Oktober 2004, nr 259

Waarom wilde je deze film maken?

Elf Nederlandse regisseurs met een nieuwe film in aantocht kregen de volgende negen vragen voorgelegd:

1 Wat vind je de beste scène uit je films en waarom?
2 Wat vind je de beste scène ooit?
3 Waar schaam je je voor?
4 Wat zou je over willen doen?
5 Waarom wilde je deze film maken?
6 Wat zou verboden moeten worden?
7 Wat wil je nooit meer zien in een Nederlandse film?
8 Wat is je droomproject?
9 Wat moet er nog komen van je?

Eddy Terstall
Simon
1 De scène uit Simon waarin Camiel aan Simon vraagt of hij getuige op zijn huwelijk wil zijn. Dat vind ik een subtiele, emotionele scène. Echt een tranentrekker. Of misschien Nadja Hüpscher in De boekverfilming als ze auditie doet. Hoewel, nee, die uit Simon is beter.
2 Die scène uit Land and freedom van Ken Loach waarin de internationale gardisten aan de Catalaanse boeren proberen uit te leggen wat er moet gebeuren met het land dat ze hebben veroverd. Dat is een prachtige clash tussen linkse intellectuelen en die boeren die allerlei praktische bezwaren op tafel leggen.
3 Ik schaam me een beetje voor mijn eerste twee films omdat ik toen nog geen creatieve eindverantwoordelijkheid had.
4 Ik zou al mijn films wel over willen doen met een beter budget. Maar toch ook weer niet want ze zijn een gepasseerd station. Nou ja, misschien toch overdoen met een normaal budget.
5 Omdat ik iets wilde vertellen over normen en waarden in een progressieve samenleving. Ik wilde een zedenschets maken.
6 Dat vanuit sommige gebedshuizen terroristische organisaties worden gefinancierd. En nee, dat is geen politiek correct antwoord.
7 Mensen die gebroken Engels praten. Het maakt eigenlijk niet uit of ze Berbers of Fries praten. Of een andere landstaal. Als het maar goed gebeurt.
8 Ik zou heel graag een film willen maken van Battling Siki van Niek Koppen. Dat gaat over de eerste Nederlandse sportkampioen, een jonge Senegalees in de jaren twintig. Die jongen is echt op allerlei manieren misbruikt. Hij werd ooit in Senegal aan boord gelokt door twee Duitse vrouwen. In Marseille werd hij doorverkocht en belandde uiteindelijk bij een circusartiest. Toen hij bokskampioen werd, moest hij een gevecht verliezen. Zo was het afgesproken. Maar hij won. Uiteindelijk door de Franse boksmaffia met een kogel door zijn kop omgelegd. Nu heeft hij een plakkaat in de dierentuin van Rotterdam. Maar ja, die film zou acht miljoen euro kosten.
9 In ieder geval wil ik het drieluik over de progressieve samenleving afmaken. Dus eerst Sextet en dan Vox populi. Daarna stop ik. Ik heb het voorlopig gehad met filmen. En nee, ik heb geen concrete plannen over wat ik daarna ga doen.

Simon.

Tim Oliehoek
Vet hard
1 De onderwaterscène in Vet hard. Twee belangrijke personages nemen afscheid van elkaar. Zoiets onderwater filmen levert een heel filmische scène op want het wordt steeds donkerder en donkerder. Het is alsof ze een cocon om zich heen hebben, alsof ze uit de normale wereld zijn.
2 Dat moet Cathy Bates zijn waarin ze de benen van haar tegenspeler met een zware hamer kapot slaat. Macaber? Nee.
3 Ik schaam me voor niets. Ik maak nergens een geheim van.
4 Mijn derdejaars Filmacademiefilm Bennie. Alles ging fout.
5 Ik ben erg gek op het vermaken van het publiek. Vet hard is op en topvermaak. Dat is een film die je in Nederland niet snel mag maken. Daarom heb ik dit met beide handen aangepakt. Hij zit vol met personages die heel slechte dingen doen. Dat wil iedereen wel. Maar zij komen ermee weg. Het is not done om serieuze actie te doen in Nederland. Maar een actiekomedie met een knipoog werkt weer wel. Als dit om een serieuze actiefilm was gegaan had ik het niet gedaan. Het publiek had het niet gepikt omdat het budget niet toelaat dat er echt spektakels van wordt gemaakt. Het publiek is namelijk zo verwend door die Amerikaanse actiefilms. In Vet hard overheerst dus de komedie.
6 Christine van der Horst en Johnny Kraaijkamp jr. op televisie.
7 Je moet alles beoordelen in zijn eigen genre. Maar ik heb niet de behoefte met een heel duidelijke vinger te wijzen. Zo van 'de wereld is slecht'. Maar of dat verboden moet worden, ik weet het niet. Plas- en poepseks in films moet verboden worden.
8 Nu Vet hard. Ik zou heel graag een soort Misery willen maken. Of Leon met dat meisje en die huurmoordenaar. Eigenlijk wil ik heel graag een Nederlandse thriller maken.
9 Ik heb nog geen concrete plannen voor een volgend project.

Theo van Gogh
Cool en 0605
1 In de nacht van Aalbers zit een scène waarin Marlies tegen Kim van Kooten zegt dat zij haar man met rust moet laten omdat ze van hem houdt. Van Kooten zegt dan: "Ja maar hij houdt van mij want ik ben zwanger van hem."
2 Dat is een scène uit Dr. Strangelove [van Stanley Kubrick] waarin George C. Scott zegt dat er 120.000 oplossingen zijn om de atoombom te laten vallen en dat er nog maar 3 manieren zijn onderzocht om ze tegen te houden.
3 Ik schaam me voor Pieter Verhoeff die in commissies zit om mijn films tegen te houden. Al die middelmatigheid die daar zit.
4 Mijn leven. En dan geen filmmaker worden.
5 Ik wilde het liefste deze Fortuyn-film maken [0605]. Omdat het raar zou zijn dat als de grootste oppositieleider van dit land wordt neergeschoten en niemand daar een film over maakt. Al dat gelul dat er geen engagement in de Nederlandse film zit. Nou, in die van mij dus wel.
6 Monopolies als dat van Pathé die ervoor zorgen dat mijn films niet aan jongeren getoond kunnen worden.
7 Donkerblauwe nachten met een filter voor de camera.
8 0605. Dat heb ik nu dus gedaan.
9 Ik hoop nog twintig films.

Esmé Lammers
Amazones
1 De schaakscène tussen Sara en haar vader uit Lang leve de koningin omdat die emotioneel en spannend tegelijk was.
2 De scène uit Brief encounter [van David Lean] waarin twee mensen acuut verliefd op elkaar worden als ze elkaar ontmoeten in een stationsrestauratie.
3 Ik schaam me voor mijn angsten.
4 Mijn studie wiskunde zou ik opnieuw doen.
5 Omdat het me ontzettend leuk leek om een film te maken over het leven van vrouwen. Dat gebeurt niet vaak met al die prozaïsche ellende die wordt gemaakt.
6 Kortzichtigheid.
7 Zo denk ik helemaal niet. Er is altijd wel een context te bedenken waarin iets wel leuk is. Nou ja, rennen over het strand is misschien wel iets te vaak gebruikt.
8 Ik las laatst dat droomprojecten gedoemd zijn te mislukken.
9 Een heleboel films. Op korte termijn? Ik ben bezig met twee, drie scripts waarvan één hopelijk een film met Monique van de Ven. En Een zomerzotheid natuurlijk.

Amazones.

Paula van der Oest
Verborgen gebreken
1 In Verborgen gebreken zit een scène die behoort tot mijn favorieten maar die zit tegen het einde van de film. Het is een sleutelscène dus ik kan er niet te diep op ingaan. Daarin loopt alles behoorlijk fout tussen een aantal mensen. Gisteren is de film voor het eerst hier in Toronto gescreend voor de pers en de industrie. Aan het eind kwam een van de journalisten met rode ogen de zaal uit, hij vond die ene scène verpletterend.
2 Ik zit nu in een bus naar de Niagara watervallen en toevallig hadden we het net over die ene scène uit Taxi driver waarin Robert De Niro zijn oude geliefde in de taxi krijgt. En die scène uit Paris Texas waarin Nastassja Kinski in een rood jurkje in een peepshow danst en begluurd wordt door Harry Dean Stanton.
3 Vroeger voor bijna alles maar dat wordt steeds minder. Tegenwoordig omdat ik slordig met mensen omga. Soms herken ik mensen niet meer en dat kan bot overkomen. Het lijkt desinteresse maar dat is het niet. Mijn harde schijf is soms gewoon vol.
4 Mijn leven. Het gaat zo snel en is zo vol. Maar nu ik er zo over nadenk: de eerste weken na de geboorte van elk van mijn kinderen. Misschien zelfs wel inclusief de bevallingen.
5 Ik hou toch wel heel erg van troostende verhalen die ook pijn doen. Dromen die niet zijn uitgekomen. Of een ongewone heldin zoals een vrouw van achterin de zeventig in Verborgen gebreken.
6 Praatprogramma's over emoties op televisie. Ze zijn zo verschrikkelijk triviaal. Ik wil helemaal niet dat elke Bekende Nederlander te pas en te onpas allerlei persoonlijke details op tafel legt. Hmm, zoals ik in dit gesprek dus doe.
7 Moeilijk. Ik erger me niet zo snel. Soms heb ik genoeg van de expliciete seksscènes en dan neem ik me voor die in ieder geval niet meer in mijn eigen films te gebruiken. Maar ja.
8 Een paar dingen. Ik wil voor een volgend project allerlei foto's van Nederlandse acteurs die ik goed vind boven mijn bureau hangen. Met de foto's voor mijn neus wil ik mijn volgende script schrijven. En ik wil een groot project met hele goede Engelse acteurs. Ik weet niet of het 'independent' of Hollywoodachtig wordt maar dat project komt er zeker aan.
9 Ik wil na Madame Jeanette opnieuw een verhaal doen over de Surinaamse gemeenschap en ik ben bezig met 'De gelukkige huisvrouw' van Heleen van Rooyen.

Verborgen gebreken.

Fow Pyng Hu
Paradise girls
1 In Jacky zit de hoofdpersoon, die speel ik zelf trouwens, op de bank. Op de achtergrond zie je de televisie aan staan en zingt een meisje karaoke. Je kunt niet zien of ze speelt of dat het echt is, zo natuurlijk is het. Die scène was van te voren niet doorgesproken. Haar spel oversteeg wat ik zelf kon verzinnen.
2 Gummo van Harmony Korine! Daar zit een prachtige scène in waarin twee jongetjes in cowboykleren van een jaar of acht een ander jongetje uitschelden in een of ander Texaans dialect. En het mooie is, ze doen het precies zoals volwassenen dat zouden doen. Heel indrukwekkend.
3 Voor mijn eigen werk. Als ik mezelf terugzie in Jacky als ik acteer, dan schaam ik me soms.
4 Ik wil weer 25 zijn. Omdat dan alles nog kan. Dan ben je echt nog aan het dromen. En je gelooft ook nog dat die dromen uit kunnen komen. Toen ik 25 was, had ik nog echt pure dromen. Nu zijn ze half verwezenlijkt of half mislukt, wat je wil. Ze zijn in ieder geval niet puur meer. Maar dan bedoel ik niet alleen dromen over film, ook dromen over vriendinnetjes.
5 Paradise girls gaat over drie jonge vrouwen die elk iets verschrikkelijks meemaakten. Ik zag altijd iets bij vrouwen wat ik niet begreep maar wat ik wel bewonderde. Een soort kracht die me fascineert. Soms reageren ze anders dan je zou verwachten. In de film bijvoorbeeld krijgt een driejarig jongetje een openhartoperatie maar die moeder huilt niet. Dat gedrag is niet logisch.
6 Daar heb ik geen antwoord op.
7 Ik heb problemen met de manier waarop er hier geacteerd wordt. Ik mis speelsheid, het is zó strak. Acteren heeft meer lucht nodig.
8 Ik zou wel een heel goed boek willen schrijven. Nee, ik heb het nog nooit geprobeerd. Dat niet. Ik heb niet een duidelijk doel voor ogen. Film is voor mij nu leuk genoeg, ik moet nog allerlei dingen onderzoeken.
9 Ik heb nog geen concrete nieuwe projecten. Ik ben wel een thema aan het uitwerken maar het is te vroeg om dat te noemen.

Paradise girls.

Tom Six
Gay
1 Even goed nadenken. Ik heb veel met erotische scènes. Die scène in Gay waarin Hugo Metsers en Dean Reinnick met elkaar vrijen. Dat is erotiek gecombineerd met humor. En het is heel mooi uitgelicht.
2 Die verkrachtingsscène uit Irréversible [van Gaspar Noé] raakte mij enorm. De cameravoering is heel eenvoudig en filmt dertien minuten lang hoe die vrouw wordt verkracht. Dat zit op mijn netvlies.
3 Ik schaam me niet snel. Eigenlijk schaam ik me nergens voor. In principe zijn er weinig grenzen die ik niet wil opzoeken.
4 Ik heb ooit in New york de Film Academy gedaan. Die zou ik heel graag overdoen maar dan met de kennis die ik nu heb. Sommige dingen die de docenten me vertelden, waren echt de kers op het toetje maar ik was te veel met basistechnieken bezig om dat te kunnen waarderen. Ik was nog groen. Ik wil graag nog een keer met die mensen discussiëren over film.
5 Omdat homoseksualiteit nog steeds een taboethema is. Er is nog nooit een commerciële film over gemaakt terwijl het toch om een flinke doelgroep gaat. Ze zeggen dat één op de tien mensen homoseksueel is. Dus dat is een publiek van 1,6 miljoen mensen. Maar daarnaast vind ik het leuk om verhalen rond relaties te maken. Ik heb niet veel met actiefilms. Het gaat om de spanning tussen mensen. Een beetje wat Paul Verhoeven ook doet.
6 Ik wil niet snel iets verbieden. Maar nu ik erover nadenk, het moet verboden worden dat criminelen te snel op straat worden gezet. Mensen die iemand in elkaar timmeren en dan dezelfde dag weer buiten staan.
7 Seksscènes waar de Hollandse platheid vanaf straalt. Die scène uit De gulle minnaar waarin Peter Faber en nog iemand een standje uit de Kama Sutra proberen na te doen en zij als een soort kruiwagen voor hem zit. Of andersom. Het is zo plat, dat werkt totaal niet erotisch.
8 Ik wil graag een film met Europese topacteurs maken. Daarvoor heb ik al een verlanglijstje. In ieder geval neem ik binnen een paar jaar een film in Frankrijk op. Ik ben nu bezig een Engels script te schrijven voor dat project.
9 Ik maak nu een remake van Spencer, een verhaal dat ik eerder verfilmde. Maar nu kan het met een groter budget. Dat gaat over een jongen die hoort dat hij ongeneeslijk ziek is. En wat gaat hij dan doen? Wat doe je in de laatste weken voor je dood? Hij doet in ieder geval alles wat God verboden heeft. Het moet een jongerenfilm worden: snel, veel muziek en MTV-cultuur.

Ineke Houtman
Stille nacht
1 Die scène uit Stille nacht waarin Bonnie achter de verkrachter aan gaat en te weten komt wie hij is. Dat vind ik zo'n prachtig gesneden scène. Het gaat me vooral om de scènes met een grote dramatische kracht.
2 Heel moeilijk te zeggen. Nee.
3 Soms schaam ik me voor mezelf. Als ik net op de verkeerde momenten te geestig uit de hoek wil komen. Dat levert soms pijnlijke situaties op.
4 Ik wil hierna als man op de wereld komen.
5 Omdat Stille nacht over obsessies gaat. Obsessies zijn een prachtig gegeven: er ontstaat een soort kokervisie. Heerlijk om op film vast te leggen.
6 Om de ontzettende botheid die overal te zien is. Mensen denken maar dat ze alles kunnen zeggen na de moord op Fortuyn. Het deksel is van de pot. Iedereen denkt maar dat hij emotioneel mag zijn.
7 "Godverdomme, wat ben je nou aan het doen." Dat soort zinnen in plechtig Nederlandsch uitsproken. Dat wil ik nooit meer zien. Maar als je het parodieert dan kan het wel weer mooi zijn. Dat expliciete moet eruit, mysterie is veel beter.
8 Mijn droomproject is een film over Patty Hearst.
9 Ik ga een film maken over drie vrouwen die een robot ontwerpen, de ideale man.

Stille nacht.

Johan Nijenhuis
producent van Snow fever
1 Die scène uit Costa! waarin Rens Janet om vijf uur 's ochtends naar huis brengt. Dan denkt zij dat ze gaan zoenen. Maar dat doet hij niet. Dat vind ik de beste scène omdat op dat moment die hele film opkomt.
2 Uit Close encounters of the third kind. Richard Dreyfuss heeft al de hele film een idee over hoe 'Devil's tower' eruit moet zien. Dat moment dat hij dan eindelijk die Tower voor zich ziet, heeft Spielberg prachtig in beeld gebracht. Ik kreeg er echt kippenvel van.
3 Nergens. Je moet wel een beetje van je slechte smaak houden vind ik. Natuurlijk zijn er dingen die ik achteraf anders zou doen maar ik ben voorbij de leeftijd dat ik me ergens voor schaam.
4 Ik wilde 'Pista' overdoen. Dat was de toneelversie van Costa! die we met een televisiebudget maakten. En dat is dus gelukt.
5 Costa 82 is mijn eerstvolgende regieklus. Een musical die zich afspeelt in Spanje in de jaren tachtig. Dat was echt een hilarische periode dus we kunnen ons flink uitleven in de kleding.
6 Mensen die dingen willen verbieden.
7 Blotemannenbillen onder TL-licht. Sinds Blue movie is er echt nog niets veranderd. Mensen in Nederlandse films gaan gewoon (spreek uit met 'n') 'liggen neuken'. En dat is het dan.
8 Ik wil samen met Alain de Levita heel graag een film over de watersnoodramp produceren. Het scenario wordt nu geschreven maar het is lastig om het gefinancierd te krijgen. Want het wordt niet goedkoop. Die watersnoodramp was in omvang groter dan het zinken van de Titanic dus daar moét een film over worden gemaakt.
9 Als eerste gaan we nu Costa 82 maken.

Jean van de Velde
Floris
1 Als scenarioschrijver was dat de verraadscène uit Oeroeg. Daarin gaan Oeroeg en Johan samen naar de bioscoop om Tarzan te zien. Maar Oeroeg mag niet door de ingang voor blanken naar binnen en hij stelt dan voor om door de achteringang te gaan. Maar Johan heeft dan plotseling geen zin meer. Als hij later in de bioscoop zit - de Indiërs moesten aan de achterkant van het scherm zitten trouwens - ziet hij Johan in de zaal zitten. En Johan ziet hem. Dan volgt er een lange blikwisseling. Dat is het verraad zonder woorden.
2 De wc-scène in All stars. Die gaat van lach naar ernst naar lach naar ernst. Het gaat om vriendschap en verraad. Tragikomedie werkt niet altijd maar daar is het heel goed gelukt.
3 In de laatste twee jaar van de Filmacademie schreef ik met een aantal mensen heel vooringenomen recensies van Nederlandse films. Bijvoorbeeld over Soldaat van Oranje. Maar ja, je wilt je profileren. Bij elke Nederlandse film die we recenseerden hadden we op voorhand al het idee dat het een slechte film was. En zelfs al zagen we een goede film, dan hadden we nooit de grootsheid om dat in een recensie toe te geven.
4 Existentieel wil ik niets overdoen. Praktisch gezien denk ik elke avond in bed na een dag filmen of ik takes toch niet anders had moeten doen. Nee, het is niet vermoeiend, het houdt je alert. In Nederland kun je draaidagen trouwens niet opnieuw doen, dat is een illusie. Ik heb daartegenover als voordeel dat ik zelf schrijf. Dus als ik iets ben vergeten dan schrijf ik dat gewoon in een andere scène.
5 Floris, omdat die film totaal anders is dan al het andere dat ik heb gedaan. En om de opwinding die ik zelf bij de oorspronkelijke versie ervoer, door te geven aan een nieuwe generatie.
6 De mensheid moet verboden worden. En leugenachtigheid.
7 Ik wil nooit meer scènes zien waarin ze acteurs laten kotsen ten einde de ultieme emotie te laten zien. Het is niet alleen cliché, het werkt ook gewoon niet. Iedereen went zijn hoofd af.
8 Eerlijk gezegd: ieder nieuw project is een droomproject.
9 Er moeten gewoon heel veel goede Nederlandse films blijven komen. Waaronder een of twee van mij hoop ik. Ik ben nu bezig met een project om een film over Herman Brood te maken. En verder werk ik aan een liefdesverhaal dat zich afspeelt in Afrika. Je moet altijd twee of drie bordjes in de lucht houden want er valt wel eens iets af, zoals met Soldaat van Oranje.

Floris.

Gidi van Liempd
Erik of het klein insectenboek
1 Lastige vraag zeg. Beetje vroeg om de vraag te beantwoorden want ik ben nog midden in de afwerkperiode. Ik denk de scène dat Erik met Meneer Wesp een gesprek op het balkon heeft over de bijtjes. Erik moet dan aan het fascistoïde insect bewijzen dat hij ook echt een insect is door zijn angel te laten zien. Dat is een heel geestige scène geworden.
2 Een paar scènes uit La meglio gioventù. In ieder geval één waarin een zoon per post het bericht krijgt dat zijn moeder is gestorven. Die brief laat hij door een zwakzinnige voorlezen. Die scène is zo prachtig gefilmd.
3 Ik schaam me niet zo erg. Dat past niet bij mensen.
4 Ik zou heel veel overdoen. Door mijn bezetenheid in mijn werk heb ik mensen om me heen verwaarloosd. Dat zou ik anders willen doen. En tja, ik heb bijna dertig jaar reclamefilms gemaakt. Daarvan zou ik heel veel over willen doen.
5 Ik werd gegrepen door het verhaal. Ik heb er nu tien jaar aan gewerkt. Ik heb me altijd aangesproken gevoeld door Bomans. Hij heeft een heel aanstekelijke verteltrant.
6 Verbieden is moeilijk. Er gebeurt veel onsmakelijks op televisie. Bijna alle soapachtige programma's zoals Big Brother mogen van mij verboden worden. Amusement over de rug van andere mensen die niet weten wat ze overkomt, dat is echt onsmakelijk. Het is niet waardig.
7 Ik ben in een Nederlandse film nog nooit iets tegengekomen waardoor ik geshockeerd was.
8 Erik is een droomproject. En ik wil heel graag een film maken over het harde boerenleven in de Brabantse Peel in 1937. En ik wil een verhaal verfilmen over Rembrandt. Dat worden alle twee zesdelige series en een film.
9 Ik denk dus met een aantal mensen na over dat boerendrama, dat moet het eerst gerealiseerd worden. Het is gebaseerd op een volksgericht dat daar plaatsvond en dat ik heb opgetekend uit de mond van mensen daar.

Interviews: Ronald Rovers

Naar boven

Re:visie

Kinematica

Het taboe in de beeldende kunst om een verhaal te vertellen is aan het verdwijnen, zo is te zien in de eerste editie van Re:visie, een spannend programma met films en ruimtelijke installaties dat een verrijking is voor het Nederlands Film Festival.

Tagged.

Hoe vertel je een verhaal? De klassieke manier kennen we: na de introductie volgen de verwikkelingen, de climax en de afloop. Deze ijzeren volgorde zou je kunnen zien als een uitvloeisel van Isaac Newtons zeventiende-eeuwse bewegingswetten, waardoor de wereld een samenhangend geheel van oorzaak en gevolg is, zodat in principe alles beschrijfbaar en verklaarbaar zou zijn. Oorzaak en gevolg vormen dan ook de bloedbaan van het klassieke verhaal.
Dat het leven geen rechte lijn trekt, maar ook net zo goed een kromming kan zijn waarbij je altijd weer op hetzelfde punt uitkomt, dát idee laat het klassieke verhaal niet toe. Genoeg romanschrijvers hebben dan ook geëxperimenteerd met de verhaalstructuur, maar bij films is het nog steeds opzienbarend als een regisseur verschillende verhaallijnen door elkaar laat lopen (Short cuts, Pulp fiction) of de hele chronologie door elkaar husselt (Memento, Eternal sunshine of the spotless mind). Voor beeldend kunstenaars is het vaak überhaupt taboe om een verhaal te vertellen, want dat leidt alleen maar af. Waarván dat moeten we zelf ontdekken. De boosdoeners zijn voorspelbare kijkpatronen en geruststellende beeldclichés.
Toch is het taboe in de beeldende kunst om een verhaal te vertellen de laatste jaren aan het verdwijnen, zo is te zien in de eerste editie van Re:visie op het Nederlands Film Festival, een nieuw filmprogramma en een expositie genaamd 'As the world turns', met veel korte films en ruimtelijke installaties. Er valt nog veel terrein te winnen voor verhalenfilmers die het anders willen doen. Interactieve dvd's en multiprojecties zijn nu de sleutelwoorden. Je kunt in de meeste getoonde producties van Re:visie zelf ingrijpen in de volgorde. Ook worden beelden tegelijk naast elkaar geprojecteerd. Ieder ziet op die manier zijn eigen film, te vergelijken met de zogenaamde 'hyperfiction' in de literatuur. Die zogenaamde 'hypertexts' doken een aantal jaren geleden op internet op, en bestaan uit verhalen met veel hyperlinks waarbij de kijker zelf kan kiezen met welk hoofdstuk hij begint, een digitale equivalent van de losbladige boeken van de Nouveaux romanciers uit de jaren zestig, die ook geen vaste volgorde hadden. Wie precies de auteur is, wordt zo onduidelijk: niet meer één schrijver maar meerdere lezers bepalen de vorm van het boek. Het lezen wordt net zo chaotisch als het leven zelf.

Miljoenenstad
In Re:visie zie je die experimenten terug. Bijvoorbeeld in het werk van Marc Schmidt, die met Gladys' clan een familiekroniek maakte waarbij de kijker zelf door het levensverhaal van een Curaçaose familie kan springen. Als bijvoorbeeld de Shell raffinaderij ter sprake komt, dan floept er een icoontje in beeld waarachter meer informatie schuilt over het olieconcern, dat Curaçao geluk en tragiek bracht. Gladys' clan beroert zo dezelfde spieren die gebruikt worden bij het zappen en het aanklikken van links op een website.
Ook op de dvd-installatie Lagos: wide and close van Bregtje van der Haak kun je zelf het perspectief kiezen: de abstracte visie van architect Rem Koolhaas op Nigeria's hoofdstad Lagos ('wide') of het verhaal van een Nigeriaanse buschauffeur ('close'). Zo ontstaat een verspringend beeld van een miljoenenstad waarin alles slecht functioneert, maar die desondanks werkt op zijn eigen chaotische manier.
Een intrigerend experiment waarvoor je je als vrijwilliger kunt aanmelden is Braintec - Humanupload, het project van Rosanne van Klaveren dat mooi aansluit bij Eternal sunshine of the spotless mind. Laatstgenoemde film voert het bedrijf Lacuna op dat gespecialiseerd is in het wissen van het geheugen van ex-geliefden. In Rosanne van Klaverens project maakt het soortgelijke bedrijf Braintec reclame voor hun revolutionaire praktijken: het kopiëren van herinneringen naar een server buiten het lichaam. Op een later tijdstip kunnen de herinneringen weer worden geïmplanteerd zodat mensen ze opnieuw kunnen beleven. Op een professioneel uitziende website wordt het procédé uit de doeken gedaan, worden FAQ overtuigend beantwoord ("Won't the original mind be destroyed?") en word je opgeroepen om proefpersoon te worden. Dit alles heeft Van Klaveren bedacht op haar zolderkamer, net zoals de 'reizen' die ze maakt naar Groenland en waarover ze gefingeerde reisverslagen publiceert op internet. Ze lijkt dezelfde fantasie te hebben als scenarioschrijver Charlie Kaufman van Eternal sunshine: ook zij wil een luikje openen waarachter zich de meest fantastische gebeurtenissen kunnen afspelen, zoals in Being John Malkovich.

Kruidenierszaak
Eén scherm is niet genoeg voor de meeste films en installaties uit Re:visie. Multiprojectie geeft de makers de kans om meerdere verhalen tegelijkertijd te vertellen en ze te laten botsen of samensmelten. Zoals de korte film Four times van Ali Bouchaidi en Martin Hansen. We zien tegelijkertijd vier keer hetzelfde steegje in het Marokkaanse Fes. Pas als de camera in alle vier de luikjes tegelijk gaat bewegen en niet meer op lijkt te houden, zien we de verschillen: vier keer wordt dezelfde weg naar een kruidenierszaak bewandelt maar op verschillende tijdstippen van de dag.
Een zelfde soort vloeiende camerabeweging zien we in de prachtige kortfilm Momentum van Martijn Veldhoen, die zich liet inspireren door de beroemde laatste scène uit Professione: reporter van Michelangelo Antonioni, een technisch hoogstandje waarbij de camera heel langzaam door een hekwerk kruipt. Momentum beweegt ook dwars door ramen, zweeft boven pleinen en patio's en zoeft door piepkleine luikjes, wat voor een menselijke cameraman allemaal fysiek onmogelijk is. De 'camera' wordt zo een lichaamsloos personage. Ondertussen luisteren we naar een man die zoekt naar 'het momentum', hij is er vlakbij zegt hij, en kan het zo pakken, maar het blijkt zich te hebben verstopt op een plek waar je het net niet verwacht. Het is alleen maar een kwestie van tijd tot hij 'het' te pakken heeft, vertelt hij hoopvol, het komt steeds dichterbij...
De half ontblote jongens in Tagged van Julika Rudelius hebben hun momentum gevonden: Prada, Versace en Nike bepalen het leven van de Marokkaanse en Turkse jongens die in drie synchrone projecties aan het woord komen over hun obsessie met merkkleding. "Je kunt toch niet blijven hangen in de jaren tachtig door cowboylaarzen te dragen terwijl de rest van de wereld vooruitgaat", zegt een van de jongens, wiens karige salaris bijna geheel opgaat aan dure broeken en schoenen. Ze zijn macho's die uiterlijkheden en consumptiegoederen nodig hebben om zich staande te houden, maar ze kunnen daar zo ontwapenend over vertellen dat een snel oordeel van de kijker te gemakkelijk is.

Toverlantaarns
'Achterhaalde' techniek is een geuzennaam voor Carlos Amorales (Origami bomb) en Ida Lohman (Musiscoop). Zij stoffen diaprojector en toverlantaarn af om licht te verspreiden. Niks geen nieuwste snufjes, maar drie dia's over een vliegtuigje dat origamipapiertjes boven Mexico City uitstrooit in Origami bomb. De dia's lichten één voor één op en gaan zo op een bewegende film lijken. Mooi zijn de acht toverlantaarns waar Ida Lohman al een aantal jaren mee rondreist. Behendig schuift ze de reuzedia's in de lantaarn die handgeschilderde driehoeken en lijnen projecteert en weer laat verdwijnen, onder begeleiding van live muziek.
Ook The sound of a city laat film en muziek samenkomen. Bart van Dongen, Ruut van der Beele, Jenek Geels en Pieter Verhees hebben geluiden op straat opgevangen en omgezet in beeld: het getik van een voetgangerslicht, het geluid van stukken op een schaakbord, een lasser die verandert in abstracte blokjes zoals we die kennen uit satellietbeelden van het weerbericht. Helemaal abstract werkt Bas van Koolwijk, die voor FDBCK/AV een feedback controle circuit opwekt tussen audio- en videosignalen. Er komt geen camera aan te pas in zijn heldere, stroboscopische films, alle geluid- en beelddata worden in het feedback systeem gegenereerd. Zo ziet geluid er dus uit en zo klinkt beeld.
Re:visie kijkt op al deze verschillende manieren opnieuw naar oude verhalen, vertelt ze in verschillende volgordes en is zo een verademing op een festival dat doorgaans korte films alleen in voor de hand liggende compilatieprogramma's vertoont. Het werd inderdaad tijd voor een weloverwogen programma waarin korte films en beeldende kunst eens niet het speelse buitenbeentje zijn.

Mariska Graveland

Re:visie
Re:visie/As the world turns is te zien op het Nederlands Film Festival (Theater Kikker, www.filmfestival.nl) en in het Centraal Museum in Utrecht. Het programma is samengesteld door filmmaker Karel Doing en Joke Ballintijn en Annet Dekker van het Nederlands Instituut voor Mediakunst/Montevideo.

Naar boven

Kortfilm

Alles wat kruipt en wriemelt

Een thriller over een kaasmeisje en een symfonie van broodroosters zijn te zien in een uitgebreid programma met korte en experimentele films op het Nederlands Film Festival.

Electriek van Jiska Rickels.

Zagen, zaaien, maaien, eindeloos kun je soms kijken naar het boerenleven tussen zonsop- en zonsondergang. Er is in de Nederlandse film ook niets authentiekers dan dat - al wordt het nog weinig gefilmd. Het platteland is vervangen door de stad. Het ritme van de seizoenen ingeruild voor het rinkelen van trams en een hartslag van 120bpm. Misschien dat Jos de Putter de laatste was, in Het is een schone dag geweest, of Karim Traïdia met De Poolse bruid. Mist, horizon, mysterie.
Het zijn beelden die de overstap van de klassieke Nederlandse schilderkunst naar de film eigenlijk niet overleefd hebben. Het zijn films die je zelf moet maken, als je in de trein zit, of door de polder fietst. Daar hoef je niet weemoedig over te zijn.
In twee van de vele, vele kortfilms en filmische onderzoekingen die ook dit jaar weer traditiegetrouw tijdens het Nederlands Film Festival te zien zijn, en vaak nergens anders dan daar, roert het oergevoel van modder en mest zich. Als een demon die in de grafkelder van de Nederlandse ziel wacht. En toeslaat.

Polderhorror
Zagen, zaaien, maaien. Beeldend kunstenaar Dan Geesin (1970) filmde voor De Wolverlei een oer-Hollands kaasmeisje in grofkorrelig stopmotion, waardoor je het gevoel hebt door een flipboekje met foto's te bladeren, of naar een eeuwenoud filmpje, zo ongeveer van vóór de ontdekking van de filmkunst te kijken. Niet met je ogen knipperen! Want hij fotografeerde ook wat er tussen de beelden gebeurt. Niet de nostalgie van de eenwording van mens en natuur, maar de moderne angst voor alles wat kruipt en wriemelt en wiegt in de wind. Zoet koestert het boerinnetje een baby van hooi. Oh wat is dat mooi. De tijd verstrijkt, lost op, maar de bloemen groeien door, het gras verbleekt, het stro wordt hard en stijf, materialiseert zich tot een weerbarstig monster.

Stroomstoring
Zagen, zaaien, maaien. Jiska Rickels (1977) won vorig jaar de Prijs van de Stad Utrecht en de Tuschinski Film Award voor beste eindexamenfilm van de NFTA voor haar documentaire Untertage. Met Electriek, een van de Kort!-films, keert ze terug boven de grond. Misschien is haar hoogbejaarde meisjesboerin wel de echtgenote van een van de mijnwerkers uit haar bekroonde afstudeerfilm. Met dezelfde zorg en aandacht worden haar eeuwenoude routines in beeld gebracht. De was wappert. Als de zon zakt, wijst een olielampje de weg naar bed. De nacht is om te slapen. Handen zijn om te werken. In een orgastische komische symfonie van broodroosters, naaimachines en mixers probeert de moderne wereld haar leven overbodig te maken.

Dana Linssen

Kort!, met films van onder anderen Stijn van Santen, Jan Doense, Tamar van den Dop, Hanro Smitsman, Lodewijk Crijns en Arno Dierickx, is te zien op 25 september, de Dag van de korte film in Utrecht, en vanaf 26 september door de NPS op televisie (www.cinema.nl). Redacteuren van de Filmkrant zullen diverse kortfilmprogramma's op het Nederlands Film Festival inleiden.

Naar boven

Simon

Vriendschap pur sang

Simon is de ultieme Eddy Terstall-film. Zijn zevende film, over een onwaarschijnlijke vriendschap tussen een hasj-patser en een tandarts, opent het Nederlands Film Festival.

Autodidact Eddy Terstall was 27 jaar toen hij debuteerde met zijn eerste lowbudget speelfilm (Transit, 1992). Na zijn derde (Hufters en hofdames, 1997), werd hij samen met Robert Jan Westdijk (Zusje, 1995) uitgeroepen tot de nieuwe hoop van de Nederlandse film. Er volgden nog twee lowbudget films (Babylon, 1998 en De boekverfilming, 1999) voor het buitenbeentje opging in het reguliere filmcircuit. Dat gebeurde op het Nederlands Film Festival van 1999, toen 'zijn' Nadja Hüpscher een Gouden Kalf kreeg voor haar rol in De boekverfilming en Terstall, 35 jaar oud, werd geëerd met een oeuvreprijs. Dát Terstall binnen acht jaar een oeuvre had opgebouwd, was te danken aan de eigenzinnigheid waarmee hij bijna elk jaar op eigen kracht en met hulp van vrienden een film maakte, praktisch voor niks. Op de erkenning volgde een regulier budget voor Rent-a-friend. Het geld was vooral terug te zien in het camerawerk en de art direction en de film ging op het Filmfestival Rotterdam in première. Maar daarna belandde Terstall net als de rest van het institutionele film(subsidie)wereldje in de rij, tot hij naar poldernormen weer aan de beurt zou zijn voor een lange speelfilm.

Muts
Na vier magere jaren-in-de-wacht, maakt Terstall nu zijn come-back met de ultieme Terstall-film. Waar zijn vorige films maatschappijkritiek, vriendschap en liefde tot onderwerp hadden, laat Terstall met Simon zien dat de meeste van deze drie de vriendschap is: nog nooit pasten werkwijze en thematiek zo naadloos in elkaar.
Waar hij in het verleden nog wel eens te veel in één film wilde stoppen, beperkt Terstall zich in Simon tot zijn basis. Beide hoofdpersonages zijn tot op zekere hoogte alter ego's van Terstall, die in volksbuurt de Jordaan opgroeide (Simon), maar ook de kak-kant van Amsterdam (Camiel) goed leerde kennen toen hij - net als de dochter van Simon in de film - op het Zuid-Amsterdamse Vossius-college zat.
De gebruikelijke zwarte Terstall-humor grijnst ons al vanaf de eerste scène tegemoet, als hasj-patser Simon verschijnt met een muts met 'O.K.' erop, en voor de neus weg meldt dat-ie kanker heeft. De rol wordt met aanstekelijk plezier gespeeld door Cees Geel, die zich daarvoor een even aanstekelijk lachje aanmat. Zijn jeugdvriend Camiel, een homoseksuele tandarts, besluit de banden weer aan te halen met de zieke Simon, die in alles zijn tegendeel is.
Natuurlijk valt er ook wel wat aan te merken op de film: het haarstukje van Camiel (Marcel Hensema) is in de flashbacks naar de jaren '80 van een Hollandse knulligheid en dat Nadja Hüpscher (1972) de dochter speelt van Cees Geel (1965), roept op zijn minst vraagtekens op over de technische (on)mogelijkheid en dus geloofwaardigheid daarvan. Sommige overgangen zijn zo rücksichtslos dat ze je uit het verhaal halen. Dat de homofiele Camiel zich door een vrouw laat verleiden, is een fantasie die voor zo ver ik weet alleen aan het brein van heteromannen ontspruit. Toch krijgen Terstalls typetjes in Simon meer kans om mens te zijn dan ze ooit in een Terstall-film waren. Wat overblijft, is een warme vriendenfilm die staat als een huis.

Karin Wolfs

Simon
Nederland, 2004
Productie: Imko Nieuwenhuijs
Regie en scenario: Eddy Terstall
Camera: Willem Nagtglas
Montage: Ben Isaacs
Art direction: Gaby Hanrath
Muziek: Paul de Munnik
Met: Cees Geel, Marcel Hensema, Rifka Lodeizen, Nadja Hüpscher, Daan Ekkel, Dirk Zeelenberg, Johnny de Mol jr.
Kleur, 100 minuten
Distributie: A-Film
Te zien: op het Nederlands Film Festival en vanaf 30 september

Ellis in Glamourland

Suikerspin met goede smaak

Linda de Mol speelt een geraffineerde versie van zichzelf in Ellis in Glamourland. Regisseur Pieter Kramer (Ja zuster, nee zuster) maakte van het zoete standaardverhaal een vermakelijke komedie.

Ze is nog net geen bijstandsmoeder, maar het scheelt niet veel. Alleenstaande Ellis woont in een achterstandswijk en werkt als schoonmaakster in een sjiek hotel om in haar onderhoud en dat van haar brildragende zoontje Thijs te voorzien. Tot ze op een dag een interviewsessie met Joan Collins binnenstruikelt die in het land is ter promotie van haar bestseller 'How to marry a millionaire'. De Amerikaanse ster pocht dat ze zelfs een onbeduidend schoonmaakstertje als Ellis kan veranderen in een miljonairsvrouw. Onder het mom 'niet geschoten altijd mis' blondeert de brunette Ellis, gespeeld door Linda de Mol, even later heur haar - want 'gentlemen prefer blonds' - en loopt ze als Collins-cursiste begrafenissen, benefieten, galaparties en paardenpolowedstrijden af op zoek naar een rijke vrijgezel. Chris Tates, vooral bekend van de televisiesoap 'Rozengeur & wodka lime', duikt op als de sportieve prins Gijs op het net-niet witte paard die echter al trouwplannen heeft met een dame uit zijn eigen milieu.

Ruitjespak
Tot zover de standaardingrediënten van de feel-good rom-com die zich volgens de regels van het genre ontvouwt. Maar nou de invulling van de standaardsituaties en de bijrollen, want daarin zitten de verrassingen en het plezier die de film op een vermakelijk smakelijk niveau tillen. Joan Nederlof speelt een oversekste versie van Chazia Mourali, Jacqueline Blom, eerder te zien in de dramaserie 'Oud geld', speelt de maffe Poolse buurvrouw van Ellis, en Kees Hulst geeft als de steenrijke goeiige sukkel Meindert-Jan in ruitjespak een amusant optreden ten beste.
De grappen zijn even melig als parodieus en die mix maakt de lach in je los. Beau van Erven Dorens en Albert Verlinde becommentariëren als zichzelf in Boulevard de aankomst van Joan Collins, een setje BN-ers geeft acte de présence, Horace Cohen peilt met de Quote 500 onder de arm de marktwaarde van de gasten op een benefietgala, en Kitty - de rol van Nederlof als een van de cursisten - gooit haar ziel en zaligheid in de strijd om aan te pappen met een vent in een dure auto, om er even later achter te komen dat ze 'slechts' de chauffeur heeft versierd. Dat Linda de Mol geen geboren actrice is, daar wil je dan best even overheen kijken. Het getuigt van kiene zelfspot dat de voormalige Loveletters-presentatrice nu zelf het bruidje speelt en dat ook nog eens tegen het decor van een glamourwereldje waarin ze normaliter thuis is.
De soundtrack krijgt ruim baan met 'vette' Froger-nummers en drie versies van 'Loving you' ('is easy cause you're beautiful') zodat je na afloop zingend de straat weer opgaat. Ellis in Glamourland is een grote plakkerige suikerspin die smaakt. Het is Ja zuster nee zuster meets Liever verliefd, met Johan Nijenhuis, Alain de Levita en Linda de Mol als het commerciële brein en Pieter Kramer als de creatieve geest achter de camp. Het geheim zit hem in de combinatie van commercie en kunstzin die eens te meer aangeeft hoe achterhaald dat onderscheid zo langzamerhand is. Alleen de titel had beter Ellispoester kunnen zijn nu het verhaal meer weg heeft van Assepoester dan Alice in Wonderland.

Karin Wolfs

Ellis in Glamourland
Nederland, 2004
Productie: Johan Nijenhuis, Alain de Levita
Regie: Pieter Kramer
Scenario: Micha Alexander
Camera: Piotr Kukla
Montage: Elja de Lange
Art direction: Minka Mooren
Muziek: Martijn Schimmer
Met: Linda de Mol, Chris Tates, Joan Collins, Joan Nederlof, Tjitske Reidinga, Horace Cohen
Kleur, 100 minuten
Distributie: A-Film
Te zien: op het Nederlands Film Festival en vanaf 30 september

Verborgen gebreken

Verstrengelde levens in Schotland

Paula van der Oest filmt in Verborgen gebreken de harde gebeurtenissen zo zacht dat ze nooit als een klap aankomen.

Verborgen gebreken is de eerste film naar een boek van Renate Dorrestein, een schrijfster wier boeken niet echt filmisch zijn te noemen. Dorresteins verhalen bieden een combinatie van realisme en fantasie die lastig verfilmbaar is. Het drama schuilt onder de oppervlakte, in het hoofd, in het verleden; begin, midden en einde van een geschiedenis worden listig door elkaar gehusseld. In Verborgen gebreken loopt een meisje en haar broertje weg van haar moeder en stiefvader, op vakantie in Schotland. Ze heeft haar oudste broer van de kade geduwd. Ze verstoppen zich in de auto van een oude vrouw, die de kinderen in huis neemt.
'Dit is een onbelangrijk boek, want het gaat over de gevoelens van vrouwen in huiskamers', luidde het motto van 'Verborgen gebreken', ontleend aan Viriginia Woolf. Een vechtlustig motto maar nou niet één die aanspoort tot verfilming. Bovendien is het meer aan de stijl dan aan de plot dat je 'een' Dorrestein herkent: extreme gebeurtenissen neergeschreven in een opgewekte, vaartvolle stijl die de ergheid van alles ook weer versluiert. Het is erg, maar zwart is het niet, eerder is het vlot en vreemd.

Vochtig gras
Filmisch zijn wel Dorresteins locaties. Tenminste in boeken als 'Een sterke man' en ook 'Verborgen gebreken' die zich afspelen in haar geliefde Schotland. Harry Potterland: mist, bergen, heel groen groen. Misschien dat die locatie ook wel van der Oests eerste reden was om juist dit boek te willen verfilmen. Ze brengt de bergen, de regen, het vochtige gras graag in beeld. Het regent in de eerste scène als we in een tent op een berg kennis maken met de omineuze oudere broer Waldo van wegloopster Chris. De grond is nat en modderig in de laatste scène als de oude Agnes weerloos neerzijgt voor haar Schotse huis. Maar mooi, mistig, herfstig Schotland wordt toch nergens meer dan een decor voor gebeurtenissen die maar geen dieper verband met elkaar aan willen gaan. Er is een gekwetst meisje en er is een gekwetste oude vrouw. Van de oude vrouw zien we in flashbacks de herinneringen die zich ongewild aan haar opdringen; romantische beelden van een ogenschijnlijk gelukkiger maar soms ook raadselachtig verleden met haar geliefde oudere broer.
Van het meisje hebben we gezien dat ze met haar oudste broer een moeilijke, waarschijnlijk incestueuze verhouding had. Is de opzet nu mooie incest versus kwalijke incest? Het blijft gissen waar de filmmaakster met de verstrengeling van deze levens heen wil. Aan de acteursregie ligt het niet. Henny Orri is heel goed als de oude weerbarstige Agnes die langzaam haar verlatenheid onder ogen ziet. En ook het meisje is overtuigend: koppig, bijdehand, naïef. Er gebeurt genoeg (een ongeluk, een moord, een glazen oog dat uit de oogkas valt) maar toch wordt de film een beetje saai op den duur. Misschien is het de stijl. Wat er gebeurt is hard, maar van der Oest filmt zacht. Warme kleuren in de flashbacks, terughoudendheid in het heden. Na al het vreselijke wat er is gebeurd gaan de vrouwenlevens weer uiteen. Door een raam mag je in een huiskamer nog een bitter 'happy end' bespieden als in de klassieke Hollywood-melodrama's. Maar die bitterheid bijt niet, hij bevreemdt eerder. Waar ging deze film nu over? Over herinnering? Incest? Het leven? Alles?

Jann Ruyters

Verborgen gebreken
Nederland, 2004
Productie: Jacqueline de Goeij, Bob Last
Regie: Paula van der Oest
Scenario: Tamara Bos
Camera: Bert Pot
Art direction: Ursula Cleary
Muziek: Fons Merkies
Met: Henny Orri, Priscilla Knetemann, Erik van der Donk, Monic Hendrickx
Kleur, 103 minuten
Distributie: Independent
Te zien: op het Nederlands Film Festival en vanaf 28 oktober

Nederlands Film Festival
Het Nederlands Film Festival vindt plaats van 22 september t/m 1 oktober in Utrecht. Kaartverkoop: Festivalpaviljoen op het Neude. Informatie en reserveren: 030-2322684, www.filmfestival.nl

Speciale programma's:
* In the picture - Jeugdsterren, Paul Verhoeven en animatiefilmer Nico Crama
* Re:visie
* Gast van het Jaar: Jean van de Velde
* De keuze van Theo Maassen
* Hommage aan Wim Verstappen
* Oeuvre-overzicht Lily Rademakers
* Dagprogramma's voor studenten
* Vakspecial camera
* Holland Film Meeting

Naar boven