De geruchtenmachine - november 2005, nr 271


Te weinig klompen?

Direct na de uitreiking van de Gouden Kalveren voor Beste Speelfilm en Beste Montage aan
Paradise now - en de nominaties voor Beste Regie, Beste Scenario en de KNF-prijs, ontstond tijdens het Nederlands Film Festival enige commotie rond de Nederlands/Israëlisch/Frans/Duitse coproductie van regisseur Hany Abu-Assad. Had het Nederlands Film Festival de film wel mogen opnemen in de competitie? Ja, zegt het festival want de film komt aan de vereiste 14 van de 29 punten. Festivaldirecteur Doreen Bonekamp: "Ook als ik zo mager mogelijk tel, kom ik steeds op 14 punten uit." Het spant erom: Nederland is hoofdproducent, er is een Nederlandse regisseur en er was een Nederlandse scenarioschrijver bij betrokken. Allemaal goed: 10 punten. De beeldmontage zou Nederlands zijn, ook goed voor 1 punt. Het scenario kreeg een realiseringsbijdrage van CoBo/Stifo/Filmfonds: 1 punt. Er zouden meer dan drie Nederlandse crewleden bij betrokken zijn geweest: ook 1 punt. Bonekamp: "Alleen al de mensen die bij de productiehuizen werkten, zijn er meer dan drie". Maar die zijn toch al meegeteld onder 'producent? "Nou ja, er liepen er sowieso meer rond op de set." Voor de betrokkenheid van een Nederlandse componist rekende het Filmfestival ook 1 punt. Probleem is alleen dat die muziek is geschrapt bij de eindversie van de film. Curieus is verder dat de film zo 'Nederlands' is dat die op het Filmfestival vertoond wordt, maar tegelijkertijd zo Palestijns dat het de Palestijnse inzending voor de Oscaruitreiking 2006 is geworden.


Ondertussen... in Rotterdam
Het Filmfestival Rotterdam kiest voor de editie 2006 bepaald geen voor de hand liggende Filmmakers in Focus: Amerikaan Stephen Dwoskin en Japanner Shunichi Nagasaki. Dwoskin (Pain is...) was de afgelopen decennia al meerdere keren te gast op het festival maar zijn films zijn volgens woordvoerder Bert-Jan Zoet "nog steeds te weinig bekend bij het festivalpubliek". Dat geldt zeker ook voor Nagasaki, een 'icoon uit de 8mm-scene van de late jaren zeventig', volgens filmwebsite Midnight Eye 'en misschien nog het meest bekend van zijn post-Ring horrorfilm Shikoku'. Van beide filmmakers worden zowel ouder werk als hun nieuwste film vertoond.


RIBA failliet
Productiebedrijf RIBA Filmproductions BV van producent Arry Voorsmit werd op 19 oktober door de Utrechtse rechtbank failliet verklaard vanwege een schuld van ruim 240.000 euro. Saillant detail: RIBA zag twee weken eerder nog zijn tv-drama 'De kroon' een Gouden Kalf winnen op het Nederlands Film Festival. Maar enige tijd terug al ontvingen diverse medewerkers van 'De kroon', waaronder regisseur Peter de Baan en editor Eric Disselhof, een brief - een crediteurenakkoord - waarin de 'beste relatie' werd gevraagd nog een tijd op het salaris te wachten: "beschouw deze schuld maar als een lening." In het crediteurenakkoord werd de oorzaak van de financiële problemen bij "een bureaumedewerker" van het bedrijf gelegd. Eric Disselhof: "Ik heb niet getekend want ik zag al gebeuren dat het bedrijf alsnog failliet zou gaan en dan zou iedereen zijn geld kwijt zijn." Het salaris zou volgens plan in mei 2006 alsnog worden overgemaakt. Maar inmiddels is RIBA inderdaad failliet verklaard. "Ik zie het niet als een vooropgezet plan maar op z'n minst is Arry Voorsmit erg onfatsoenlijk geweest. Er moet het afgelopen jaar een moment zijn geweest dat hij besefte dat het bedrijf het financieel niet meer ging redden. En toch liet hij iedereen doorwerken." Een vraag aan het Filmfonds, dat in het voorjaar geld aan RIBA heeft toegewezen voor de Ingrid Jonker-biopic Smoke & ochre (15.000 euro): kan het Filmfonds de betalingen stopzetten - het Fonds betaalt in termijnen - als het ontdekt dat een productiebedrijf in financiële problemen is gekomen? Immers: het geld verdwijnt dan in het zwarte gat van de failliete boedel en het gaat tenslotte om overheidsgeld. Hoofd Speelfilm van het Fonds Arnold Heslenfeld: "Ja, we kunnen de betalingen stopzetten. Maar dat is nu nog niet gebeurd. Binnenkort gaan we met RIBA om de tafel om te zien of het faillissementsrecht niet is overtreden." Voorsmit is inmiddels al wel een nieuw productiebedrijf gestart: RIBA Film International. Samen met onder meer een Zuid-Afrikaanse coproducent zal hij Smoke & ochre verder ontwikkelen.


UIP weg uit Nederland
"De hogere goden hebben het zo beslist", aldus directeur Max van Praag van distributeur UIP, uitbrenger van kaskrakers als Wallace & Gromit uit de keuken van Steven Spielbergs DreamWorks en de in december verwachte remake van King Kong door Peter Jackson. UIP, de gezamenlijke distributiepoot van de Amerikaanse 'majors' Universal en Paramount die sinds 1984 in Nederland opereerde, zal vanaf 2007 uit de lage landen verdwijnen. De beide productiegiganten reorganiseren het samenwerkingsverband, waarbij de Nederlandse 'markt' voortaan aan Universal is toebedeeld. Van Praag: "De bioscoopbezoeker zal er - afgezien van de vervanging van het UIP-logo voor het Universal-logo - niets van merken. Ik verwacht niet dat Paramount zal beslissen naast het Universal-kantoor nog een eigen vestiging in Nederland te beginnen. Het ligt meer voor de hand dat Universal vanaf 2007 de Paramount-titels in sublicensie in de Nederlandse bioscopen uitbrengt." Het personeel kan gewoon aanblijven, inclusief Van Praag zelf.


Verdachte financier
Een woordspeling met zwart geld en boeken is verleidelijk. De arrestatie van Andreas Schmid, directeur van de VIP Media Group uit München, heeft géén gevolgen voor de financiering van Zwartboek, verzekert FU Works-directeur San Fu Maltha. Zelfs wanneer niet alleen Schmid maar ook de VIP Media Group betrokken blijkt bij fraude en belastingontduiking, komt de productie van Zwartboek niet in gevaar want het geld is inmiddels overgemaakt naar een intermediair en "komt een dezer dagen op mijn rekening". "Maar dit is geen nieuws hoor", verzekert Maltha. Niettemin heeft een aantal medewerkers van Zwartboek een brief ontvangen waarin hen werd gevraagd nog een aantal weken op hun geld te wachten.


The shining

Ooit nagedacht over hoe een fijne familiefilm te maken van Stanley Kubricks The shining? De in New York wonende editor Robert Ryang wel. Hij stuurde zijn opnieuw gemonteerde trailer op naar een wedstrijd van de Amerikaanse 'Association of Independent Creative Editors' (calendarlive.com/shining). Hilarisch: de grijns van Jack Nicholson verandert met behulp van de juiste muziek in een glimlach. Warner Home Video is vanwege het gebruik van de originele beelden niet zo enthousiast, schrijft The Los Angeles Times.


Shadow Festival Rotterdam
Na het Amsterdamse documentairefestival IDFA heeft ook het Filmfestival Rotterdam haar schaduwfestival: het R EJECT Film Festival. Voor het vierde opeenvolgende jaar organiseert de Rotterdamse stichting Roodkapje een open podium gelijktijdig met het IFFR. Begonnen als noodopvang voor door IFFR afgewezen filmmakers, groeit R EJECT volgens artistiek leider Eric den Hartigh uit tot een zelfstandig podium voor nationale en internationale makers. Werd het eerste jaar nog gebivakkeerd in tien aftandse caravans op het Schouwburgplein, nu heeft de organisatie een vaste ruimte op het oog aan de Oude Binnenweg. Mét restaurant want het no-budget initiatief moet wel ergens inkomsten vandaan halen. Ook R EJECT wijst trouwens net als zijn grote zus films af: drie curatoren beoordelen de inzendingen op "kwaliteit, experiment en vernieuwing", zegt Den Hartigh. "Het zou mooi zijn als wij ook weer ons eigen 'reject'-festival krijgen maar dat is nog niet gebeurd." De opkomst en het succes van schaduwfestivals blijven niet beperkt tot Nederland. De Director's Lounge in Berlijn was afgelopen februari ook al een instant succes.


Fiscaal schandaal
En weer een productiebedrijf met een probleem: Hungry Eye uit Naarden. Advocaat Ronald Zwiers onderzoekt namens ruim 600 gedupeerde beleggers in Hungry Eye-films hoe miljoenen aan cv-geld konden verdwijnen en wie daarvoor aansprakelijk kan worden gesteld. Geld dat naar de VS werd overgemaakt voor investeringen in filmprojecten zou nooit daadwerkelijk voor films zijn gebruikt. De Telegraaf meldde eerder dat het geld waarschijnlijk direct werd teruggeboekt naar een Nederlandse rekening. Pijnlijk detail: de Nederlandse belastingdienst eist van de beleggers hun belastingvoordelen terug omdat nooit sprake is geweest van risicodragende investeringen. "De Belastingdienst pakt in wezen de makkelijkste prooi", zegt Zwiers. "Het zoekgeraakte geld via Hungry Eye-producent Cleem Calis en/of Robert Swaab van Dutch Film Finance terughalen is veel moeilijker. "Hij is inmiddels met getuigenverhoren bezig om de hele wirwar in kaart te brengen. Want zoals het er nu uitziet heeft niet alleen Hungry Eye steken laten vallen. Ook de Rabobank, die accepteerde dat de rekening uit het ene bedrijf van de Hungry Eye Groep gebruikt werden voor dekking van schulden van een ander bedrijf, is volgens Zwiers waarschijnlijk niet zorgvuldig genoeg te werk gegaan. Veel is nog onduidelijk, zegt Zwiers, "maar in grote lijnen wordt duidelijk dat meneer Swaab het brein is". Het grote moddergooien is begonnen: volgens een anonieme bron staan Swaab en Calis op het punt elkaar een proces aan te doen.


Sexy watermeloenen

Goed nieuws voor filmliefhebbers: de extravagante en geestige futuristische pornomusical The wayward cloud van Tsai Ming-liang, zal toch in de Nederlandse filmtheaters te zien zijn. Na zijn première op het Filmfestival Berlijn werd hij bekroond met de Zilveren Beer voor bijzondere artistieke prestatie, de Alfred Bauer-prijs 'voor een film die nieuwe perspectieven opent op het gebied van filmmaken' en de FIPRESCI-prijs van de internationale filmkritiek. Tsai's laatste Good bye, Dragon inn ging na zijn vertoning op het Filmfestival Rotterdam in 2004 aan de Nederlandse bioscopen voorbij. "Tsai Ming-liang slaat met The wayward cloud een heel nieuwe weg in", zegt distributeur Contact Film, die de film, met een hoofdrol voor sexy watermeloenen, voorjaar 2006 denkt uit te brengen. Over een vertoning op het Filmfestival Rotterdam wordt nog gepraat. Woordvoerder Bert-Jan Zoet: "We zouden trots zijn om de film te vertonen. Maar we zijn op dit moment nog aan het praten met de verschillende distributeurs over de films die zij hebben en de voorwaarden om ze in Rotterdam te draaien. "Op de vorige editie van het festival eiste Contact Film als enige distributeur een deel van de recette op van zijn premièrefilms.


Eerst breken dan lijmen
Op de vooravond van de uitreiking van de Gouden Kalveren tijdens het Nederlands Film Festival zegde de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten (NVS) het vertrouwen op in de Filmfondsdirectie. Het Filmfondsbestuur bedong op haar beurt dat de problemen werden besproken in een werkgroep, in aanwezigheid van directeur Toine Berbers, en eiste niet dat het opzeggen van het vertrouwen in Berbers werd teruggenomen. De Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten heeft een voorstel voor een onafhankelijke voorzitter van buiten de filmsector bij het Filmfonds op tafel gelegd, meldt NVS-directeur Carolien Croon. Maar daar moet het Filmfonds nog op reageren met instemming of met eventuele tegenkandidaten. "Het streven is om voor Kerst met een gezamenlijke visie naar buiten te komen." Het ministerie van OC&W wacht met belangstelling af: "Dit is een zaak tussen de NVS en het Filmfonds".


Verhaalkanaal
Scenarist Ger Beukenkamp stelde onlangs voor om een 'Verhaalkanaal' op televisie in het leven te roepen. Drama en film op televisie hebben het namelijk moeilijk. "Handhaving van het huidige ambitieniveau van Nederlands drama en speelfilm is onzeker, zo niet onhaalbaar", aldus omroepbestuurslid Ruurd Bierman tijdens het Nederlands Film Festival. "De afhankelijkheid van de (dalende) STER-inkomsten is daar debet aan." Het budget voor dat 'huidige ambitieniveau' is 9 miljoen euro maar dat bedrag staat voor 2007 al niet meer vast. Het probleem is dat in de nieuwe plannen van het kabinet de financiering van 'cultuur' juist afhankelijk wordt gemaakt van de STER-inkomsten. Dit jaar wordt het ambitieniveau al niet meer gehaald: wegens geldgebrek zijn er minstens 4 films te weinig gemaakt. De Raad van Bestuur van de publieke omroep moet kiezen uit twee opties: 'wie scoort, blijft' of 'het koesteren van kwalitatief hoogstaand aanbod', waarmee kwetsbare programma's worden ontzien. Maar dat laatste zet de neergaande spiraal door: minder kijkers, minder reclame-inkomsten. Vandaar een Verhaalkanaal dat kan optreden als licentiehouder om het Nederlands drama op de publieke zenders te verzorgen. Daar zijn dan wel 50.000 leden of donateurs voor nodig. De omroepen zouden het Verhaalkanaal moeten steunen door het maken van drama uit te besteden. En dat kan pas vanaf 2008. Is dit een realistisch scenario? NVS-directeur Carolien Croon: "Inhoudelijk ken ik het plan niet goed genoeg maar we juichen alle nieuwe plannen toe om drama gefinancierd te krijgen want Nederlands drama zal de komende jaren zwaar onder druk komen te staan."


Krachtpatserij

Niet 'King Kong, the game', maar 'Peter Jackson's King Kong' heet de videogame die in het kielzog van de film verschijnt. Wat is er nou zo 'Peter Jackson' aan deze game? Of is de game niks meer dan een vooruitgeschoven promo voor de film die een maand later in december uitkomt? Redacteur Jeffrey van Maurik van Insidegamer.nl: "Peter Jackson was intensief bij de ontwikkeling van het spel betrokken. Hij is niet het type dat zijn ideeën of geschoten materiaal aan de 'game-editor' meegeeft. Nee, Jackson wil overal bij zijn en overal over meebeslissen. Zo ook bij de videogame, waarbij hij zelf gamedesigner Michel Ancel heeft benaderd om zijn visie van King Kong te vertalen naar een computerspel. Dat hij sterk is verbonden aan de game maakt het uiteraard nóg aantrekkelijker voor het publiek, aangezien de scheiding tussen filmliefhebbers en gameliefhebbers nog maar heel gering is. Het is niet alleen marketingtruc, zeker gezien het feit dat deze regisseur zelf iemand aanwijst om een game te maken, terwijl in 99 van de 100 gevallen een filmmaatschappij de spelrechten weggeeft aan die spelontwikkelaar die de meeste dollars op tafel legt. De verhaallijn van het spel zal identiek zijn aan de film, met het verschil dat de speler nu in staat wordt gesteld om meerdere karakters (menselijke personages en King Kong) zelf te besturen. Deze game is één van de eerste movie-'tie-ins' die echt op eigen benen kan staan."


Filmacademie wil 'master'
Tijdens het Nederlands Film Festival werd gesproken over een driejarige bacheloropleiding voor alle vakklassen plus een tweejarige master voor 'talent': regie, scenario en productie. Filmacademie-directeur Marieke Schoenmakers: "Daar zijn we al een tijdje mee bezig, maar de onderwijswetgeving staat een driejarige bacheloropleiding binnen het HBO in de weg. We zijn onder andere met OC&W, de HBO-raad en Ido Abram van het Binger Instituut in gesprek om te kijken wat de artistieke invulling van een master moet zijn en hoe we dat binnen de onderwijsregelgeving vorm kunnen geven. Het onderzoek naar de mogelijkheden is nog niet gestart. We overwegen een lector die opdracht te geven: daar zou binnen een jaar mee moeten worden gestart. Als dat lukt zou wat mij betreft de nieuwe opleiding over twee jaar kunnen starten. Het systeem kan beter dan het nu is: nu doe je vier jaar Filmacademie, dan valt er een gat en daarna kun je nog naar het Binger Instituut. We zouden ons in die master meer op bijvoorbeeld dramaturgie en filosofie toe willen leggen, en een relatie willen leggen met andere kunstvormen. Het doel is om de eigenheid van de makers verder te ontwikkelen, door verdieping en experiment. Dat is in een vierjarige opleiding moeilijk te realiseren."


PAf! wil één pot
De Pressiegroep Auteursfilm (PAf!) - een samenwerking tussen het Dutch Directors Guild en de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten - suggereerde op 3 oktober in een bijeenkomst tijdens het Nederlands Film Festival om de OC&W-gelden bij de omroepen weg te halen en te besteden aan de financiering van auteursfilms. Want de productie van auteursfilms moet beter en groter. Door bestaande filmsubsidies inclusief omroepbijdragen onder te brengen in één groot Filmfonds kunnen projecten veel sneller gefinancierd worden en kunnen films gemaakt worden met het oog op bioscoopvertoning en niet op televisievertoning. Dorien van de Pas van het Stimuleringsfonds waarschuwt dat het fonds dan pas achteraf het resultaat kan bespreken en dat dat ruim baan geeft aan inmenging van het Filmfonds bij het eindresultaat. Navraag bij het ministerie van OC&W leert dat het plan van PAf! serieus wordt genomen. "Deze presentatie speelt absoluut een rol rondom de gedachtevorming achter de Filmbrief van staatssecretaris Van der Laan", meldt een woordvoerder. "Misschien kiezen we niet de oplossing die de pressiegroep aandraagt maar de thema's die PAf! noemt, zullen in de Filmbrief terugkomen."


Vijf vragen aan: Mercedes Stalenhoef
De documentaire Ik wil nooit beroemd worden van Mercedes Stalenhoef is geselecteerd voor de Joris Ivens Competitie van het IDFA. Stalenhoef filmde gedurende een jaar de 39-jarige Tobias, die door een hartstilstand verstandelijk gehandicapt is geworden.


Mercedes Stalenhoef.

Waarom Tobias?
Ik maakte voorlichtingsfilms bij een instelling voor verstandelijke gehandicapten in Purmerend en daar zat Tobias in de huiskamer. Uit het niets schreeuwde hij: "Bach is de beste!" Dat vond ik merkwaardig omdat de meeste verstandelijk gehandicapten niet van klassieke muziek houden, maar van Frans Bauer of andere Nederlandstalige muziek. Ik ging met hem kletsen en kwam erachter dat hij cellist was geweest en een niet-aangeboren hersenletsel had. Dat is heel anders dan gehandicapten die met een afwijking geboren zijn, en ik realiseerde me dat dat mij ook kan overkomen. Het kwam ineens heel dichtbij. Het idee dat anderen in zo'n situatie over mijn leven gaan beslissen, beangstigde me.

Hoe toen verder?
Ik ontmoette zijn familie, en doordat ik in het verhaal dook kwam ik allerlei aspecten tegen: ik bedacht me dat ik zelf niets schriftelijk had vastgelegd voor als er iets met me zou gebeuren, en ging me afvragen hoe het eigenlijk in Nederland zit met levensbeëindiging en wilsbekwaamheid? Wat is kwaliteit van leven, en wanneer is iemand gelukkig?

Tobias' familieleden zijn heel eerlijk en open in de film. Ze twijfelen over de zin van Tobias' leven. Zijn broer en zus zeggen dat het misschien beter was geweest als Tobias bij zijn hartstilstand dood was gegaan. Moest je doorvragen om ergens doorheen te prikken?
Helemaal niet. De familieleden hadden heel goed nagedacht voordat ze aan de film begonnen. Ik heb veel bewondering voor ze, en begrijp wat ze zeggen. Er is geen eenduidig antwoord op vragen waarmee zij geconfronteerd werden, over een zinvol bestaan en wat voor Tobias het beste is.

Je film is geselecteerd voor de Joris Ivens Competitie van het IDFA, Wat verwacht je ervan?
Ik hoop op veel kijkers en verwacht dat de film een breed publiek kan bereiken. Het is aangrijpend en het doet iets met je. Verder hoop ik de discussie over zinvol leven en levensbeëindiging aan te zwengelen. Ik hoop dat mensen gaan nadenken over wat dat zinvol leven dan inhoudt.

Je maakte eerder 'Ik neem mijn speelgoed mee', over een onhandelbaar jongetje. Is het volgen van mensen waar 'iets mee is' en die verzorging nodig hebben een rode draad in je werk?
Nee, absoluut niet. Ik heb verschillende films voor televisie gemaakt, waaronder een film over de problemen met goudwinning in Peru. Dat is dus weer heel iets anders. Eigenlijk is het maar net wie je ontmoet.

Lotte de Wit

Ik wil nooit beroemd worden gaat in première tijdens het International Documentary Festival Amsterdam (24 november t/m 4 december).

Naar boven