer? Het is alsof je een halve landkaart hebt en de rest van het landschap zelf moet (re)construeren.
In de Griekse oudheid sprak men niet alleen over de Lethe, de rivier van vergetelheid die zich in de onderwereld, het dodenrijk bevond, maar ook over de meren der herinnering, de Eunoë, die daarnaast stroomden.

Kus
De hoofdpersonen van Miranda's documentaire lopen uiteen van demente bejaarden, kunstenaars die de wereld, en hun herinneringen aan die wereld in hun werk willen vereeuwigen, tot een 92-jarige wereldreizigster die van haar huis een museum heeft gemaakt en voor haar verhuizing naar een verzorgingstehuis moet kiezen welke in souvenirs gestolde herinneringen zij mee wil nemen en welke zij aan de vergetelheid moet prijsgeven. Uit al die objecten die haar geheugen prikkelen, moet zij nu een selectie gaan maken. Is kiezen tussen je herinneringen, net zoiets als kiezen tussen je kinderen? Welke zijn het dierbaarste? Het nadeel van de door Miranda gekozen formule is dat de film alleen maar langs dit soort vragen scheert. Het blijft bij signaleren.
Dat levert desondanks fascinerende observaties op, als die van een vrouw die zelfs haar eigen gezicht niet meer in de spiegel herkent. Ook haar echtgenoot is voor haar een onbekende geworden. Maar ergens in een ver deel van haar geest herkent zij hem nog wel. Ze noemt hem lekkertje en streelt even over zijn wang. Als hij bij het afscheid om een zoen vraagt, tuit zij haar lippen en buigt zich een stukje naar hem toe. Het is een restant van een reflex. Want hoe zij de kus moet geven, is zij ook vergeten.
Het heeft iets onherroepelijks, wat de pogingen van de in ballingschap levende Irakese kunstschilder en een fotograaf om beelden juist vast te houden onbedoeld tragisch maakt. Alsof hun pogingen al bij voorbaat gedoemd zijn te mislukken. En dan: zullen degenen die hun foto's en schilderijen bekijken, ooit precies hetzelfde voelen en ervaren als zij toen ze ze maakten?

Dana Linssen

Tegen het vergeten
Nederland, 2003
Productie: J.B. Macrander
Scenario en regie: Tamara Miranda
Camera: Vladas Naudzius
Montage: Gys Zevenbergen
Muziek: Paul M. van Brugge
Kleur, 80 minuten
Distributie: DocuZone
Te zien: vanaf 8 april

Droomland DDR

Paranoïde nadagen

Hoe moet het zijn om je jeugd te hebben doorgebracht in een land dat is opgeheven?, is de vraag die in Droomland DDR wordt gesteld.

Achtergebleven dromen.

Documentairemaakster Petra Lataster-Czisch werd met bovenstaande vraag geconfronteerd toen zij een uitnodiging ontving voor een reünie van haar middelbare school. Lataster-Czisch groeide op in Dessau, in het voormalige Oost-Duitsland, leerde de Nederlandse cameraman Peter Lataster kennen, trouwde en maakte de val van de Muur vanaf een afstand mee. Samen wierpen zij zich in eerdere films als Verhalen van een rivier en De tijd de stroom op als belangrijke chroniqueurs van de geschiedenis van het naoorlogse Duitsland. Tijdens de Wende moet zij zich net zoals de astronauten in Out of the present hebben gevoeld, die in 1991 de ineenstorting van de Sovjet-Unie vanuit een baan om de aarde meemaakten. Het gebeurde, maar zij was er niet bij. En de volgende keer dat zij haar voeten op vertrouwde grond zette, was het een andere land geworden, een andere wereld, een andere tijd.

Wintersport
In interviews met haar voormalige klasgenoten spreekt ze over hun jeugd in de DDR, de veranderingen die de Wende met zich meebracht, de mogelijkheden die het verenigde Duitsland bracht en de dromen die zijn achtergebleven. Er is er eigenlijk maar één voor wie het einde van de DDR ook het einde van zijn leven betekende. Met het afschaffen van het Oost-Duitse leger kwam ook zijn militaire carrière tot stilstand. Deze Peter beschrijft hoe hij zich in de ordelijke omgeving van het leger veilig voelde en biecht op dat als hij eerder, op een andere plek in Duitsland geboren was, vast en zeker ook bij de Wehrmacht gegaan was.
Lataster-Czisch is op dat moment te bescheiden om door te vragen. Zoals zij op wel meer momenten te dicht op haar onderwerp zit. Echt harde noten met het socialistische verleden worden er niet gekraakt. Droomland DDR was eigenlijk voor niemand een droomland, concludeert de film tevreden. Maar hoe de levens van deze vijftigers er nu beter op zijn geworden, wordt ook niet inzichtelijk gemaakt. De tandarts kan nu twee keer per jaar op wintersport naar Oostenrijk of Zwitserland. Zat dat er voorheen niet in? Of waren het toen Polen en Joegoslavië?
Het inzien van haar eigen Stasi-dossier leidt tot de bescheiden geruststelling dat niemand van haar familie of vrienden haar 'verraden' heeft. Maar hoe was het voor haar klasgenoten die wel in de DDR achterbleven en een carrière probeerden op te bouwen? Bleven zij in die paranoïde nadagen buiten schot? Of is de film zo representatief dat we hier te maken hebben met een buigzame generatie, die heeft leren zwijgen en vergeten?

Dana Linssen

Droomland DDR
Nederland, 2003
Productie: Carmen Cobos
Regie en scenario: Petra Lataster-Czisch, Peter Lataster
Camera: Peter Lataster
Montage: Ot Louw
Muziek: Hans Hasebos
Kleur, 90 minuten
Distributie: DocuZone
Te zien: vanaf 25 maart