April 2006, nr 276
Romance & cigarettes
Musical met valse noot
Romance & cigarettes is een combinatie van musical, drama en komedie - net als het leven zelf. Deze onevenwichtige mix levert incidenteel verrassende momenten op.
Kate Winslet in Romance & cigarettes.
John Turturro kreeg het idee voor Romance & cigarettes toen hij de schrijver Barton Fink speelde in de gelijknamige film uit 1991 van de gebroeders Coen. Net als de Coens, uitvoerend producenten van Romance & cigarettes, lijkt hij een voorkeur te hebben voor typische personages, absurde humor en een 'over the top'-stijl.
In Romance & cigarettes heeft Nick Murder (James Gandolfini) een minnares genaamd Tula (Kate Winslet). Als zijn vrouw (Susan Sarandon) daar achter komt, moet Nick zijn huwelijk redden. Om dit verhaal vol damesromanachtige kwaliteiten te vertellen, vermengt regisseur Turturro de conventies van de musical met het familiedrama. Ook voegt hij aan deze mix nog wat komedie toe. Daarnaast is de film een nostalgische ode aan Turturro's jeugd: hij groeide op in de New Yorkse wijk Queens, tevens de locatie van de film. De setting is hedendaags, terwijl in de dialoog wordt verwezen naar oude Hollywoodsterren en de soundtrack uit klassiekers van onder andere Tom Jones, Elvis Presley en James Brown bestaat.
Christopher Walken in Romance & cigarettes.
Bloedheet
In de regel drukken de liedjes in musicals de verborgen dromen en emoties van de personages uit. Anders dan bij de meeste musicals zingen de acteurs in Romance & cigarettes voornamelijk mee met bestaande nummers. Dit is vergelijkbaar met Keith Gordons The singing detective uit 2003, geschreven door wijlen Dennis Potter. De 'shownummers' worden opgevoerd in een realistische setting en belichting. Zo staat Nick na een ruzie met zijn vrouw, samen met buurmannen in de straat te dansen en mee te zingen met een evergreen over verloren liefde. Normaliter zijn dit soort momenten in de musical theatraal van aard waardoor het uitbarsten in zang niet zo gek lijkt. Omdat het theatrale nu ontbreekt krijgt de vertoning iets absurds, wat overigens niet misstaat in een komedie. Soms gebruikt de regisseur humoristische visuele metaforen: om bijvoorbeeld aan te geven dat Tula een 'bloedheet wijf' is, staat ze in een brandend raam terwijl de brandweer een verwoede poging doet de passie te blussen.
Ondanks het dramatische verhaal, is de aanpak van Turturro dus grotendeels lichtzinnig. Dit wordt goed belichaamd door enkele zonderlinge typetjes. Christopher Walken blinkt uit als Elvis-wannabe die praat in filmclichés. Winslet zet met Tula een grofgebekt seksbeest neer, maar meer dan dat ze zich door haar hormonen laat leiden (zoals de meeste personages), weten we niet over haar.
Wanneer Nick ziek is en zijn vrouw zich langzaamaan met hem verzoent, blijft alle komische poespas achterwege en slaat de film verrassenderwijs om in een drama. Dit benadrukt dat hun liefde toch reëel is, maar deze stijlbreuk valt niet geheel te rijmen met de eerdere komedie-elementen. Hierdoor bevat het sentiment een valse noot. De liefde kent een hoop spielerei, maar blijkt uiteindelijk toch een serieuze zaak.
Michael Minneboo
Romance & cigarettes
Verenigde Staten, 2005
Productie: John Penotti, John Turturro
Regie en scenario: John Turturro
Camera: Tom Stern
Montage: Ray Hubley
Art direction: Mario Ventenilla
Muziek: Paul Chihara, Marilyn D'Amato
Met: James Gandolfini, Susan Sarandon, Kate Winslet, Steve Buscemi, Christopher Walken
Kleur, 115 minuten
Distributie: A-Film
Te zien: vanaf 30 maart
John Turturro
Liefde schaadt
John Turturro kroop voor de derde keer achter de camera en regisseerde de 'working class opera' Romance & cigarettes. Turturro op het Filmfestival van Venetië: "De film moet shockerend zijn zonder ordinair te worden."
John Turturro.
If God's gifted grace
Het gedicht dat bouwvakker Nick Murder, hoofdpersoon uit Romance & cigarettes, schreef aan zijn minnares mag dan geen poëzie zijn, opvallend is het wel. Vooral omdat de tekst voor Amerikaanse begrippen nogal expliciet is. Het onderscheidt John Turturro's Romance & cigarettes van een doorsnee film. Opvallend is ook dat dit een musical is waarbij de originele teksten slechts worden méégezongen door de acteurs. Je zou het een 'sing-along musical' kunnen noemen. Zelf houdt Turturro het op een 'working class opera'.
Wild
Oh Nicky, I want you to put your finger on my asshole right now.
"Maar het komt niet allemaal door mij", verontschuldigt Turturro zich. "Een deel van die teksten heeft ze zelf geschreven. Kate is echt zo iemand die alles zegt wat in haar hoofd opkomt."
Jeroen Stout
Put a light on your face
Could I ever forget
Your vagina is wet?
Turturro is opgegroeid in Queens, een volkse buurt in New York, waar Engelsen, Duitsers, Ieren, Italianen, Joden en Afro-Amerikanen door elkaar leefden. Een working class-milieu dat hij tot zijn spijt zelden terugziet op het witte doek. "Of in ieder geval niet op de manier zoals ik dat zou willen. Die mensen worden altijd zo plat neergezet. Alsof ze nooit wat lezen, nooit naar muziek luisteren. Alsof ze geen innerlijk leven hebben. Maar iedereen heeft dat."
In zijn jeugd werd hij omringd door muziek. "Bij ons in de buurt hoorde je net zoveel muziekstijlen als er mensen waren." Vooral bij de Turturro's thuis maakte muziek een belangrijk deel uit van het leven. Zijn moeder was zangeres, zijn ooms waren muzikant en zelf drumde hij een tijdje in de band van zijn broers. "Bij ons thuis hoorde je opera, Frank Sinatra, James Brown en Cream. Alles door elkaar. En tot op de dag van vandaag is er geen genre waar ik niet van hou."
Ook musicals stonden dagelijks op het menu. Bij de vraag of hij met deze sing-along versie bewust de grenzen van het genre heeft willen opzoeken, breekt een brede grijns door op zijn gezicht. Hij wil beginnen over de Grieken, over de grote vernieuwers van het theater of de film. Maar op het laatste moment houdt hij zich in. De reden voor deze aanpak is simpel. "Ik heb genoeg musicals gezien om te weten dat sommige acteurs wel een aardige stem hebben. Maar ze zingen niet als Janis Joplin, Dusty Springfield of Tom Jones. Daar worstelde ik mee, totdat ik James Gandolfini 'A man without love' hoorde zingen. Zijn stem is niet echt bijzonder. Maar samen met die van Engelbert Humperdinck... Ja, dan wordt het wat."
Nadat hij eenmaal voor deze vorm had gekozen, zag Turturro daar ook de logica wel van in. "Dat is wat mensen doen. Onder de douche, in de auto. Iedereen zingt met muziek méé." Dat is ook de kracht van muziek. "Als je het meezingt, krijgt het iets magisch. Zeker voor mensen die niet veel geld hebben, is muziek de manier om te vluchten. Het is een medicijn, een gebed."
Bij het selecteren van de muziek heeft hij bewust de hulp van zijn moeder gezocht. "Ik wilde niet te veel moderne nummers. Ik wilde muziek die ergens opgeborgen zit in je onderbewustzijn. En zij heeft een schat aan muziek in haar geheugen opgeslagen." Uiteindelijk hebben ze samen meer dan 3000 nummers geselecteerd. Een aantal dat langzaam maar zeker is teruggebracht. "Maar tot op het laatste moment dacht iedereen: dit wordt te duur. Voor al die muziek moet je veel te veel rechten betalen. Totdat ik Bruce Springsteen meekreeg. Dit is zijn milieu. Dit zijn de mensen waar zijn muziek over gaat." Nadat The Boss eenmaal om was volgden de anderen, één voor één.
Net zo opvallend als de rol van de muziek is die van Kate Winslet. Gekleed in een knalrode jurk, straalt zij maar één ding uit; SEKS. "Meestal zijn het mannen die je zulke platte rollen ziet spelen. Maar ik dacht dat het wel leuk zou zijn om de meisjes eens een kans te geven."
Kate Winslet was de eerste acteur die door John Turturro benaderd werd. "Die rol van haar is natuurlijk een beetje over the top. Ik had Kate net in Holy smoke gezien. Zij kan als geen ander een wild personage spelen, maar kan dat ook weer opzij zetten. Daar zocht ik naar. Deze film moet shockerend zijn zonder ordinair te worden."
Het zijn niet de minste woorden die uit Winslets mond rollen:
My pussy is lonely, baby.
Maar ook al schuift Turturro een deel van de verantwoordelijkheid af, hij is wel trots op de R-rating (geschikt voor boven de zeventien) die zijn film in de VS heeft gekregen. "Ik zie dat als een compliment". Niet zo verwonderlijk, want hij heeft de lust doelbewust tot het centrale thema van deze film gebombardeerd. "Er zijn zo veel films gemaakt over de liefde. Maar nooit over lust, of over de schade die de liefde aanricht. En laten we niet vergeten, liefde en lust zijn een twee-eenheid. Ik las laatst een interview met Mel Brooks in de Playboy. Hij zei: 'I like it dirty.' Toen dacht ik: je bent al een tijd getrouwd, dan zul je toch je fantasie moeten gebruiken. Je kunt niet altijd romantisch zijn."
Die wat platte kant van de liefde, is dat niet typisch working class? Het lijkt alsof Turturro heeft zitten wachten op deze vraag. Eindelijk ziet hij zijn kans. "Je kunt het plat noemen, ordinair of expliciet, maar de Griekse tragedies waren dat ook. Daar hadden ze zelfs seks met hun moeder. Verschil is alleen dat die Grieken lang niet zo grappig waren."
Grootste vraag blijft of de working class zelf wel geïnteresseerd zal zijn in een film als Romance & cigarettes. Het is geen blockbuster. Het gevaar is dat alleen de intelligentsia interesse in de film zullen tonen. "Ach, dat zien we dan wel weer. Zo lang ze er in het Witte huis maar naar kijken. Eigenlijk zou de film daar verplicht moeten worden gesteld."
