Thuiskijken - november 2004, nr 260

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films opnieuw uitgebracht op DVD.


Moon-rak transistor
Pen-Ek Ratanaruang
Waneer noem je een film 'exotisch'? Als het verhaal zich afspeelt in de jungle of woestijn, als er wonderlijke, maar aandoenlijke rituelen in voorkomen? Moon-rak transistor is een werkelijk exotische film, echter niet vanwege vreemde gewoonten of de overweldigend, haast sensueel gefilmde natuur. Deze film is uitheems omdat je nooit weet wanneer hij kitsch wil zijn of bloedserieus is, wanneer iets is bedoeld als poëtisch of als vette camp. Dat is waarschijnlijk minder de schuld van onze onbekendheid met de Thaise (film)cultuur dan van het eigenzinnige, volstrekt authentieke talent van regisseur Pen-Ek Ratanaruang (
6ixtynin9, Last life in the universe). Moon-rak transistor is een mierzoet romantisch melodrama met sentimentele liefdesliedjes, maar ook een film over meedogenloze uitbuiting, aanranding en stront. Hoofdpersoon Pèn is een wat sullige dromer die op de locale kermis liefdesliedjes zingt voor schattige Sadao, het mooiste meisje van het dorp. Net als ze zijn getrouwd en hun eerst kindje verwachten, slaat het noodlot toe, zoals dat gaat in melodrama's. Pèn belandt achtereenvolgens in het leger, in dienst van een smerige muziekmanager, op een halve slavenplantage en in de bak. Hij blijft al die jaren zijn treurige ballades zingen, toegejuicht op een podium of onder vuur in een loopgraaf. Maar zal hij ooit zijn geliefde nog zien? Vooral in de muzikale scènes neigt Moon-rak transistor naar campy kitsch, maar de toon van de film is verder onsentimenteel, eerder meedogenloos. Regisseur Ratanaruang hanteert een radicale, vrije filmstijl waarin genres, stemmingen en tempo nonchalant maar uiterst trefzeker worden afgewisseld. Alsof elke scène een nieuwe film aankondigt. Tedere en verstilde, haast saaie scènes volgen op kleine explosies van venijnige actie, razendsnelle montage en opzwepende percussie. Dat maakt Moon-rak transistor een bijzonder originele, fascinerende kijkervaring - een film om bewonderend naar te kijken. Maar er van houden, je overgeven aan het melodrama, mééleven met de willoze Pèn en pruilerige Sadao, dat is een stuk moeilijker.
Rik Herder
Te koop en te huur op dvd (Total Film Home Entertainment)

Moon-rak transitor.


Kurosawa collectie 2
Akira Kurosawa
Met het tweede deel van 'De Kurosawa collectie' is opnieuw een reeks toptitels uit het ongeëvenaarde oeuvre van 'de keizer' samengevoegd in een fraaie box, al valt de aftrap technisch gezien wat tegen: de kopie van Drunken angel (1948), een weemoedige vertelling over de vriendschap tussen een alcoholistische dokter (de briljante Takashi Shimura) en een aan TBC stervende gangster (Toshiro Mifune), bevat opvallend veel krassen, kabels en vlekken. Een digitale poetsbeurt was wellicht geen sinecure geweest, maar had het plezier van de kijkervaring aanzienlijk vergroot. Gelukkig ziet Rashomon (1950), Kurosawa's internationale doorbraak en vanwege de afwijkende vertelstructuur een trendsettend werk, er vlekkeloos uit. En de film zelf - over vier tegenstrijdige visies op een moord- en verkrachtingszaak - is nog steeds een staaltje cinema van Dostojevskiaanse proporties. De Tohoscope-productie The hidden fortress (1958) staat vooral te boek als George Lucas' onverhulde inspiratiebron voor
Star wars en dat is jammer, want dit is een van Kurosawa's warmste en meest onderhoudende samoeraifilms. Het verhaal over een prinses die met enkele begeleiders door een vijandig gebied trekt is bovendien niet gespeend van gortdroge humoristische terzijdes. Net als bij de vorige box, waarin het minder bekende maar tot het bot ontroerende Ikiru de uitschieter was, is het klapstuk van deze editie een van Kurosawa's meest onderschatte films: High and low (1963). De thriller is opgedeeld in twee stukken. Het eerste (dat zich grotendeels in één ruimte afspeelt) vertelt over de ontvoering van het zoontje van schoenenfabrikant Toshiro Mifune, die met het losgeld op de proppen komt. Dan blijkt dat de zoon van zijn chauffeur het gekidnapte ventje is. In het afsluitende deel wordt de kidnapper opgejaagd en opgepakt, waarna Mifune hem in zijn dodencel opzoekt. De kwestie 'hoeveel is een mensenleven waard?' die de twee stukken verbindt wordt met een glansrol van Mifune, fotografie in kamerbreed Tohoscope en een ragfijne montage op prikkelende wijze gebracht. Helaas bevat de print enkele storende gevallen van digitale ruis. Tevens moet het ontbreken van interessante extra's zoals trailers, documentaires of commentaarkanalen als een tekortkoming worden ervaren. De vier films zijn monumenten van de Japanse cinematografie en hadden daarom wel wat extra aandacht verdiend.
Mike Lebbing
Te koop op dvd (Total Film H.E.)


Shirley Temple reeks
Stephen Avery e.a.
Shirley Temple-fans krabben zich misschien achter de oren bij de vier films met het jaren dertig-kindsterretje die nu in een Nederlands/Belgische editie op dvd verschijnen. Monter vermeldt de inlay dat het kléurenfilms zijn, maar het betreft ingekleurde versies. Puristen kunnen beter in Amerika de zeven films bestellen die daar onder de noemer 'The Shirley Temple collection the early years' werden uitgebracht, in het originele zwart-wit. Our little girl (Stephen Avery, 1935), Stowaway (Ching-Ching) (William A. Seiter, 1936), The poor little rich girl (Irvin Cummings, 1936) en Captain January (David Butler, 1936) zijn allen variaties op wat later de beroemdste film met de olijke krullenbol zou worden: The little princess uit 1939. Het recept: klein meisje, bij voorkeur weeskind, eenzaam, op weg naar kostschool of pleeggezin beleeft exotische avonturen met circusartiesten, of matrozen, of allebei. Aan het einde komt ze terecht bij de mensen die echt van haar houden, of dat nu haar toch nog levende natuurlijke ouders zijn, of liefdevolle pleegouders. Het is ongelooflijk dat de aloude kinderangst eigenlijk een weeskind te zijn, geadopteerd, of te wonen bij mensen waarvan je denkt dat ze niet van je houden, zo'n 10 jaar lang zo extensief geëxploiteerd kon worden met de kleine Shirley (1928) in de hoofdrol. Maar op een gegeven moment was het puppyvet verdwenen en de knuffeligheid eraf. Misschien is het tegenwoordig moeilijk om te begrijpen dat haar eeuwige motto 'Sparkle, sparkle' voor talloze Amerikanen in de jaren van de Depressie inderdaad een lichtpuntje was. Hoe klein ze ook was, film na film overwon ze talloze obstakels en gemeneriken. Zo werd ze een icoon voor de kleine man die zich na de beurskrach van 1929 ook verweesd en in de steek gelaten voelde. Dat ze het vooral van haar schattigheid moest hebben, bleek wel toen Judy Garland en niet zij de hoofdrol kreeg in The Wizard of Oz. Daarin kwam het op écht zingen aan, en niet op zo'n net onder de toon zwevend schetterstemmetje dat Amerikaanse meisjes die het in de showbiz willen maken nog steeds zo goed kunnen imiteren: "You gotta eat your spinach, baby!"
Dana Linssen
Te koop op dvd (20th Century Fox Home Entertainment)


Spartan
David Mamet
Zijn fans roemen theatermaker, scenarist en regisseur David Mamet vooral om diens venijnige dialogen. In
Glengarry Glen Ross en Wag the dog legde de Amerikaan zijn acteurs inderdaad scheermesjes-scherpe zinnen in de mond. Maar Mamet is ook een schrijver die moeiteloos spannende actiescènes en ingenieuze plots uit zijn pen laat vloeien, zoals hij bewees met de scripts van The untouchables en het door hemzelf geregisseerde The Spanish prisoner. In de thriller Spartan is Mamet vooral een man van daden. Zonder plichtplegingen dompelt hij de kijker onder in een wervelende plot, waarover eigenlijk alleen mag worden verklapt dat Val Kilmer als niets ontziend commando betrokken raakt bij de koortsachtige zoektocht naar een vermist meisje. Het dvd-hoesje verklapt helaas veel meer over de toedracht, zodat het aanbeveling verdient de blurb ongelezen te laten. In duizelingwekkende vaart ontrolt zich een cynische politieke intrige, waarbij links en rechts slachtoffers vallen. Tegen de tijd dat Kilmer en de kijker doorhebben wat er werkelijk aan de hand is, kun je je eigenlijk alleen nog maar verbazen over zoveel rottigheid in onze wereld. De manier waarop Mamet zijn personages van de ene in de andere hachelijke situatie laat rollen doet denken aan de hectiek van '24'. Maar anders dan de succesvolle tv-serie met Kiefer Sutherland blijkt de plot van Spartan na afloop niet te zijn gebouwd op drijfzand. Bovendien probeert Mamet het niet geforceerd spannend te houden met het - op zich overigens best enerverende - adhd-stijltje van '24'. In plaats daarvan houdt hij de kijker bij de les met een directe cameravoering, spaarzame maar altijd relevante dialogen en sterk acteerwerk van Kilmer, Ed 'Al Bundy' O'Neill, Derek Luke en een kort maar krachtig optreden van Mamet-getrouwe William H. Macy.
Fritz de Jong
Te koop en te huur op dvd (Dutch FilmWorks)


Kassablanka
Ivan Boeckmans & Guy Lee Thijs
De voortekenen stemmen nieuwsgierig: de titel van dit Antwerpse drama over de spanningen tussen allochtonen en extreem-rechtse Vlamingen in een multiculturele wijk is ontworpen met twee heuse SS-tekens. Er is de aanprijzing 'Meer culot dan pakweg de laatste dozijn Vlaamse filmkes samen... een opgestoken middelvinger van een film'. En de film is ook nog eens geschreven, geproduceerd en mede geregisseerd door Guy Lee Thijs. En die zou je sinds exploitatiefilms als Cruel horizon en vooral het schunnige De potloodmoorden niet associëren met fijnzinnige bespiegelingen over de allochtone medemens. Daarvan is in Kassablanka (2002) dan ook geenszins sprake. De rode draad van het verhaal - de onmogelijke liefde tussen de zoon van een Vlaamse nationalist en de dochter van een moslimfundamentalist - dient hier om de kortzichtigheid en uitzichtloosheid van beide denkbewegingen onverbloemd te tonen. De Vlaamse vader is een gewelddadige racist, de Marokkaanse patriarch ziet Belgen als imbecielen en wil zijn dochters tegen de 'varkens' beschermen. De boel wordt op de spits gedreven door de gebeurtenissen te laten plaatsvinden in de aanloop naar 'Zwarte Zondag', toen éénderde van de Antwerpenaars op het Vlaams Blok stemde. De stroom aan plat-Antwerpse krachttermen die daarbij de revue passeert doet in Nederlandse oren vrij exotisch (en soms hilarisch) aan. Al is het acteerwerk van wisselende kwaliteit en bezorgen de exploitatie-elementen (Thijs' vaste porties seks en geweld ontbreken niet) de film een wat ranzige ondertoon, het gebrek aan politiek correctheid doet in het geval van Kassablanka bevrijdend aan. Zwart, wit, of pimpelpaars, iedereen krijgt er in deze film van langs, en zo hoort het ook. Als extra's zijn een amusant radio-interview, een 'making of' en twee korte films van Ivan Boeckmans toegevoegd.
Mike Lebbing
Te koop en te huur op dvd (De Filmfreak)


Ook op dvd:

Lost in translation
Lost on location heet het videodagboek dat Sofia Coppola en haar inmiddels ex-man Spike Jonze in Japan draaiden tijdens de opnamen van Lost in translation, en dat nu op de dvd van Coppola's tweede film is opgenomen. Daarin is nog niets te merken van de huwelijksperikelen, die naar het schijnt aanleiding waren tot het maken van hun beider meest recente films. Verder een interview met Bill Murray, die ook 'off set' aan één stuk door aan spraakverwarringen leed, en een handvol verwijderde scènes, waaronder diezelfde Murray tijdens een opvallend potje aqua-joggen.
(Te huur en te koop op dvd, A-Film)
Dana Linssen

Hukkle
Wie hoopt dat de Hongaarse regisseur György Pálfi op het commentaarkanaal het cryptische einde van zijn prachtfilm Hukkle ontrafelt, komt van een koude kermis thuis. Hij en de cameraman halen vooral herinneringen op aan de massale gang naar de wc na een lange opnamedag. Of ze maken grappen over het lieveheersbeestje dat zoek raakte, zodat ze naar een andere met dezelfde stippen moesten zoeken. Boeiender dan hun commentaar is de 'making of', die zich ontpopt tot een autonome documentaire over de bewoners van het Hongaarse dorp waar de film is opgenomen.
(Te huur en te koop op dvd, Moskwood)
Mariska Graveland

Salomé
Verantwoorde kitsch, mediterrane passie en uitbundige dansregistraties zijn vanouds hoofdingrediënten in de films van Spanjaard Carlos Saura. In het half documentaire Salomé volgt Saura balletdanseres en choreografe Aída Gómez, van 1998 tot 2001 artistiek leider van het Nationale Ballet van Spanje. In de studio en op toneel zien we haar in het eerste half uur van de film bezig met het instuderen van een met barokke symboliek doordrenkte balletversie van het bijbelverhaal over Salomé, de verwende koningsdochter die zoals bekend Johannes de Doper de kop kostte. De rest van de film is een integrale registratie van het ballet, in de gebruikelijke gladde, maar zeer dansante Saurastijl. De fans weten genoeg.
(Te koop en te huur op dvd, De Filmfreak)
Fritz de Jong

Die Reise nach Kafiristan
Bonusmateriaal wordt bijna hoofdmoot op de overvloedig gevulde 'Special limited edition' van de roadmovie Die Reise nach Kafiristan. Waar de speelfilm van van de Zwitserse gebroeders Fosco en Donatello Dubini vooral gaat over de verhoudingen tussen schrijfster Annemarie Schwarzenbach en etnologe Ella Maillart, daar staan op de tweede schijf de in zwart-wit en kleur gedraaide filmopnamen centraal die Maillart zelf in 1939 maakte van haar reis met geliefde Schwarzenbach naar Afghanistan. Een bloemlezing uit Schwarzenbachs reisverhalen, een portret van de schrijfster en een verzorgde 'making of' van de film van de Dubini's versterken de indruk dat het hier om een academisch verantwoorde uitgave gaat, in plaats van de zoveelste met extraatjes opgeleukte dubbel-dvd.
(Te koop en te huur op dvd, Moskwood)
Fritz de Jong

Troy
Zo rijk als Die Reise nach Kafiristan is opgetuigd met extra's, zo mager pakt de speciale dubbeldisc-versie van het heldenepos Troy uit. Op zich zijn de korte bonusreportages niet eens onaardig. Zo leren we dat speren en botte zwaarden de voorkeur genoten boven moderner en scherper wapentuig, terwijl de set designers er geen geheim van maken dat het Troje zoals het er volgens moderne archeologen moet hebben uitgezien te bedompt en te saai was om overeind te blijven in een filmepos. Om toch met een imposante stad op de proppen te komen speelden de makers leentjebuur bij protseriger ingestelde culturen. Curieus is een driedimensionaal pantheon, waarin iets verteld wordt over twaalf Griekse goden, en hun aandeel in de Trojaanse oorlog. Opmerkelijk genoeg zijn de goden in Wolfgang Petersens film juist helemaal weggelaten. Waarom hij die keuze maakte krijgen we helaas niet te horen: een commentaarspoor bij de film ontbreekt jammerlijk.
(Te koop op dvd, Warner)
Fritz de Jong

Naar boven