Thuiskijken - juli/augustus 2005, nr 268

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films opnieuw uitgebracht op dvd.


Italo-western box
Sergio Sollima

Volgens een hardnekkige misvatting maakte alleen Sergio Leone interessante spaghettiwesterns en presteerden zijn Italiaanse vakbroeders ver onder de maat. De kenners weten beter en spreken van 'de drie Sergio's': naast Leone waren ook Sergio Corbucci (The great silence) en Sergio Sollima meesters van het genre. Sollima's insteek was uitgesproken politiek en hij voorzag zijn westerns van veel vaart, doortimmerde scenario's en grote technische kwaliteiten. In La resa dei conti/The big gundown (1966) toont Sollima hoe macht corrumpeert, middels een boeiend verhaal over premiejager Lee Van Cleef, die tot zijn schande ontdekt dat de arme Mexicaan (Tomás Milian) die hij opjaagt, helemaal niet schuldig is aan de verkrachting van een minderjarig meisje. Het spoor leidt juist naar de politici die hem op pad stuurden. Faccia a faccia/Face to face (1967) is Sollima's meesterwerk, een complexe en zeer sterk geacteerde vertelling over armoede, geweld en het opkomst van het Amerikaanse kapitalisme. Gian Maria Volonté (als een pacifistische leraar) en Milian (als roekeloze misdadiger) raken door elkaar geobsedeerd en wisselen hun morele codes uit, met uiteraard tragische en gewelddadige consequenties. Corri, uomo corri/Run man run (1968) tenslotte is een soort remake van La resa dei conti, met het verschil dat er hier meer elementen van de avonturenfilm en de 'commedia all'Italiana' te bespeuren vallen. Al met al een toptrio, schitterend in Scope geschoten door de onvolprezen Carlo Carlini en voorzien van meeslepende soundtracks van Ennio Morricone. Deze Duitse box mag er zijn: de films zien er pico bello uit, bevatten Engelse ondertitels, er is een extra schijf vol puike extra's en de box laat zich fraai openklappen als een soort pretpakket. Bovendien is een handzaam boek ('Leichen pflastern seinen Weg') toegevoegd, waarin connaisseur Ulrich P. Bruckner in 250 bladzijden honderden spaghettiwesterns bespreekt. Werkelijk, een geschenk uit de hemel voor spaghetti-afficionado's, maar ook een uitgelezen kans voor de leek om drie monsterlijk onderschatte westerns van Italiaanse makelij aan een cinefiel onderzoek te onderwerpen.
Mike Lebbing
Te koop op dvd (Koch Media, import)


Helter skelter
John Gray
Is er al niet genoeg gezegd, geschreven en gefilmd over Charles Manson? Geen gekke vraag nu opnieuw een dvd over 'Charlie', 'The Family' en de Tate-moorden is verschenen. Maar het antwoord is 'nee'. CBS maakte in 1976 een tv-film over de Tate-moorden, maar daarin ging alle aandacht naar het politieonderzoek. De moorden veroorzaakten in 1969 zoveel onrust dat CBS ook zeven jaar later nog besloot een 'steriel en procedureel' verslag van de gebeurtenis te produceren, vertellen regisseur John Gray en producer Mark Wolper in het commentaar op hun dvd. Zesendertig jaar na dato is de tijd blijkbaar rijp om wat dieper te gaan. En dan is de onvermijdelijke vraag: hoe kreeg Manson zijn volgelingen zover een brute slachting uit te voeren? Dat het volgelingen zijn, is onmiskenbaar: 'Charlie is Jezus', verklaren ze, en: 'Ik zag hem een dode vogel aanraken en toen vloog de vogel weg.' Zelfs tijdens de rechtszaak - die in de film veel aandacht krijgt - blijft bijna iedereen achter Manson staan. Geef geïsoleerde, verongelijkte jeugd een gevoel van thuis, mix wat religieuze elementen in het verhaal, beetje laten sudderen, en ze doen alles wat je zegt. Zou je denken. Maar The Family bestond niet uit idioten. Behalve Manson, die het grootste deel van zijn leven vast zat, waren het kinderen uit de blanke middenklasse die niettemin konden worden overgehaald om extreme daden te begaan. Dat was in 1969 nog het meest verontrustende voor de buitenwereld. Zoals de psychologische experimenten van Stanley Milgram dat in 1962 ook waren: blijkbaar kon iedereen een monster worden door op de juiste knoppen te drukken. Manson zelf had ergens op weg naar volwassenheid wel een flinke kortsluiting in de bovenkamer gehad: hij was ervan overtuigd dat The Beatles in hun nummer 'Helter skelter' hem de opdracht gaven een rassenoorlog te starten zodat zwarte Amerikanen zich van hun blanke overheersers konden ontdoen. Dat vertelde hij de rest van The Family in ieder geval. Maar in feite draaide zijn hele verhaal om zelfverheerlijking. Ondanks onderhoudend acteerwerk van Jeremy Davies (
Dogville, Solaris, 29 Palms) zijn het vooral de interesse in Mansons manipulatieve vermogens en de Tate-moorden als historische gebeurtenis die de spanning erin houden. Voor de freaks: Steven Soderbergh castte Davies voor Solaris op basis van de repetitietapes die hij voor Helter skelter maakte. Die zijn als extraatje op de dvd meegenomen.
Ronald Rovers
Te koop op dvd (Warner Home Video)


Le sacre du printemps
Oliver Herrmann
Igor Stravinsky mopperde ooit dat hij een diepe minachting koesterde voor mensen die met hun ogen dicht naar muziek luisterden. Volgens hem kon je muziek alleen ten volle bevatten als je er de bewegingen en gebaren van het menselijk lichaam bij zag. En daarvoor moest je actief je ogen gebruiken. Die omarming van het visuele was bijna een open invitatie aan filmmakers om Stravinsky's evocatieve muziek in hun producties op te nemen. Wel tegen een passende betaling uiteraard, want de Rus was flink op de penning. Walt Disney zag als een van de eersten het filmische potentieel van Stravinsky's revolutionaire balletcompositie 'Le sacre du printemps' uit 1913. In zijn ambitieuze muziekfilm Fantasia (1940) nam hij een van de meest ritmische fragmenten op uit de Sacre, zij het in een orkestbewerking waarin de scherpste randjes waren afgeslepen. Dan is de uitvoering die de Berliner Simphoniker in 2003 opnam heel wat krachtiger. Aangevoerd door topdirigent Simon Rattle namen de Berlijners de Sacre op als begeleiding van een 'zwijgende film' van Oliver Herrmann. Eigenlijk was het andersom: de Duitse fotograaf en filmmaker wilde een visueel begeleidingsstuk maken bij Stravinsky's meesterwerk. Herrmann, die vlak voor de première op de Berlinale op veertigjarige leeftijd overleed aan suikerziekte, maakte eerder een operaverfilming en twee muziekfilms op composities van Schonberg en Schumann. Ondanks die specifieke ervaring legt hij in zijn Sacre niet echt een verrassend gevoel voor ritmiek en klankkleur aan de dag. De film begint aardig, met een aan de oude videokunst van Jaap Drupsteen herinnerend tafereel waarin een wispelturige zwarte godin enkele mensen neerplant in een anonieme stad. Daar volgen we drie verloren personages: een rouwende weduwe van in de veertig, een neurotische hersenchirurg en een zelfdestructieve jongedame die verslaafd is aan anonieme seks. Uiteindelijk treffen de dolende zielen elkaar bij een louterend Caribisch ritueel, de Santería. Dat leek Herrmann wel toepasselijk omdat Stravinsky zijn Sacre tenslotte ooit baseerde op een heidens offerritueel. De kitscherige theatraliteit van Herrmanns naar overgesubsidieerde staatsopera riekende ritueel doet echter op geen enkele manier recht aan Stravinsky's mysterieuze compositie. Geef mij dan toch maar liever de dinosaurussen die er in Disney's Sacre zo lekker geanimeerd op los mochten stampen.
Fritz de Jong
Te koop op dvd (Total Film HE)


Riding giants
Stacy Peralta
Tijdens de skateboardrage van de jaren zeventig behoorde Stacy Peralta tot de elite. Hij was een van de jongens die niet alleen geweldig konden skaten, maar die er ook geweldig goed voor werden betaald om hun stunts aan het publiek te tonen. In Skateboard madness (1980) werden Peralta's capriolen doorsneden met archiefmateriaal (inclusief veel slow motion), tekenfilmpjes, klei-animatie en vette rocknummers, met een zeer onderhoudende skatefilm als resultaat. Het is een stijl die Peralta zelf als regisseur aanwendde voor de nog betere skatedocu
Dogtown and Z-Boys (2001), en die hij opnieuw gebruikt voor Riding giants. Hierin wordt de ontwikkeling van de surfsport gevolgd vanaf de eerste Hawaiiaanse surfers in de zeventiende eeuw via pionier Greg Noll tot tenslotte de beste surfer aller tijden, megaster Laird Hamilton. Peralta concentreert zich op het big wave-surfen (het gebruiken van alleen de allerhoogste golven) en gebruikt daarbij heel veel archiefmateriaal en nieuw opgenomen film, dat ritmisch en zeer strak met bekende rocknummers is verweven. Zo ontstaat een fraai tijdsdocument over surfen als een tegencultuur van de jaren vijftig. Er valt te zien hoe de mannen destijds de angstaanjagend hoge North Shore op Hawaii bedwongen, en dan voor de kick en niet voor het geld: ze waren straatarm en leefden als ware rebellen, 'ongeveer zoals in Jack Kerouacs On the road, maar dan met veel plezier'. Veel beroemde surfers komen aan het woord, waaronder natuurlijk ook John Milius, die met Big Wednesday een mooie surffilm annex coming-of-age drama maakte. Natuurlijk zijn de beelden (en dan met name die van Hamiltons ongeëvenaarde surfwerk) zeer spectaculair, mede omdat er valt te zien hoe levensgevaarlijk deze sport is. Peralta heeft een liefdevolle docu gemaakt over een prachtsport, maar levert eigenlijk vooral een adrenalinestoot van formaat af. Surf's up!
Mike Lebbing
Te koop en te huur op dvd (A-Film)


Jan Dara
Nonzee Nimibutr

De roman waarop deze Thaise film is gebaseerd mocht bij het verschijnen in 1966 dan een schandaal veroorzaken, de erotiek in deze verfilming doet dat zeker niet. Daarvoor is het allemaal te soft. Maar het was vast niet alleen de incidentele blote borst of het gekreun of de algehele losbandigheid - ongeveer iedereen doet het met iedereen - die tot rumoer leidde. Het waren misschien meer de verkrachtingen die binnen de familie, zelfs binnen het huwelijk plaatsvonden. Tegenover die onpersoonlijke seks zet de regisseur in de broeierige hitte van Thailand een sentimenteel verfilmd drama van verscheurde familiebanden en een noodlot dat al voor de geboorte van de hoofdpersoon zijn entree maakt. 'Wie kan zich het moment herinneren waarop hij zich van zichzelf bewust werd?' vraagt titelpersonage Jan zich af. Bijna niemand. Maar hij wel. En wat zag hij? Seks. Zijn moeder stierf bij zijn geboorte en zijn vader vergaf hem dat nooit. En dat liet hij voelen ook. In sneltreinvaart worden alle Freudiaanse elementen voor een seksuele afwijking geïntroduceerd. Maar die blijkt later mee te vallen. Behalve misschien dat hij seksueel wordt onderwezen door zijn stiefmoeder. Maar dat is Jan niet te verwijten. En het gebeurt tenminste met liefde. Als Jan eindelijk volwassen is, blijkt hij zijn vader met al zijn tirades en machtsvertoon niet ver te ontlopen. Het is allemaal geen verrassing want er is dat ene woord dat zijn moeder bij zijn geboorte uitsprak. Mooie beelden maar een vederlicht verhaal, terwijl de ingrediënten voor een veel broeieriger drama toch echt voorhanden zijn. Maar om die tot hun recht te laten komen, fietst de regisseur met zijn cameraman veel te snel langs alle geknakte bloemen op zoek naar die ene boom die door de bliksem is getroffen.
Ronald Rovers
Te koop op dvd (Total Film HE)


Ook op dvd:

Mercano el Marciano

Slecht nieuws voor liefhebbers van de Rode Planeet: in de nieuwe
War of the worlds wordt met geen woord gerept over de Martiaanse origine van de invasiemacht. Daarentegen bestaat er geen twijfel over de afkomst van Mercano el Marciano. In deze Argentijnse animatiefilm van Juan Antin belandt een gestrande marsbewoner in Buenos Aires. Uit heimwee ontwerpt hij een website bevolkt door virtuele marsmannetjes en -vrouwtjes, die een taaltje spreken dat het midden houdt tussen het opgewonden gebrabbel van La linea en het onnavolgbare gemompel van South Park-coryfee Kenny. De opzettelijk in een primaire stijl getekende animatie neemt een loopje met fantasieloze zakenlieden die elk aardig initiatief - zoals Mercano's virtuele planeet - voor veel geld willen omtoveren in een op winstmaximalisatie gericht ondernemingsplan. Mercano wordt erin geluisd door een grote corporatie, maar met hulp van het zoontje van de baas en een clubje geflipte activisten slaat de marsbewoner terug in een bloederige finale. Naast de amusante film bevat de dvd nog een drietal episodes van de korte, ietwat Spartaanser uitgevoerde televisiecartoons rond Mercano. Een aardig extraatje.
Te koop en te huur op dvd (De Filmfreak)

Finian's rainbow
Bij de feestelijke New-Yorkse première van Francis Ford Coppola's eerste fatsoenlijk gebudgetteerde productie, de musical Finian's rainbow (1968), staat de regisseur op het podium een in avondjurk gehesen presentatrice te woord. Zij besluit haar babbelminuutje met de opmerking 'So you decided that directing is really for you.' Bedeesd horen we Coppola nog zeggen 'I hope so', waarna hij plaats maakt voor hoofdrolspeler Fred Astaire. Onvoorstelbaar dat dit dezelfde man is die er een decennium later, na twee Godfathers en Apocalypse now, van overtuigd was dat God het persoonlijk op hem gemunt had. In zijn bewerking van de Broadway-hit 'Finian's rainbow' uit 1948 stelt Coppola zich vooral op als vakman in dienst van de studio en de sterren. Naar verluidt maakte hij stevig ruzie met topchoreograaf Hermes Pan, maar Fred Astaire (in zijn laatste grote rol), Petula Clarke en de Engelse lolbroek Tommy Steele krijgen vrij baan. Het resultaat is amusant en degelijk. Maar het zoete en gladde sprookje over een Ierse vader en dochter die neerstrijken in de Zuidelijke VS, waar ze langs magische weg raciale ongelijkheid proberen te bestrijden, demonstreert ook haarfijn waarom de grote studio's de aansluiting misten met de New Hollywood Cinema. Coppola miste de boot gelukkig niet.
Te koop op dvd (Warner Home Video)

Azumi
De maker van het voortdenderende zombie-epos Versus komt in deze stripverfilming stijlvol, maar weinig verrassend uit de hoek. De in feodaal Japan gesitueerde martial arts-film draait om Azumi, een jonge vrouw die na het uitroeien van haar familie wordt geadopteerd door een wijze meester, die haar opleidt tot huurmoordenares. Het opgeklopte melodrama en de semi-elektronisch doorpiemelende filmmuziek zijn afkomstig uit de B-categorie, maar het gestileerde camerawerk, de doordachte vechtchoreografieën en de spectaculaire montage zijn van een andere klasse: sjieker dan het voorspelbare wrekersscenario rechtvaardigt. Het scenario bevat misschien een half uur echte substantie, maar Ryuhei Kitamura probeert het op te kloppen tot een lengte van 140 minuten. Zelfs Tarantino zou daarmee niet wegkomen.
Te koop op dvd (Asiamania/Total Film H.E./A-Film)

Fritz de Jong

Naar boven