November 2005, nr 271

Simone van Dusseldorp

Sublieme boterham

Simone van Dusseldorp (1967) maakt met het bijzondere puberdrama Diep haar speelfilmdebuut. De regisseur houdt niet van compromissen. "Je moet gewoon maken wat in je leeft."

Simone van Dusseldorp.

Het lowbudget speelfilmproject 'De oversteek' van het Filmfonds en de VPRO zou wel eens legendarisch kunnen worden. Het vier films tellende project begon met Nanouk Leopolds Guernsey, dat geselecteerd werd voor Cannes. De tweede film is Diep en weer worden we verrast. Als de Oversteek-films van David Lammers en André van der Hout even sterk zijn, zullen we nooit meer zeggen dat Nederland beter is in baggeren dan in films maken. In Diep, dat gebaseerd is op de roman 'Het leven bestaat niet' van Hendrickje Spoor, bevindt het veertienjarige pubermeisje Heleen (heerlijk bot en mokkend gespeeld door de debuterende Melody Klaver) zich op de grens van 'de eerste keer'. Ze wil 'het' gaan doen, maar wat is 'het' eigenlijk? Is seks vergelijkbaar met het eten van een boterham, zoals haar gescheiden, prozaïsche moeder (Monic Hendrickx) beweert, of "een reis naar het sublieme", zoals een nogal griezelige Engelse jongen hoogdravend stelt? Puber in seksuele verwarring: we vallen er niet van achterover, maar wel van de filmstijl. Diep is consequent gefilmd vanuit de beleving van Heleen. Zelfs de kleuren passen zich aan Heleens gemoedstoestand aan. Het resultaat is dat de kijker diep doordringt in het hoofd van de puber, die zich steeds meer van haar omgeving isoleert.

We kennen je van korte films en veel televisiewerk, waaronder Otje. Hoe kwam je op het idee voor Diep?
Ik was geloof ik aan de beurt. Producent Marc Bary vroeg of ik iets zag in het boek 'Het leven bestaat niet'. Ik was zelf al vier jaar bezig met een scenario over een meisje dat ontmaagd wordt. Mijn probleem was dat ik heel traag werk en niet op negentig maar op vijftig minuten uitkwam. Ik vond dat ik niet langer moest wachten en deze kans moest grijpen. Ik wilde dat Tamara Bos het scenario zou schrijven, want zij is goed in structureren.

Wat is er met Heleen aan de hand?
Zij denkt dat ontmaagding antwoord biedt op al haar vragen. Dat denken heel veel meisjes van die leeftijd. In 'het' een keer doen zien ze de heilige graal.

Zo'n extreem subjectieve camera als in Diep zie je nooit in Nederlandse films.
Ik heb er bij de VPRO in kinderseries veel mee geëxperimenteerd. In Diep probeerden we het camerawerk eerst uit bij de scène waarin Heleens moeder een joint rookt. Eerst filmden we die gewoon in shot en tegenshot, maar het resultaat was saai. We hebben toen besloten om consequent alles door het oog van Heleen te filmen. Ik besefte dat het kon mislukken, maar dat risico nam ik.

Over joints gesproken. Diep is de eerste Nederlandse film waarin een moeder wil dat haar dochter aan de wiet gaat.
Zo ging het in de jaren zeventig. Die moederrol was voor mij belangrijk. In het scenario was ze nogal hard, maar ik wilde dat ze meer kanten had. Monic Hendrickx begreep dat. Zij speelt die moeder als iemand die haar tweede puberteit beleeft.

Het zal aan mij liggen, maar het is me ontgaan dat de film in de jaren zeventig speelt.
Oeps, we hebben toch echt geprobeerd dat in de art direction duidelijk te maken. Je ziet toch geen mobieltjes? En wat dacht je van de krullen van die moeder? Het speelt om precies te zijn in 1979.

Wat moeten we van Heleens ouders vinden? Ze lijken er niet bij stil te staan dat hun scheiding grote gevolgen heeft voor Heleen.
Ze doen hun best, maar kunnen Heleen niet bereiken. Heleens moeder wil een vriendin van haar dochter zijn, maar dat werkt niet. Welke puber wil zijn moeder als vriendin? Het probleem is dat je als puber sowieso alleen bent.

Waarom laat Heleen zich inpalmen door een enge, quasi-romantische Engelse jongen?
Als je veertien bent, val je voor de clichés over het zogenaamde echte leven. Dat herinner ik me van mezelf. Als je ouder bent, prik je erdoor heen, maar op die leeftijd vind je het geweldig als een jongen zegt dat "seks een reis naar het sublieme" is. Dat Heleens moeder seks vergelijkt met het eten van een boterham, is voor Heleen onverteerbaar. Ze wil dat seks iets heiligs is.

Je hebt op de Rietveld Academie en de Filmacademie gezeten. Welke opleiding heeft je het meest beïnvloed?
Wat mentaliteit betreft de kunstacademie. Ik heb daar geleerd dat het van binnenuit moet komen. Ik heb ooit een commercial gemaakt voor een kleine zorgverzekeraar. Onder de beelden had ik vioolmuziek gezet. Tijdens de viewing merkte een man op dat violen hem altijd aan de jodenvervolging deden denken. Fuck, dacht ik, zet er maar onder wat jullie willen, maar dit doe ik nooit meer.

Jos van der Burg