Oktober 2004, nr 259
Commercie en film
Modeshow in de Alpen
Met de afloop van de cv-maatregel moeten producenten op zoek naar andere geldbronnen. Ze weten het bedrijfsleven steeds beter te vinden, en andersom. Eten straks alle hoofdrolspelers een gesponsorde reep tijdens het skieën?
Snowfever: op de gladde catwalk.
In Snowfever komt een meisje opeens de piste oplopen met in haar hand geen skistok maar een stevige reep. Ook is er een scène waarin uitgebreid wordt geshopt bij een bekende sportwinkelketen waarna de dames in merk-skipakjes weer naar buiten komen. In De Dominee prijkt een sticker van een hedendaagse Amsterdamse pakkenzaak op een deur in een jaren zeventig set; de cast van In Oranje voetbalde in merkkleding met merkvoetballen en at een hamburger bij een bekende fastfoodketen. In Liever verliefd werd een specifiek alcoholisch drankje geschonken; Cool is voor een groot deel en 0605 zelfs in z'n geheel door een private partij gefinancierd. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Het bedrijfsleven heeft de Nederlandse speelfilm ontdekt. Wat maakt de Nederlandse speelfilm interessant voor bedrijven en waarom zoeken producenten het bedrijfsleven op?
Spellen
Robert Jan Galema onderhoudt voor productiemaatschappij NL Film (Costa!, Liever verliefd, Snowfever) contacten met "tientallen middelgrote tot grote bedrijven" die geïnteresseerd zijn in film. Termen als merchandising, product placing, in-script placement en joint promotions neemt hij moeiteloos in de mond. Volgens Galema haken bedrijven graag aan bij een populair thema of een film met een hoog feelgood-gehalte. Galema zou zelfs spellen op de markt willen brengen, gekoppeld aan film. Het klinkt alsof we binnenkort de Nederlandse filmversie van Lara Croft kunnen verwachten. Galema: "Binnenkort, dat wil ik niet zeggen. Ik ben daar momenteel enthousiaster over dan de meeste bedrijven, maar ik ben over iets dergelijks in gesprek. Het kan zeker." Wie zich als bedrijf aan een Nederlandse film wil liëren betaalt daarvoor volgens Galema enkele tientallen duizenden euro's tot een ton.
Snowfever is in het geheel met privaat geld gefinancierd, en voor het eerst met steun van een commerciële omroep. Producent Alain de Levita van NL Film: "Gezien het klimaat moeten we zoeken naar nieuwe wegen om films gefinancierd te krijgen. Deels is dat op te lossen door goedkopere producties onder de 2 miljoen te maken en daar een aantal goeie commerciële partners bij te zoeken. Het nadeel is dat je altijd commerciële films voor een groot publiek moet maken, het voordeel is dat je tenminste films maakt." Volgens Galema stappen bedrijven steeds vroeger in een film, maar een reclameblok mag het zelfs volgens hem nooit worden, want: "Alles staat en valt bij de kwaliteit van de film."
Grens
Niettemin is er volgens Robert van den Broek, jurist bij SBS6, op het gebied van reclame in bioscoopfilms die naderhand op tv worden uitgezonden meer toegestaan dan in een voor een commerciële zender gemaakte televisiefilm. Zolang er niet in de bioscoopversie wordt geknipt, mag er reclame in voorkomen die bestaat uit het tonen van namen, handelsmerken, logo's, beeldmerken en producten of diensten van personen, bedrijven of instellingen. Pas na uitzending bekijkt het Commissariaat voor de Media of de grenzen van het toelaatbare zijn overschreden, maar de vertoning in de bioscoop zelf wordt door geen enkele instantie op reclame gekeurd.
Wat is er eigenlijk eerst: de scène of de sponsor? De Levita: "De scène is er eerst. We moeten tóch in een skiwinkel draaien, dus waarom dan niet in die van een sponsor? Pas als er echt een geldtekort ontstaat, ga je andersom denken. Waar de grens ligt? We kijken wat past, wat goede of slechte smaak is. Als een product 'over the top' in beeld komt, wordt het storend. En het kost dan nog eens ongelofelijke moeite om het de regisseur door zijn strot te duwen."
Regisseur Pim van Hoeve (Snowfever, Liever verliefd) zegt van tevoren altijd te worden gehoord over wat er in een scène aan reclame-uitingen is bedacht. "Als er een redelijke vergoeding tegenover staat, heb ik er niet zo'n moeite mee. Een grens is er wel. Als regisseur heeft het niet je voorkeur om expliciet merken aan te prijzen. Als je in een film één merk laat zien, valt het erg op, maar laat je er meer zien, dan valt het minder in het oog. In het dagelijks leven word je ook voortdurend met allerlei merken geconfronteerd, dat is niet zo'n probleem meer. Vakbroeders zien het meteen, het publiek in het algemeen merkt reclame volgens mij veel minder op. Niet alle scènes in Snowfever met een merk zijn overigens gesponsord. Voor een scène met een condoomautomaat wilde Durex niet betalen omdat het een kapotte automaat betrof. Moet je dat dan gaan afplakken? Door dat merk erop zie je wel meteen dat het een condoomautomaat is. Bij Liever verliefd was een sponsor niet zo blij met mij omdat hun merk veel te klein in beeld kwam. Ter compensatie moest er toen een radioberichtje worden ingezet omdat we het niet meer opnieuw konden draaien. Als dat voorbij komt, houd ik liever mijn oren even dicht. Anderzijds vind ik het wel gezond dat als je toch een commerciële film draait, je dat - zoals bij Snowfever - helemaal zonder overheidsgeld doet. Ik heb trouwens ook mijn eigen reclameboodschap in Snowfever verwerkt: er wordt bewust níet in gerookt."
Andrélon
Volgens Jeroen Beker van Motel Films, de producent van In Oranje, kan sponsoring een echte financier nooit vervangen: "Het zet budgettair geen zoden aan de dijk." Wat het dan oplevert? "Het gaat niet om het geld, maar om de gezamenlijke promotie. De KNVB bracht haar tien hoofdsponsoren mee waarvan er negen met speciale acties aan de promotiecampagne meededen." Dat er blikjes in beeld kwamen en bedrijfsnamen op de borden langs het veld, vindt hij geen probleem, "zolang de situatie maar geloofwaardig blijft".
Ondanks de strijd om de reclame-vierkante-centimeter bestaat er sinds kort ook een type film dat weliswaar met commercieel geld, maar zonder inhoudelijke bemoeienis tot stand komt. Theo van Gogh maakt(e) er twee: Cool in opdracht van de Hoenderloo Groep, een onderwijsinstelling voor probleemjongeren, en 0605 - over de gebeurtenissen rond de moord op Pim Fortuyn - volledig gefinancierd door internetprovider Tiscali. De lowbudgetproductie Cool kreeg behalve een ton van de Hoenderloo Groep ook nog een afwerkingsbijdrage van het Nederlands Filmfonds. Sinds wanneer ondersteunt die eigenlijk opdrachtfilms? Directeur Toine Berbers: "Nou loop je wel heel hard van stapel. Tot nu toe kregen we geen subsidieaanvragen voor opdrachtfilms, maar ook dan zal de afweging puur inhoudelijk blijven." Of er sprake is van 'product placement' dan wel in-script sponsoring zie je volgens Berbers over het algemeen niet terug in het script maar in de begroting, waarin een lijstje sponsoren kan zijn opgenomen. Vraagt het Filmfonds dan naar de plannen op dat gebied? "Dat zijn afspraken tussen producent en sponsor waar wij niet in treden, zolang het niet tot excessen leidt. Tot nu toe heb ik dat niet meegemaakt, al had Liever verliefd een nogal hoog Andrélon-gehalte. Maar dat zie je dan pas als de werkkopie er is. Zo'n sticker als in De Dominee vind ik absoluut niet storend. Ik reken erop dat de makers zelf weten waar de grens ligt."
Langer leven
Van Goghs producent Gijs van de Westelaken stelt vast dat film interessant is geworden voor internetproviders op zoek naar 'content'. "Tiscali koopt een film om uit te brengen op haar medium, waarbij een film in toenemende mate een langer leven leidt: van festivals naar de bioscoop, dvd, tv en internet. Cool is net als 0605 in totale vrijheid gemaakt. 'Product placement' in films begrijp ik niet: het gaat om kleine kutbedragen. Zo'n sticker op zo'n deur in De Dominee voor 20.000 euro; dat zou ik nooit doen. Dat werkt alleen maar ergerniswekkend."
De twee miljoen die Tiscali uit haar marketingbudget haalde om 0605 door Theo van Gogh te laten maken, bedraagt volgens directielid Benelux en Denemarken Patricia Spuijbroek iets van een tiende van hun jaarlijkse marketingbudget. De inhoud van de film is minder belangrijk dan het publieksbereik die het bedrijf met de stunt genereert: "Voor ons staat voorop dat we een breed en groot publiek bereiken. Dat hebben we in feite al bereikt door de ongelofelijke hoeveelheid media-aandacht. Ik ben nu al meer dan tevreden." 0605 gaat in december in première op internet - een primeur. Toch denkt Spuijbroek niet dat internet de plek van tv of filmdoek zal verdringen.
Sinds vorige zomer is Tiscali actief op de achtergrond van verschillende nationale filmproducties via samenwerkingsverbanden met onder andere de distributeurs A-Film en UIP. Tiscali bouwde websites voor Phileine zegt sorry, In Oranje, Snowfever, Ellis in Glamourland en binnenkort Vet hard en Floris. KPN had het Filmfestival Rotterdam al, maar Tiscali is dit jaar voor 75.000 euro een van de hoofdsponsors van het Nederlands Film Festival. En dat allemaal omdat het bedrijf in januari een servicepakket lanceert waarvan film een belangrijk onderdeel is. Snowfever is één van de eerste Nederlandse films waarvan Tiscali de internetrechten heeft verworven.
Flirt
Een nieuwkomer in de Nederlandse speelfilmwereld die wel van plan is voortaan een substantieel deel in filmproductie te steken is boeken- en dvd-uitgever FMG (Foreign Media Group). Het bedrijf is een congsi aangegaan met filmproducent Corrino en betaalt mee aan Flirt, Vals en The devil's double - een internationale coproductie over de dubbelganger van Saddam Hoessein. Volgens algemeen directeur Ramon Dahmen is het voor FMG een logische stap om eerder in te stappen in een filmproject en kan het bedrijf met het oog op de dvd-exploitatie minimaal 500.000 euro tot 1,1 miljoen euro investeren per film. FMG zal voortaan ook de bioscoopuitbreng van 'haar' films op zich nemen. Flirt, dat Valentijnsdag 2005 in première gaat, zal nog met hulp van distributeur Three Line Pictures uitkomen, maar Vals - in het najaar van 2005 - zal door de Foreign Media Group zelfstandig worden uitgebracht. Op internetgebied werkt FMG samen met KPN die een breedbandportal heeft waar internetgebruikers onder andere Ik ook van jou kunnen downloaden.
Dahmen: "Het zou kunnen dat onze gecoproduceerde speelfilms daar straks ook terecht komen, maar dan heb je het slechts over een klein kersje op de taart: internetuitbreng staat nog erg in de kinderschoenen."
Volgens Van Gogh-producent Van de Westelaken is het aan de cv-toestand te danken dat Nederlandse filmmakers nadenken over nieuwe financieringsmogelijkheden met zakelijke partners. "Ik vind Nederlandse makers daarin nog veel te passief. Die zitten zes jaar in de uitkering te wachten tot ze weer mogen. Hoe meer films je maakt, hoe beter. Het is niet erg als ze niet in de bioscoop uitkomen: breng ze dan gewoon uit op dvd. De mogelijkheden worden alleen maar groter: straks gaan er ook nog 35 theaters digitaal!"
Producent/regisseur Martin Lagestee (Pipo en de p-p-parelridder) is daarentegen sceptisch over de houdbaarheid van de interesse van bedrijven in Nederlandse films. "Dat gaat nu even een tijdje goed omdat er een zeker marktaandeel en vertrouwen is bij het publiek waardoor bedrijven er hun naam aan willen verbinden. Maar omdat de budgetten binnenkort met een derde omlaag gaan, kun je er vergif op innemen dat ook de uitstraling van de films verbleekt, waardoor ze minder mensen weten te trekken en die doelgroep weer wegvalt."
De Hoenderloo Groep laat weten "niet elke drie jaar een film te zullen initiëren. Maar als Van Gogh het over een Cool 2 heeft schrikt niemand daarvan." Repenfabrikant Masterfoods, die Snowfever sponsorde vanwege hun sponsorcontract met Jim Bakkum (Idols) die er een rolletje in had, wil vooralsnog niets zeggen over eventuele plannen op filmgebied: "Dat is concurrentiegevoelige informatie."
Karin Wolfs
