Filmmuziek - november 2004, nr 260
Musica Cubana
De kruk van de pianist piept en kraakt. Het geluid verleent iets authentieks aan 'Fiebre de ti', een van de nummers die in Musica Cubana van German Kral de revue passeren. Een geruststellend geluid voor iedereen die een hekel heeft aan ingeblikte muziek, omdat je hoort dat hier echt wordt gemusiceerd. Wat je natuurlijk ook kunt zien: de drie musici, behalve de pianist en een trompettist ook zanger El Nene, spelen echt samen, zonder hoofdtelefoons en met ouderwets ogende microfoons. Maar wacht - dat toetsenwerk strookt niet altijd met wat we horen. De lippen van de zanger kunnen de woorden niet altijd bijhouden. Inderdaad: hier wordt geplaybackt. Of we horen een andere opname dan we zien. Het spel dat de documentaire expliciet met de werkelijkheid speelt - Kral doet er niet moeilijk over dat de meeste scènes zijn geënsceneerd - blijft dus niet tot het beeld beperkt. Terwijl de film Havana als één grote muziekschool voorstelt is lang niet elk concert of gejam even overtuigend spontaan. Zelfs het eerste optreden van levende legende Pio Leiva is ook akoestisch in scène gezet: zijn oude mond beweegt trager dan zijn tekst, en ook de band zit er soms naast. In een van de jamsessies heeft zanger El Nene opeens andere kleren aan. Maar dat geeft alleen zolang je denkt dat de film een onopgesmukt, uit het leven gegrepen portret schetst van de Cubaanse muziekscene; niet wanneer je van een documentaire verwacht dat hij de werkelijkheid helpt op het witte doek nog werkelijker te worden. Voor de onwrikbare puristen is de bijbehorende cd de eigenlijke documentaire. Van track tot track hoor je dat de son, de traditionele Cubaanse muziek, nog steeds springlevend is, zoals ook de film je wil doen geloven met zijn dunne verhaaltje over een taxichauffeur die een band met de beste jonge musici van Havana formeert. Met bijdragen van Leiva en (aanstormende) grootheden als Los Van Van, Osdalgia en de Chiki Chaka Girls is er aan overtuigend gehiphopte, verjazzte en opgepopte son geen gebrek. Zelfs een Buena Vista Social Club-kraker als 'Chan Chan' doet het goed met elektronische beats en een rappende (!) Leiva. En ja hoor: ook het krakende krukje doet mee op de cd.
Timba Records
Liefdesmuziek
Een liefdesfilm kan niet zonder muziek. Bij drie recente films over de liefde - echte liefde, vergeten en weer hervonden liefde, eeuwige liefde, vergalde liefde - speelt telkens de muziek het romantische spel gedreven mee: van flirt tot definitieve breuk. En dan niet met kwinkelerende harpjes en hartverscheurende violen, maar met wijze-lesteksten, nostalgische melodiën en walsen voor een nacht.
Natuurlijk begint het allemaal met wat oogcontact, en dan volgt al snel het eerste gesprek, in de trein: zij wil alles van hem weten, hij durft niets terug te zeggen. Aan componist Jon Brion is deze scène uit Michel Gondry's Eternal sunshine of the spotless mind wel besteed. Zeg iets, doe iets!, knorren de houtblazers tegen Joel, maar telkens wanneer het gesprek stokt verliezen ook de instrumenten hun adem, gaat het allemaal net niet zoals het zou moeten gaan. Maar Clementine krijgt toch haar zin, hij belt haar 's avonds op - een wiebelig maar ook standvastig gitaardeuntje klinkt mee door de hoorn - en dezelfde nacht hebben ze hun eerste afspraakje, op de bevroren rivier. Daarbij klinkt aanvankelijk geen muziek, en wat Joel en Clementine betreft zou dat ook niet nodig zijn geweest: ze hebben duidelijk genoeg aan elkaar. Alleen het ontroerde publiek moet nog een extra duwtje krijgen naar de volgende scène, die zich veel later afspeelt, wanneer alles voorbij is. Of nog moet beginnen. Clementine heeft Joel uit haar geheugen gezet, dus rest hem niets anders dan hetzelfde te doen. Weg met dat ene bijzondere bandje dat ze buiten beeld vast en zeker ontelbare keren hebben meegezongen. Zo komt al die tape dus op straat terecht: meters en meters liefdesverdriet. Wat er nu precies op dat bandje staat horen we later alsnog: Beck's cover van het nummer 'Everybody's gotta learn sometime' van The Korgys: 'I need your lovin'/Like the sunshine/Everybody's gotta learn sometime.' Iedereen moet leren dat je verslaafd aan iemand kunt raken. Dat elk lullig liefdesliedje kan klinken als Haar of Zijn naam. Dat vergeten onmogelijk is; er zal altijd wel een radiostation of film zijn waar dat liedje weer voorbijkomt.
Eternal sunshine of the spotless mind.
Misschien was hun eerste echte ontmoeting ook niet in de trein, maar op een Italiaans strand. Het gonsde toen van de stroperige chansons con amore, en nu kan zij niet terugdenken aan die tijd en aan de man die hij was, zonder die muziek te horen. Zelfs niet wanneer zij, zoals in François Ozons nieuwste film 5 x 2, op het punt staat de scheidingspapieren te tekenen. Als Marion, een van de hoofdrolspelers in 5 x 2, aarzelt, dan komt dat omdat ze een van die liedjes, het mooiste, het meest valse en waarachtige, niet uit haar hoofd kan krijgen, en omdat elke regel de details van dat moment oproept. Daarom besluit Ozon elk hoofdstuk van zijn achterstevoren verteld liefdesverhaal met zo'n zwierig georkestreerd Italiaans chanson. Hoe dichter we bij de laatste, eerste fase komen, die van het Italiaanse strand, de zee, hoe betekenisvoller die muzikale conclusies worden. De enige keer dat we Marion en Gilles thuis muziek zien luisteren, hun relatie is al behoorlijk bekoeld, draaien ze een plaat van Paolo Conte. Zolang je haar kunt horen, zelfs al is het in een taal die je nauwelijks verstaat, verdwijnt de liefde niet. Niet echt. 'Ho capito che ti amo/ quando ho visto che bastava/ un tuo ritardo/ per sentir svanire in me/ l'indefferenza/ per temere che tu/ non venissi piú.'
Het draaien of spelen van een liedje kan dan ook een wensgebed zijn. Zeker wanneer het een liedje van jezelf is, speciaal voor Hem of Haar geschreven. Hoe vaak heeft Celine zich met haar gitaar teruggetrokken, voordat ze in Richard Linklaters Before sunset eindelijk haar Jesse tegenover zich heeft zitten? Hoe snel na hun ontmoeting in Wenen, die negen jaar lang hun enige ontmoeting zou blijven, schreef ze hun zoete 'Waltz for a night'? Let me sing you a waltz/ Out of nowhere, out of my blues/ Let me sing you a waltz/ About this lovely one night stand.' 'Je hebt m'n naam er nu snel even tussengepropt', zegt Jesse lachend, onderuitgezakt op haar bank. Natuurlijk maakt hij een grapje. Echte liefde kun je horen.
Hollywood Records (Eternal sunshine of the spotless mind), RCA (5 x 2), Milan (Before sunset)
Kevin Toma
